Öz

The cinema of Zeki Demirkubuz is quite open to the interpretation of psychoanalysis in terms of its character patterns and the emotions it arouses in the audience. The handling of experiences in relationships between men and women, which we come across particularly prominently in Demirkubuz films, can be evaluated in the name of social reality and it contains such richness that it can be subject to psychoanalysis. Various difficulties such as the characters' anxiety, inner uneasiness, insecurity, and the tendency for betrayal are seen as the factors that give color to this cinema. Taking into account all of these, this article aims to examine Demirkubuz's films “Masumiyet” (2006) (Innocence) and “Kader” (1997) (Destiny) within the psychoanalytic theory. In this study, the relations of three characters named Uğur, Bekir, and Yusuf are evaluated mainly in the axis of masochism and melancholy from a Freudian perspective. The themes of uncanny and bad luck in these films and the obsessive love affairs experienced by the characters are the focus of our study. The theme of uncanny that dominates both films, along with the characters’ struggle to rely on each other, arouses a sense of familiarity that comes from their personal dynamics. In the movies, the masochistic love organizations of the characters cause great destruction and almost paralyze lives. Despite the impotent and desperate male characters in the movies, their relationship with the women with whom they are in rescue fantasies and their psychological organization seems to fulfill the conditions required for love described in S. Freud's theory. The chained identifications of the characters and the endless pursuit of their desires confuse what is destiny and choice, who is guilty and who is innocent. In this context, in this study, masochism and melancholy, two of the most essential and important concepts of psychoanalysis, and the difficulties in object relations are tried to be examined through the characters in these films.

Anahtar Kelimeler

• melancholy
• mesochism
• love
• psychoanalysis
• psychoanalytic film review

Mazoşizm, Melankoli ve Aşk: Masumiyet ve Kader Filmleri Üzerine Psikanalitik Bir İnceleme

Öz

Zeki Demirkubuz sineması karakter örüntüleri ve seyircide uyandırdığı duygulanımlar bakımından psikanalitik yorumlamaya oldukça olanak tanıyan bir sinema biçimini yansıtır. Demirkubuz’un filmlerinde özellikle belirgin biçimde karşımıza çıkan kadın ve erkek ilişkilerindeki yaşantıların ele alınışı, toplumsal gerçeklik adına değerlendirilebileceği gibi psikanalize de konu olabilecek bir zenginlik içermektedir. Karakterlerin endişeleri, içsel huzursuzlukları, güvensizlik ve ihanet eğilimleri gibi çeşitli zorlukları bu sinemaya rengini veren faktörler olarak görülmektedir. Bütün bunlar göz önüne alındığında, bu yazıda Demirkubuz'un “Masumiyet” (2006) ve “Kader” (1997) adlı filmlerinin psikanalitik kuram dahilinde incelenmesi amaçlanmıştır. İncelemede Uğur, Bekir ve Yusuf adlarında üç karakterin, “Masumiyet” ve “Kader” filmleri içindeki konumları ve birbirleriyle olan ilişkileri ağırlıklı olarak Freudyen bakış açısıyla mazoşizm ve melankoli ekseninde değerlendirilmiştir. Bu filmlerdeki tekinsizlik ve uğursuzluk (belki de Uğur'suzluk) temaları ve bu karakterlerin yaşadığı saplantılı aşk ilişkileri çalışmanın odak noktasını oluşturmuştur. Her iki filme de hâkim olan tekinsizlik teması karakterlerin birbirlerini dayanak alma çabasıyla birlikte kişisel dinamiklerinden gelen bir tanıdıklık duygusunu düşündürmüştür. Filmlerde, karakterlerin mazoşistik aşk örgütlenmelerinin büyük yıkımlara yol açtığı, hayatlarını adeta felç ettiği görülmüştür. Erkek karakterlerin erksiz ve çaresiz konumuna karşın, kurtarma fantazileri içinde oldukları kadınla olan ilişkilenmeleri ve ruhsal örgütlenmeleri, S. Freud'un kuramında anlattığı "bir aşk için gerekli koşulları" yerine getiriyor gibi görünmektedir. Karakterlerin zincirleme devam eden özdeşleşimleri, arzuları peşindeki sonsuz uğraşları içinde, neyin kader neyin seçim, kimin suçlu kimin masum olduğu da birbirine karışmaktadır. Bu bağlamda bu çalışmada psikanalizin temel ve önemli kavramlarından olan mazoşizm ve melankoli ile nesne ilişkilerindeki zorluklar filmlerdeki karakterler üzerinden anlaşılmaya çalışılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Melankoli
• mazoşizm
• aşk
• psikanaliz
• psikanalitik film incelemesi

