TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI’NDA KÜLTÜREL İŞ BİRLİĞİ: “TÜRK EDEBİYATININ MÜCEVHERLERİ”

Yıl 2026, Sayı: 125, 81 - 100, 18.03.2026

Dostonjon Tojiyev

https://izlik.org/JA86FW96AT

Öz

Bu makalede, 2022 yılında yayımlanan 100 ciltlik Türk Edebiyatının Mücevherleri koleksiyonunun rolü özelinde, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) çerçevesinde kültürel iş birliği incelenmektedir. Başlangıçta küçük ve bölgesel bir yapı olarak kurulan TDT, bilimsel, kültürel, eğitimsel, sosyo-ekonomik ve politik alanlarda iş birliğini teşvik eden önemli bir uluslararası aktör hâline gelmiştir. Kültürel bağlantılar ve eğitim faaliyetleri, Türkçe konuşan ülkeler arasındaki bağları güçlendirmede merkezi bir role sahiptir. “Altın Koleksiyon” olarak da bilinen Türk Edebiyatının Mücevherleri koleksiyonu, 100 ciltten oluşmakta olup, bunlardan 17 cilt (Cilt 39-55) önde gelen Türk şair ve yazarlarının başyapıtlarına ayrılmıştır. Birçok eser Özbekçeye çevrilmiş ve Latin ve Kiril alfabelerinde yayımlanmıştır. Makalede, bu ciltlerin Özbekistan’da hangi yayınevlerinde, hangi yıllarda ve hangi alfabe sistemleriyle yayımlandığına ilişkin ayrıntılı istatistiksel ve analitik veriler sunulmaktadır. Ayrıca, çevirmenlerin katkıları vurgulanmakta ve koleksiyonun Türk dünyasında kültürel iş birliğine etkisi analiz edilmektedir. Çalışma, hem nesir hem de şiir türündeki eserlerin kapsamlı bir değerlendirmesini sunmaktadır ve koleksiyonun Türk edebiyatı mirasının yayılmasındaki önemini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Türk Edebiyatının Mücevherleri , Türk Devletleri Teşkilatı , türk yazarları , çeviri , yayımlama.

Etik Beyan

“Yazar, bu çalışmanın akademik dürüstlük ve bilimsel etik ilkelerine uygun olarak gerçekleştirildiğini beyan eder. Makale özgündür, daha önce yayımlanmamıştır ve hâlihazırda başka bir dergide değerlendirme sürecinde değildir. Çalışmada kullanılan tüm kaynaklar usulüne uygun şekilde belirtilmiş olup, intihal, veri uydurma veya çarpıtma gibi herhangi bir etik ihlal söz konusu değildir.”

Destekleyen Kurum

N/A

Proje Numarası

-

Teşekkür

“Yazar, bu çalışmanın hazırlanması sürecinde sağlanan kurumsal destek için Özbekistan Bilimler Akademisi Ebu Reyhan Biruni Adına Şarkiyat (Doğu Araştırmaları) Enstitüsüne içten teşekkürlerini sunar”.

ТҮРКІ МЕМЛЕКЕТТЕРІ ҰЙЫМЫНДАҒЫ МӘДЕНИ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ: «ТҮРКІ ӘДЕБИЕТІНІҢ ЖАУҺАРЛАРЫ»

