ҚАЗАҚ СӘНДІК-ҚОЛДАНБАЛЫ ӨНЕРІНІҢ ТҮРКІ МӘДЕНИЕТІНДЕГІ КӨРКЕМДІК ТАНЫМДЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ

E.b. Auelbekov; T.s. Burkıtbaev; N.e. Auelbekov

TR KK EN RU

TÜRK KÜLTÜRÜNDE KAZAK SANAT VE EL SANATININ BİLİŞSEL YÖNLERİ

Öz

Makale Kazak dekoratif ve uygulamalı sanatının Türk kültüründeki yerini inceler ve analiz eder. Türk dünyasının alimleri ve düşünürlerinin, halk el sanatlarında genç neslin eğitici, bilişsel önemi üzerine görüşleri ele alınacaktır. Kazak süsleme sanatının manevi özellikleri ayrıntılı bir şekilde tanımlanır ve bilişsel önemi belirlenir. Türk kültüründe dekoratif ve uygulamalı sanatların sanatsal bilişsel tezahürleri eğitim yönünden incelenir ve analiz edilir. Türk kültüründe Türk sanatlarının ve el sanatlarının manevi ve bilişsel içeriğinin özellikleri açıklanmıştır. Türk dünya görüşü olgusuna Kazak dekoratif ve uygulamalı sanatının yasalarına tarihsel-etnografik ve sanatsal açıklamalar getirilmiştir. Dekoratif ve uygulamalı sanatların bilişsel yönleri belirlenir ve aktarılır. Türk kültüründe Kazak sanatlarının ve el sanatlarının sanatsal-bilişsel karakterleri üzerine etno-pedagojik sonuçlar özetlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

ҚАЗАҚ СӘНДІК-ҚОЛДАНБАЛЫ ӨНЕРІНІҢ ТҮРКІ МӘДЕНИЕТІНДЕГІ КӨРКЕМДІК ТАНЫМДЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ

Öz

Мақалада түркі мәдениетіндегі қазақ сәндік-қолданбалы өнерінің орны анықталып, талданады. Түркі дүниесіндегі ғұламалардың, ойшыл ғалымдардың жас ұрпақты халықтық қолөнерге баулудың тәрбиелік, танымдық маңыздылығы туралы ой-пікірлері қарастырылады. Қазақ сәндік-қолданбалы өнерінің рухани мазмұндағы ерекшеліктері жан-жақты сипатталып, оның танымдық маңыздылығы айқындалады, түркі мәдениетіндегі көркем танымдық көріністері қарастырылып, олардың тәрбиелік жағынан өзара ұштасуы талданады. Түркі мәдениетіндегі қазақ сәндік-қолданбалы өнерінің түрлері бойынша рухани және танымдық мазмұнына сипаттамалар жасалады. Қазақ сәндік-қолданбалы өнер шығармаларында түркі дүниесінің дүниетанымдық белгілерінің болу заңдылықтарына тарихи-этнографиялық, өнертанымдық түсініктемелер беріледі және оның танымдық аспектілері анықталып, дәйектемелер жасалады. Түркі мәдениетіндегі қазақ сәндік-қолданбалы өнердің көркемдік-танымдық сипатына этнопедагогикалық тұрғыдан қорытындылар жасалады.

Anahtar Kelimeler

COGNITIVE ASPECTS OF KAZAKH ARTS AND CRAFTS IN TURKIC CULTURE

Öz

The article reveals and analyzes the place of Kazakh decorative and applied art in Turkic culture. In particular, the opinions of scientists and thinkers of the Turkic world on the educational, cognitive significance of introducing the young generation to decorative and applied art were examined. The features of the spiritual content of Kazakh decorative art are characterized and their cognitive significance is determined. Artistic cognitive manifestations of decorative and applied art in Turkic culture are examined, their educational relationships are analyzed. The features of spiritual and cognitive content by types of Kazakh decorative and applied art in Turkic culture are considered. A historical-ethnographic, art-historical interpretation of the laws governing the existence of ideological signs of the Turkic world in Kazakh works of decorative and applied art is given. Cognitive aspects of decorative and applied art are identified and arguments will be made. Ethnopedagogical conclusions are given to the artistic and cognitive nature of the Kazakh decorative and applied art in Turkic culture.

Anahtar Kelimeler

ПОЗНАВАТЕЛЬНЫЕ АСПЕКТЫ ҚАЗАХСКОГО ДЕКОРАТИВНО-ПРИКЛАДНОГО ИСКУССТВА В КУЛЬТУРЕ ТЮРКОВ

Öz

В статье раскрывается и анализируется место казахского декоративно-прикладного искусства в тюркской культуре. В частности, были рассмотрены исследования ученых, мыслителей тюркского мира о воспитательном, познавательном значении приобщения молодого поколения к декоративно-прикладному искусству. Дается арактеристика особенности духовного содержания казахского декоративного искусства и определяются их познавательная значимость. Рассматриваются художественные познавательные проявления декоративно-прикладного искусства в тюркской культуре, анализируются их воспитательные взаимосвязи. Рассмотрены особенности духовно-познавательного содержания по экспонатам казахского декоративно-прикладного искусства в тюркской культуре. Ведется историко-этнографическое, искусстведенческое толкование закономерностей существования мировоззренческих признаков тюркского мира в казахских произведениях декоративно-прикладного искусства. Определены познавательные аспекты декоративно-прикладного искусства, на которые будут представлены серьезные аргументы. Даются этнопедагогические заключения художественно-познавательному характеру казахского декоративно-прикладного искусства в тюркской культуре.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

