TÜRK VE TÜRKİSTAN (ORTA ASYA)-TÜRK SANATINA DAİR DÜŞÜNCELER
Öz
Türk Sanatının başlangıcı, Türkler hangi topraklarda yaşamış olursa olsun, Türkistan/Orta Asya Türk Sanatına dayanır: Türklerin Yontma Taş Devri de, Demir Devri de, devri, Neolitik Devri de Türkistan da/Orta Asya’da yaşanmıştır. Anadolu’da, arkeologların kazılarda Türk devrini göz ardı edip, Antik dönemleri ön plâna çıkartması, Antik dönem sanatını adeta Türk devri sanatı imiş gibi takdim etmelerinden dolayı insanlar Antik Dönem tarih ve sanatını Türk devri imiş gibi algılamakta ve Türklerin ilk çağlarını Anadolu’da yaşadığını düşünmektedir. Daha XIX. yüzyıldan itibaren, özellikle Avusturyalı ve Alman Sanat Tarihçiler Türk ve İslam Sanatını araştırıp öğrendikten sonra gözlerini Türkistan/Orta Asya’ya çevirmiş, Türk Sanatının kökeninin Türkistan olduğunu ortaya koymuşlardır. Bazı Türk Sanat Tarihçiler neredeyse yirminci yüzyıl boyunca bunun aksini ispata çalışmış: Türk Sanatının kökenini Anadolu’daki Antik medeniyet ve Kafkasya’da yaşayan bazı halklara yamamaya çalışmışlardır. Yirminci yüzyılın ortalarında rahmetli Celal Esat Arseven, Remzi Oğuz Arık, Suut Kemal Yetkin, Emel Esin bunun aksini savunmuş, İkinci Dünya Savaşı yıllarında, kendi ülkelerinin baskısından kaçıp Türkiye’ ye sığınan ve her biri bulunduğu üniversitenin Sanat Tarihi alanında öncüsü olan Ernest Diez, Kurt Erdmann, Katerina Otto-Dorn gibi bilim adamları Türk Sanatının İlk Çağlardan beri Türkistan/Orta Asya’da şekillenip, Türk ülkelerine nasıl yayıldığını göstermeyi başarmışlardır. Bunların öğrencileri olan Sayın Prof. Dr. Oktay Aslanapa, Prof. Nejat Diyarbekirli, Prof. Dr. Rüçhan Arık, Prof. Dr. M. Oluş Arık, Prof. Dr. Gönül Öney, Prof. Dr. Haluk Karamağaralı ve Prof. Dr. Beyhan Karamağaralı ısrarla Türk Sanatının kökeninin Türkistan/Orta Asya olduğunu savunmuşlardır. 1990 yılından sonra, genç sanat tarihçilerin bu alanda yaptığı çalışmalar Türk sanatının kökeninin Türkistan/Orta Asya olduğu gerçeğini gözler önüne sermiştir. 1970 yıllarına kadar Üniversitelerde Orta Asya-Türk Sanatı” diye bir ders yokken, bugün Sanat Tarihi Bölümlerinde “Orta Asya-Türk Sanatı Anabilim Dalı” veya “Orta Asya-Türk Arkeolojisi Anabilim Dalı” açılması bunu kanıtlamaktadır.
Anahtar Kelimeler
THOUGHTS ON TURKISH AND TURKISTAN (CENTRAL ASIA) – TURKISH ART
Öz
No matter where Turks have lived, the origin of Turkish art goes back to Turkistan / Central Asian Turkish Art: the new Stone Age, Bronze Age and Neolithic Age of the Turks passed in Turkistan. It is thought that the early ages of the Turks passed in Anatolia and art of the antique period is mixed with Turkish period because archaeologists tend to neglect the Turkish periods and focus on antique periods and present antique period art as if it was Turkish art. Starting from the 19th century, especially Austrian and German art historians worked on Turkish and Islamic art and learned them and afterwards they focused on Turkistan /Central Asia and proved that the origins of Turkish art depend on Turkistan. However, during the 20th century, some Turkish art historians tried to prove the opposite theory by arguing that the origins of Turkish art were associated with Anatolian ancient civilizations and some Caucasian civilizations. During the mid–20th century Celal Esat Arseven, Remzi Oğuz Arık and Suut Kemal Yetkin; Emel Esin challenged this belief and during the 2nd World War Ernest Diez, Kurt Erdmann and Anna Erdmann, Katerina Otto-Dorn, distinguished art historians who immigrated to Turkey by escaping from the terrors in their homelands, tried to show how Turkish art was originated and shaped in Central Asia and transferred to other Turkish countries. Prof. Dr. Oktay Aslanapa, Prof. Nejat Diyarbekirli, Prof. Dr. Rüçhan Arık, Prof. Dr. M. Oluş Arık, Prof. Dr. Gönül Öney, Prof. Dr. Haluk Karamağaralı and Prof. Dr. Beyhan Karamağaralı, who were the students of these professors, insisted that Turkistan / Central Asia had been the origin of Turkish Art. After 1990 the studies of the young art historians approved that the origin of Turkish Art was Turkistan / Central Asia. While until 1970 in the universities, there was not a course named “Central Asian–Turkish Art” today the departments of Art History offer courses titled “Central Asian Turkish Art” or “Central Asian Turkish Archaeology”. This situation reinforces the argument of this paper.
Anahtar Kelimeler
