ANTALYA YÖRESİ AĞIZLARINDA ESKİ TÜRKÇE ÖTÜMSÜZLÜKLERİN KORUNUMU VE DAĞILIMI
Öz
Bu çalışmada Eski Türkçede ötümsüz olarak başlayan sözcüklerin Antalya yöresi ağızlarında korunup korunmadığı ve incelenen ilçe ağızlarındaki duruma göre dağılımı incelenmiştir. Türkçedeki ünsüzler sınıflandırılırken kullanılan ölçütlerden birisi de oluşum sırasında ses tellerinin titreşip titreşmemesidir. Ünsüzler söylenirken ses telleri titreşmezse ötümsüzdür. Türkiye Türkçesinde /ç, f, h, k, p, s, ş, t/ sesleri ötümsüzdür. Bu sesler içinde ç>c, f>v, h>ğ, k>g, p>b, s>z, ş>j ve t>d olmak üzere ötümlü karşılıklar bulunmaktadır. Bugün Türkiye Türkçesi ve ağızlarında bulunan ötümsüz /f, h/ sesleri, alıntı sözler dışında, Eski Türkçede bulunmasa da diğer ötümsüz ünsüzlerin korunması ya da ötümlü karşılıklarına dönüşmesi günümüz Türk dillerinin sınıflandırılmalarında önemli bir ölçüt olarak kabul edilmektedir. Örneğin; Eski Türkçede /k/ ve /t/ ile başlayan sözlerin çoğu Oğuz grubunda ötümlü karşılıkları olan /g/ ve /d/’ye dönüşürken diğer Türk lehçelerinde korunmaktadır. Oğuz grubu yazı dilleri ve ağızlarında ise durum standart değildir. Örneklemek gerekirse; “diken” sözü ölçünlü dilde “diken”, Antalya ağızlarında ise genel olarak “tiken”dir. Bu durum Antalya ağızlarında kimi sözcüklerde Eski Türkçedeki yapının aynen korunduğunu ve günümüz Kıpçak ile Karluk grubu Türk dillerine yaklaştığını gösterir.
Anahtar Kelimeler
АНТАЛИЯ АЙМАҒЫ ДИАЛЕКТІЛЕРІНДЕ КӨНЕ ТҮРІК ТІЛІНДЕГІ ҚАТАҢ ДАУЫССЫЗДАРДЫҢ САҚТАЛУЫ ЖӘНЕ КЛАССИФИКАЦИЯСЫ
Öz
Қазіргі таңда тамыры терең түркі өркениетін жаңғырту жолында түбі бір түркі халықтарының өткен тарихы, тілі мен әдебиеті, мәдениеті, тұрмыс-тіршілігін қай қырынан болса да зерттеп, зерделеу өз маңыздылығын жоғалтпайды. Мақалада көне түрік тіліндегі қатаң дауыссыз дыбыспен басталған сөздердің Анталия аймағының диалектілерінде сақталуы және аймақтың субъективтік жағдайына байланысты таралуы, сондай-ақ Түркия түрікшесіндегі дауыссыз дыбыстардың жіктелуінде қолданылған өлшемдер қарастырылған. Ежелгі түрік тілінің құрылымы Анталия диалектісінде кейбір сөздерде сақталғанын және оның қазіргі қыпшақ және қарлұқ топтарының түркі тілдеріне жақын екендігін мысалдар арқылы талдау жасаған автор мақалада қатаң дауыссыз дыбыстардың құрамы мен жүйесін фонетика және фонологиялық ерекшеліктеріне қарай отырып жеке-жеке тани білудің ғылыми маңыздылығын көрсеткен.
Anahtar Kelimeler
PROTECTION AND DISTRIBUTION OF OLD TURKIC VOICELESS IN THE SUBDIALECTS OF ANTALYA
Öz
In this study, it will be examined whether the words which started without voiceless in Old Turkic are preserved in the subdialects of Antalya and their distribution according to the situation in the subdialects of the district. One of the criteria used to classify consonants in Turkish is whether or not the vocal cords vibrate during formation. If the vocal cords do not vibrate while the consonants are spoken, they are voiceless. In Turkish /ç, f, h, k, p, s, ş, t/ sounds are voiceless. These voices include ç>c, f>v, h>ğ, k>g, p>b, s>z, ş>j and t>d. Today in Turkey Turkish and subdialects voiceless letters found are /f, h/ voices, quotes except the words, protection of old Turkic does not live at the other voiceless consonants or transformed into voiced sound. Ttoday this is recognized as an important criterion in the Turkic language classification. For example, in Old Turkic, most of the words that start with /k/ and /t/ are converted to /g/ and /d/, which are the synonymous equivalents in the Oghuz group, and are preserved in other Turkish subdialects. In the Oghuz writing languages and subdialects, the situation is not standardized. For example, the word “thorn” is “diken” in moderate language and “tiken” in Antalya subdialects. This situation shows that the structure in Old Turkic was preserved in some words in the dialect of Antalya and that it approached today's Kipchak and Karluk group Turkic languages.
Anahtar Kelimeler
СОХРАНЕНИЕ И РАСПРЕДЕЛЕНИЕ ДРЕВНЕТЮРКСКИХ ГЛУХИХ ЗВУКОВ В МЕСТНЫХ ГОВОРАХ АНТАЛИИ
Öz
В данном исследовании рассматривается вопрос о том, сохранились ли слова в местных говорах Анталии, которые начинались с глухого согласного в древнетюркском языке, а также их распределение в зависимости от ситуации в говорах исследуемой территории. Одним из критериев, используемых при классификации согласных в турецком языке, является вибрация голосовых связок во время формирования. Если голосовые связки не вибрируют во время произнесения согласных, то эти согласные являются глухими. В турецком языке звуки /ч, ф, х, к, п, с, ш, т/ (/ç, f, h, k, p, s, ş, t/) являются глухими. Эти звуки имеют противоположные звонкие звуки ç>c, f>v, h>ğ, k>g, p>b, s>z, ş>j и t>d. Глухие звуки /f, h/, которые имеются на сегодняшний день в турецком языке и его диалектах, хотя и не встречаются в древнетюркском языке, за исключением заимствованных слов, и сохранение других глухих согласных или их переход в их звонкие аналоги, считается важным критерием в современной классификации тюркского языка. Например, большинство слов, начинающихся на /к/ и /т/ (/k/ и /t/) в древнетюркском языке, в огузской группе языков преобразуются в звонкие аналоги /г/ и /д/ (/g/ и /d/), в то время как в других тюркских языках сохраняются. В огузской группе языков и диалектов ситуация нестандартная. Например, слово “diken” (“шип”) в стандартном языке “diken”, а в говорах Анталии “tiken”. Данная ситуация показывает, что структура древнетюркского языка сохранилась в некоторых словах говоров Анталии, и что она приблизилась к сегодняшним кыпчакским и карлукским группам тюркских языков.
Anahtar Kelimeler