Kaynakça

1. Abrevaya, E. (2013). Kadınlığın uzun ve dolambaçlı yolu. İstanbul: Bağlam Yayınları.
2. Bion, W. R. (1962). A theory of thinking. In Second Thoughts. (p. 110-119) New York: Aronson, (1967).
3. Coen, S. J. (1981). Sexualization as predominant mode of defense. Journal of The American Psychoanalytical Association, 29(4), 893-920. Demirkubuz, Z. (Yönetmen/Senarist). (1997). Masumiyet [Film]. Türkiye: Mavi Film.
4. Demirkubuz, Z. (Yönetmen/Senarist). (2006). Kader [Film]. Türkiye: Mavi Film/Inkas Film.
5. Faimberg, H. (2005). Après-coup, International Journal of Psychoanalysis, 86, 1-6.
6. Freud, S. (1910). Erkeklerin yaptığı özel bir nesne seçimi (Aşkın ruhbilimine katkıları I). (E. Kapkın, Çev.), Cinsellik üzerine içinde (s.231–248). İstanbul: Payel Yayınevi (2006).
7. Freud, S. (1915). The Unconscious. (J. Strachey, Trans.). In The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud, Volume XIV (1914-1916): On the History of the Psycho-Analytic Movement, Papers on Metapsychology and Other Works, (p. 159-215), Hogarth Press: London. (1975).
8. Freud, S. (1917). Yas ve melankoli. (E. Kapkın & A. Tekşen Kapkın, Çev.), Metapsikoloji içinde (s.237–260). İstanbul: Payel Yayınevi (2013).

9. Freud, S. (1918). Bekaret tabusu. (E. Kapkın, Çev.), Cinsellik üzerine içinde (s.249-270). İstanbul: Payel Yayınevi (2006).
10. Freud, S. (1918). From the History of an Infantile Neurosis. (J. Strachey, Trans.). In The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud, Volume XVII (1917-1919): An Infantile Neurosis and Other Works, (p.1-124) , Hogarth Press:London. (1955).
11. Freud, S. (1919). The uncanny. (J. Strachey, Trans.). In The Standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud, Volume XVII (1917-1919, An Infantile Neurosis and Other Works (p. 217-256). Hogart Press:London. (1955).
12. Freud, S. (1924). Mazoşizmin ekonomik sorunu. (E. Kapkın & A. Tekşen Kapkın Çev.), Metapsikoloji içinde (s. 391-406). İstanbul: Payel Yayınevi (2013).
13. Güler, N. (2012). Zeki Demirkubuz sinemasında toplumsal cinsiyet. Sinecine: Sinema Araştırmaları Dergisi, 3(1), 29-54.
14. İlhan, A. (2003). Ki. Bir Avuç Kıvılcım içinde (s.32) , İş Bankası Kültür Yayınları Baskı Ekim 2019, İstanbul.
15. Lacan, J. (1949). The Mirror Stage as Formative of the I Function as Revealed in Psychoanalytic Experience, In Écrits: The First Complete Edition in English [trans. Bruce Fink], New York: W.W. Norton and Company, 2006.
16. Lacan, J. (1953), Fonction et champ de la parole et du langage en psychanalyse, dans Écrits, (p.256) Paris, Seuil.
17. Laplanche, J. (2006). Problématiques VI: L’après-coup- La Nachträglichkeit dans l'après-coup (1990-1991), (p. 33-35) Paris, PUF.
18. Rosenberg B. (1982). (Erotogenic) Masochism and the Pleasure Principle, (Birksted-Breen D., Flanders S., Gibeault A. Ed.), In Reading French Psychoanalysis (p. 516-527). London: Routledge.
19. Terbaş. Ö. (2012) Giriş: Sine-masal dil ve psikanalitik eleştiri, Ö. Terbaş (Ed.), Sinema ve Psikanaliz, içinde (s. 1-9). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
20. Saraç, I. G. (2018), Tekrarlayan şiddet öyküsü bulunan kadınlarda kendine zarar verme eğiliminin projektif testlerle değerlendirilmesi, (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi), İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji Anabilim Dalı, İstanbul.
21. Winnicott, D. W. (1965). The maturational processes and the facilitating environment: Studies in the theory of emotional development. London: Hogarth Press.
22. Yılmaz, M.; Adıgüzel E. (2017). Toplumsal sorunlardan bireyin dünyasına Zeki Demirkubuz Sineması, Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 28, 241-272.