Bendimahi Çayı Su Kalite Kriterlerinin İnsani Tüketim, Sulama ve Balıkçılık Açısından Değerlendirilmesi

Yıl 2025, Cilt: 14 Sayı: 2, 364 - 374, 29.12.2025

Özgür Bulut Bulum , Fazıl Şen

https://doi.org/10.29278/azd.1730215

Öz

kriterlerinin belirlenmesi ve su kaynaklarının insani tüketim, sulama ve balıkçılık açısından kullanılabilirliğinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Materyal ve Yöntem: Çalışmada, Bendimahi Çayı’nın su sıcaklığı, pH, elektriksel iletkenlik, çözünmüş oksijen, oksijen doygunluğu, tuzluluk ve bulanıklık değerleri yerinde ölçümler ve gözlemlerle belirlenmiş; Ca, Mg, toplam sertlik, Cl, CO₃, HCO₃, toplam alkalinite, NO₂, NO₃, NH₃, SO₄, P, K, Al, Fe, Mn, Cu, Zn, Cr, F ve CN gibi parametreler ise bir yıl boyunca aylık periyotlarla laboratuvarda analiz edilmiştir.
Araştırma Bulguları: Çalışmada, Bendimahi Çayı'nın materyal ve yöntem bölümünde belirtilen su kalite parametreleri analiz edilerek; bulgular çizelgeler halinde verilmiş, çayın içme suyu, sulama ve balıkçılık amacıyla kullanılabilirliği değerlendirilmiştir.
Sonuç: İçme suyu kalitesi açısından; sıcaklık, çözünmüş oksijen, çözünmüş oksijen doygunluğu, klorür, nitrat, nitrit, sülfat, potasyum, bakır, alüminyum, toplam demir, çinko ve siyanür gibi parametrelerde I. sınıf; amonyum-ammoyak, pH, krom, florür ve fosfor parametrelerinde II. sınıf; mangan açısından ise III. sınıf su kalitesine sahiptir.

Anahtar Kelimeler

su kalitesi , sulama , balıkçılık , insani tüketim , Van , Türkiye

Etik Beyan

Bu çalışmanın etik kurul izni gerektirmeyen çalışmalardan olduğunu sorumlu yazar olarak beyan ederim.

Destekleyen Kurum

Van Yüzüncü Yıl ÜniversitesBilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi

Proje Numarası

2013-FBE-YL042

Teşekkür

Bu çalışma, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimiı tarafından 2013-FBE-YL042 numaralı proje kapsamında desteklenen ve Prof. Dr. Fazıl ŞEN danışmanlığında yürütülen Özgür Bulut BULUM'un Yüksek Lisans Tezi'nden elde edilen veriler kullanılarak hazırlanmıştır.

Assessment of Bendimahi Stream (Van, Türkiye) Water Quality Criteria in Terms of Human Consumption

Öz

quality criteria of the Bendimahi Stream and to evaluate its usability for human consumption, irrigation, and fisheries.
Materials and Methods: In this study, water temperature, pH, electrical conductivity, dissolved oxygen, oxygen saturation, salinity, and turbidity of the Bendimahi Stream were determined by in-situ measurements and observations, while parameters such as Ca, Mg, total hardness, Cl, CO₃, HCO₃, total alkalinity, NO₂, NO₃, NH₃, SO₄, P, K, Al, Fe, Mn, Cu, Zn, Cr, F, and CN were analyzed in the laboratory in monthly periods for one year.
Results: In this study, the water quality parameters of the Bendimahi Stream, as specified in the materials and methods section were analyzed, the findings were given in tables , and and the usability of the stream for drinking water, irrigation and fishing purposes was evaluated.
Conclusion: In terms of drinking water quality, the stream falls into Class I for parameters such as temperature, dissolved oxygen, dissolved oxygen saturation, chloride, nitrate, nitrite, sulfate, potassium, copper, aluminum, total iron, zinc, and cyanide; Class II for ammonium-ammonia, pH, chromium, fluoride, and phosphorus; and Class III for manganese.

Anahtar Kelimeler

water quality , irrigation , fisheries , drinking , Van , Türkiye

Etik Beyan

I declare as the responsible author that this study is one of the studies that does not require ethics committee approval.

Destekleyen Kurum

Scientific Research Projects Department of Van Yüzüncü Yıl University

Proje Numarası

2013-FBE-YL042

Teşekkür

This study was prepared using the data from the Master's Thesis of Özgür Bulut BULUM, conducted under the supervision of Prof. Dr. Fazıl ŞEN, and supported within the scope of the project numbered 2013-FBE-YL042 by the Scientific Research Projects Department of Van Yüzüncü Yıl University.