https://izlik.org/JA86FW96AT

Öz

: Бұл мақалада 2022 жылы жарияланған 100 томдық «Түркі әдебиетінің жауһарлары» жинағының рөліне ерекше мән бере отырып, Түркі мемлекеттері ұйымы (ТМҰ) аясындағы мәдени ынтымақтастық қарастырылады. Бастапқыда шағын аймақтық құрылым ретінде құрылған ТМҰ ғылым, мәдениет, білім, әлеуметтік-экономикалық және саяси салаларда ынтымақтастықты дамытуға бағытталған маңызды халықаралық ұйымға айналды. Мәдени және білім беру қызметтері түркі тілдес елдер арасындағы байланыстарды нығайтуда негізгі рөл атқарады. «Түркі әдебиетінің жауһарлары» жинағы, «Алтын коллекция» деп те аталады, 100 томнан тұрады, оның 17 томы (39-55 томдар) белгілі түркі ақындары мен жазушыларының жауһарларына арналған. Көптеген шығармалар өзбек тіліне аударылып, латын және кирилл жазу жүйелерімен басылып шыққан. Мақалада бұл томдардың Өзбекстанда қай баспаларда, қай жылдары және қандай жазу үлгілерімен жарияланғаны туралы толық статистикалық және аналитикалық мәліметтер берілген. Сонымен қатар аудармашылардың үлесі көрсетіліп, жинақтың түркі әлемінде мәдени ынтымақтастыққа тигізген әсері талданады. Зерттеу прозалық және поэзиялық шығармаларды кешенді бағалап, жинақтың түркі әдеби мұрасын таратудағы маңызын атап көрсетеді.

Anahtar Kelimeler

Түркі әдебиетінің жауһарлары , Түркі мемлекеттері ұйымы , түркі авторлары , аударма , басылым.

Etik Beyan

“Автор бұл зерттеудің академиялық адалдық пен ғылыми этика қағидаттарына сәйкес жүргізілгенін мәлімдейді. Мақала түпнұсқа болып табылады, бұрын жарияланбаған және қазіргі уақытта басқа басылымда қарастырылып жатқан жоқ. Зерттеу барысында пайдаланылған барлық дереккөздер тиісті түрде көрсетілген, плагиатқа, деректерді қолдан жасауға немесе бұрмалауға жол берілмеген”.

Destekleyen Kurum

N/A

Proje Numarası

-

Teşekkür

«Автор осы зерттеуді дайындау барысында көрсетілген институционалдық қолдау үшін Өзбекстан Ғылым академиясы Әбу Райхан Беруни атындағы Шығыстану институтына шынайы алғысын білдіреді».

CULTURAL COOPERATION IN THE ORGANIZATION OF TURKIC STATES: “JEWELS OF TURKIC LITERATURE”

https://izlik.org/JA86FW96AT

Öz

This review paper examines cultural cooperation within the Organization of Turkic States (OTS), with a particular focus on the role of the 100-volume collection Jewels of Turkic Literature, published in 2022. The OTS, initially established as a small regional organization, has expanded into a significant international actor promoting collaboration across scientific, cultural, educational, socio-economic, and political domains. Cultural and educational activities play a central role in strengthening ties among Turkic-speaking countries. The Jewels of Turkic Literature collection, known as the “Golden Collection,” includes 100 volumes, of which 17 (Volumes 39-55) are dedicated to masterpieces of prominent Turkic poets and writers. Many works have been translated into Uzbek and published across various formats, including Latin and Cyrillic scripts. This paper provides a detailed analytical overview of the publishing houses and chronology of publication years, and translation practices associated with these volumes in Uzbekistan. Additionally, it highlights the contributions of translators and evaluates the collection’s significance in fostering cultural cooperation in the Turkic world. The study offers a comprehensive analysis of both prose and poetry works, emphasizing the collection’s impact on the dissemination of Turkic literary heritage.

Anahtar Kelimeler

Jewels of Turkic Literature , Organization of Turkic States , turkic authors , translation , publishing.

Etik Beyan

“The author declare that this study was conducted in accordance with the principles of academic integrity and ethical research. The manuscript is original, has not been published previously, and is not under consideration for publication elsewhere. All sources used in the study have been properly cited, and no form of plagiarism, fabrication, or falsification has been involved.”

Destekleyen Kurum

N/A

Proje Numarası

-

Teşekkür

“The author would like to express their sincere gratitude to the Institute of Oriental Studies named after Abu Rayhan Beruni, Academy of Sciences of Uzbekistan, for institutional support provided during the preparation of this study.”