1. Назарбаев Н.Ә. «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру». Егемен Қазақстан. Астана. 12 сәуір, 2017.
2. Назарбаев Н.Ә. «Ұлы Даланың жеті қыры». Егемен Қазақстан. Астана, 21 қараша, 2018.
3. Советский энциклопедический словарь. / Под ред. А.М.Прохорова. М.: Сов. энциклопедия, 1986. – 1600 с.
4. Балкенов Ж. Өрнек өнері арқылы болашақ мұғалімдерді көркем шығармашылыққа даярлау (Монография). –Алматы. Ғылым. -2001. -372 б.
5. Жәнібеков Ө. Жолайырықта. Көкейкесті тақырыпқа сұхбат. Алматы: Рауан.1995.-112 б.
6. Асылханов Е.С. Изучение декоративно-прикладного искусства Казахстана в общеобразовательной школе и пед. институте республики. Автореф. дис.канд.пед. наук. М., 1985. 17 с.
7. Қасиманов С. Қазақ халқының қолөнері. - Алматы, 1995. -87 б.
8. Гумилев Л.Н. Древние тюрки. М.: Товарищество, 1993.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Kazakça

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

E.b. Auelbekov Bu kişi benim
Kazakhstan

T.s. Burkıtbaev Bu kişi benim
Kazakhstan

N.e. Auelbekov Bu kişi benim
Kazakhstan

Yayımlanma Tarihi

25 Aralık 2019

Gönderilme Tarihi

25 Aralık 2019

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Sayı: 98

IZ

https://izlik.org/JA93UR29ZF

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Auelbekov, E., Burkıtbaev, T., & Auelbekov, N. (2019). ҚАЗАҚ СӘНДІК-ҚОЛДАНБАЛЫ ӨНЕРІНІҢ ТҮРКІ МӘДЕНИЕТІНДЕГІ КӨРКЕМДІК ТАНЫМДЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ. Türkoloji, 98, 93-105. https://izlik.org/JA93UR29ZF

AMA

1.Auelbekov E, Burkıtbaev T, Auelbekov N. ҚАЗАҚ СӘНДІК-ҚОЛДАНБАЛЫ ӨНЕРІНІҢ ТҮРКІ МӘДЕНИЕТІНДЕГІ КӨРКЕМДІК ТАНЫМДЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ. Türkoloji. 2019;(98):93-105. https://izlik.org/JA93UR29ZF

Chicago

Auelbekov, E.b., T.s. Burkıtbaev, ve N.e. Auelbekov. 2019. “ҚАЗАҚ СӘНДІК-ҚОЛДАНБАЛЫ ӨНЕРІНІҢ ТҮРКІ МӘДЕНИЕТІНДЕГІ КӨРКЕМДІК ТАНЫМДЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ”. Türkoloji, sy 98: 93-105. https://izlik.org/JA93UR29ZF.

EndNote

Auelbekov E, Burkıtbaev T, Auelbekov N (01 Aralık 2019) ҚАЗАҚ СӘНДІК-ҚОЛДАНБАЛЫ ӨНЕРІНІҢ ТҮРКІ МӘДЕНИЕТІНДЕГІ КӨРКЕМДІК ТАНЫМДЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ. Türkoloji 98 93–105.

IEEE

[1]E. Auelbekov, T. Burkıtbaev, ve N. Auelbekov, “ҚАЗАҚ СӘНДІК-ҚОЛДАНБАЛЫ ӨНЕРІНІҢ ТҮРКІ МӘДЕНИЕТІНДЕГІ КӨРКЕМДІК ТАНЫМДЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ”, Türkoloji, sy 98, ss. 93–105, Ara. 2019, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA93UR29ZF

ISNAD

Auelbekov, E.b. - Burkıtbaev, T.s. - Auelbekov, N.e. “ҚАЗАҚ СӘНДІК-ҚОЛДАНБАЛЫ ӨНЕРІНІҢ ТҮРКІ МӘДЕНИЕТІНДЕГІ КӨРКЕМДІК ТАНЫМДЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ”. Türkoloji. 98 (01 Aralık 2019): 93-105. https://izlik.org/JA93UR29ZF.

JAMA

1.Auelbekov E, Burkıtbaev T, Auelbekov N. ҚАЗАҚ СӘНДІК-ҚОЛДАНБАЛЫ ӨНЕРІНІҢ ТҮРКІ МӘДЕНИЕТІНДЕГІ КӨРКЕМДІК ТАНЫМДЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ. Türkoloji. 2019;:93–105.

MLA

Auelbekov, E.b., vd. “ҚАЗАҚ СӘНДІК-ҚОЛДАНБАЛЫ ӨНЕРІНІҢ ТҮРКІ МӘДЕНИЕТІНДЕГІ КӨРКЕМДІК ТАНЫМДЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ”. Türkoloji, sy 98, Aralık 2019, ss. 93-105, https://izlik.org/JA93UR29ZF.

Vancouver

1.E.b. Auelbekov, T.s. Burkıtbaev, N.e. Auelbekov. ҚАЗАҚ СӘНДІК-ҚОЛДАНБАЛЫ ӨНЕРІНІҢ ТҮРКІ МӘДЕНИЕТІНДЕГІ КӨРКЕМДІК ТАНЫМДЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ. Türkoloji [Internet]. 01 Aralık 2019;(98):93-105. Erişim adresi: https://izlik.org/JA93UR29ZF