КУЛЬТУРНОЕ СОТРУДНИЧЕСТВО В РАМКАХ ОРГАНИЗАЦИИ ТЮРКСКИХ ГОСУДАРСТВ: «ЖЕМЧУЖИНЫ ТЮРКСКОЙ ЛИТЕРАТУРЫ»

https://izlik.org/JA86FW96AT

Öz

В данной статье рассматривается культурное сотрудничество в рамках Организации тюркских государств (ОТГ), с особым вниманием к роли 100-томной коллекции «Жемчужины тюркской литературы», опубликованной в 2022 году. ОТГ, изначально созданная как небольшая региональная организация, превратилась в значимый международный субъект, способствующий сотрудничеству в научной, культурной, образовательной, социально-экономической и политической сферах. Культурная и образовательная деятельность является ключевым элементом укрепления связей между тюркоязычными странами. Коллекция «Жемчужины тюркской литературы», известная как «Золотая коллекция», включает 100 томов, из которых 17 (тома 39–55) посвящены шедеврам выдающихся поэтов и писателей тюркской литературы. Многие произведения были переведены на узбекский язык и опубликованы в различных форматах, включая латинскую и кириллическую письменность. В статье представлено детальное статистическое и аналитическое описание издательств, годов издания и практик перевода этих томов в Узбекистане. Особое внимание уделено вкладу переводчиков и значению коллекции для культурного сотрудничества в тюркском мире. Статья предлагает комплексный анализ прозаических и поэтических произведений, подчеркивая их влияние на распространение тюркского литературного наследия.

Anahtar Kelimeler

Жемчужины тюркской литературы , Организация тюркских государств , тюркские авторы , перевод , публикация.

Etik Beyan

«Автор заявляет, что данное исследование было проведено в соответствии с принципами академической добросовестности и научной этики. Рукопись является оригинальной, ранее не публиковалась и в настоящее время не находится на рассмотрении в другом издании. Все источники, использованные в исследовании, должным образом указаны, и не было допущено ни плагиата, ни фальсификации, ни фабрикации данных».

Destekleyen Kurum

N/A

Proje Numarası

-

Teşekkür

«Автор выражает искреннюю благодарность Институту востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Узбекистана за оказанную институциональную поддержку в процессе подготовки данного исследования».

Kaynakça

• “Did you know that UNESCO declared 2021 as the Year of Yunus Emre?” (2021, March 19). https://www.trt.net.tr/uzbek/dasturlar/2021/03/13/yevroosiyo-kun-tartibi-63-qism-1599398
• Ersoi, M.O. Safahot. National Epic. / Translator: M. Azam. Tashkent: Adabiyot, 2024, P.224.
• “Istiqlol Marsh” author’s book published in Uzbek.” (2024, February 24). http://m.xabar.uz/uz/jamiyat/istiqlol-marshi-muallifining-kitob
• Mannonov, A., &Hamidov, X. Bebahoxazina (“Turkish Literary Treasures” in Our Language). Translation Forum – 2022. Oriental Research Journal, 2(Special Issue 28), 272. https://cyberleninka.ru/article/n/bebaho-xazina-turkiy-adabiyot-durdonalari-tilimizda/viewer
• Mirziyoev, Sh.M. Milliytiklanishdan - milliyyuksalish sari [From National Revival to National Rise]. Tashkent: Uzbekistan, 2020, p.267.
• Jewels of Turkic Literature. Mahmud al-Kashgari. Vol. 1. / Compiled and edited by Khamidulla Boltaboev. Tashkent: Uzbekistan, 2022, p.3.
• Jewels of Turkic Literature. Alisher Navoi. Vol. 6. / Compiled and edited by Mirzo Kenjabek. Tashkent: Uzbekistan, 2022, p.3.
• Jewels of Turkic Literature. Hungarian Literature Samples. Vol. 100. / Compiled and edited by Gayrat Majid. Tashkent: Uzbekistan, 2022, p.3.
• Jewels of Turkic Literature. Jalal al-Din Rumi, Yunus Emre, Ahmadiy. Vol. 39. / Compiled and edited by Tohir Qahhor. Tashkent: Uzbekistan, 2022, p.271.
• Jewels of Turkic Literature. Nomiq Kamal, Taufiq Fikrat, Nazim Hikmet. Vol. 40. / Compiled and edited by Tokhir Qahhor. Tashkent: Uzbekistan, 2022, p.49.
• Jewels of Turkic Literature. Rashid Nuri Guntekin. Vol. 41. / Compiled and edited by Risolat Khaydarova. Tashkent: Uzbekistan, 2022,p.416.
• Jewels of Turkic Literature. Mehmet Onder, Khayriddin Ivgin, Dundar Alp. Vol. 42. / Compiled and edited by Shermurod Subkhan. Tashkent: Uzbekistan, 2022, p.480.
• Jewels of Turkic Literature. Orkhan Kamal, Suat Darvish. Vol. 43. / Compiled and edited by Maftuna Mukhamadaminova. Tashkent: Uzbekistan, 2022, p.568.
• Jewels of Turkic Literature. Umar Sayfiddin, Sabahiddin Ali. Vol. 44. / Compiled and edited by Risolat Haydarova, Adkhambek Alimbekov. Tashkent: Uzbekistan, 2022, p.296.
• Jewels of Turkic Literature. Yashar Kamal. Vol. 45. / Compiled and edited by Khayrulla Khamidov. Tashkent: Uzbekistan, 2022, p.320.
• Jewels of Turkic Literature. Khusein Nikhal Atsiz. Vol. 46. / Compiled and edited by Tokhir Qahhor. Tashkent: Uzbekistan, 2022, p.528.
• Jewels of Turkic Literature. Aziz Nesin. Vol. 47. / Compiled and edited by AdkhambekAlimbekov. Tashkent: Uzbekistan, 2022, p.440.
• Jewels of Turkic Literature. Akhmad Gunbai Yulduz, Akhmad Lutfi Qozonchi. Vol. 48. / Compiled and edited by Abdumurod Tilavov. Tashkent: Uzbekistan, 2022, p.432.
• Jewels of Turkic Literature. New Age Heralds. Vol. 49. / Compiled and edited by Tokhir Qahhor. Tashkent: Uzbekistan, 2022, p.496.
• Jewels of Turkic Literature. Yavuz Bakhadirogli. Vol. 50. / Compiled and edited by Lola Fattoeva. Tashkent: Uzbekistan, 2022, p.424.
• Jewels of Turkic Literature. Kholida Adib Adivar, Said Foik Abasiyonik. Vol. 51. / Compiled and edited by Khayrulla Khamidov. Tashkent: Uzbekistan, 2022, p.344.
• Jewels of Turkic Literature. Tariq Bugra. Vol. 52. / Compiled and edited by AdkhambekAlimbekov. Tashkent: Uzbekistan, 2022, p.264.
• Jewels of Turkic Literature. Sazoi Qoraqoch, Joshqin Qorabulut, Ali Oqbosh. Vol. 53. / Compiled and edited by Lola Fattoeva. Tashkent: Uzbekistan, 2022, p.336.
• Jewels of Turkic Literature. Contemporary Turkish Poetry Anthology. Vol. 54. / Compiled and edited by Tokhir Qahhor. Tashkent: Uzbekistan, 2022, p.408.
• Jewels of Turkic Literature. Contemporary Turkish Poetry Anthology. Vol. 55. / Compiled and edited by Bobokhon Mukhammad Sharif, Nargiza Asadova. Tashkent: Uzbekistan, 2022, p.416.
• “Rumi Year being celebrated, appreciation for ancient philosophy increasing.” (2007, March 19). https://www.amerikaovozi.com/a/a-36-2007-03-19-voa1-93349964/797980.html
• “Turkish Literary Treasures 100-volume collection published.” (2023, June 27). https://www.trt.net.tr/uzbek/madaniyat-va-san-at/2023/06/27/01234567890-2004506