Kaynakça

• Atabey, E. (2024). Siyanür kullanımı ve sağlığa etkisi. Erişim adresi researchgate.net/publication/377970721 (Erişim: 03.06.2025).
• Atabey, E. (2015). Elementler ve sağlığa etkileri. Ankara: Azim Matbaacılık.
• Atıcı, A.A., Elp, M., & Şen, F. (2018). The effects of sand pits and sand extractions region on Karasu Stream (Van) to water quality criteria. Fresenius Environmental Bulletin, 27, 6583-6590.
• Atıcı, A.A., Gültekin, A., Şen, F., & Elp, M. (2016). Erciş (Van) ilçesi içme sularının su kalitesi özellikleri. YYU Tarım Bilimleri Dergisi, 26(4), 517-528.
• Atıcı, A.A., Sepil, A., & Şen, F. (2020). Zeve Yerleşkesi doğu sahili plastik kirliliğinin temiz sahil indeksi ile değerlendirilmesi. Review of Hydrobiology,13,1-10.
• Atıcı, A.A., Sepil, A., & Şen, F. (2021a). High levels of microplastic ingestion by commercial, planktivorous Alburnus tarichi in Lake Van, Turkey. Food Additives And Contaminants: Part A, 38(10),1767-1777.
• Atıcı, A.A., Sepil, A., & Şen, F. (2021b). Water quality properties and heavy metal pollution index of saline waters in Van Lake basin. Ege Journal of Agricultural Research, 58(2):285-294.
• Atici, A.A., Elp, M., & Sen, F. (2023). Effects of total suspended solids at different levels on the eggs and larvae of endemic fish, tarek (Alburnus tarichi Güldenstädt, 1814) in the Karasu river (Van). Aquatic Sciences and Engineering, 38(3),145-150.
• Atici, A.A., Sepil, A., Sen, F., & Karagoz, M.H. (2022). First evaluation of microplastic pollution in the surface waters of the Van Bay from Van Lake, Turkey. Chemistry and Ecology, 38(1),1-16.
• Aydın, A., & Şen, F. (2022). Çatakdibi (Zortul) Çayı (Erciş-Van)’nın Su Kalite Kriterleri Üzerine Bir Araştırma. 2nd International Symposium of Scientific Research and Innovative Studies (ISSRIS'22). İçinde (1227-1228 ss.). Balıkesir.
• Ayers, R.S., & Westcot, D.W. (1994). Water quality for agriculture, FAO irrigation and drainage paper. Rome: 29 Rev. 1. FAO. ISBN: 92-5-102263-1.
• Baird, R.B., Eaton, A.D., & Rice, E.W. (2017). Standard methods for the examination of water and waste water (23rd Ed.). New York: APHA, American Public Health Association.
• Cirik, S., & Cirik, Ş. (1995). Limnoloji Ders Kitabı. (2nd ed.). Izmir: Ege Üniv. Basımevi.
• Çavuş, A., Atıcı, A.A., & Şen, F. (2017). Van-Merkez İçme Sularının Su Kalite Kriterlerinin İncelenmesi. YYU Tarım Bilimleri Dergisi, 27(3), 326-336.
• Çavuş, A., & Şen, F. (2020a). Application of CCME WQI to assess drinking water quality under Turkish national legislations: Lake Aygır. European Journal of Science and Technology, 19, 836-842.
• Çavuş, A., & Şen, F. (2020b). Assessment in situ measurements in monitoring water quality status of Lake Aygır, Bitlis. Journal of Agriculture, 3, 9-27.
• Çavuş, A., & Şen, F. (2023). Chemical and microbiological properties of Lake Aygır in Turkey and usage of drinking, fisheries, and irrigation. Brazilian Journal of Biology, 83, 1-9.
• Çavuş, A., & Şen, F. (2022). Development of a water quality index for Lake Aygır in Bitlis, Turkey. Marine Science and Technology Bulletin, 11(2), 187–193.
• Çetinkaya, O. (2003). Su kalitesi Ders Notları. Van:Yüzüncü Yıl Üni. Ziraat Fakültesi.
• Demir, M., & Şen, F. (2021). 2021 yılında görülen kuraklığın Van ilindeki bazı su kaynakları ve balıkçılığa etkileri. Kırşehir Ahi Evran Ü. Ziraat Fak. D, 1(2), 94-105.
• Elp, M., Atıcı, A.A., Şen, F., & Duyar, H.A. (2016). Van Gölü Havzası balıkları ve yayılım bölgeleri. YYÜ Tarım Bilimleri Dergisi, 26(4), 563–568.
• Elp, M., Atıcı, A.A., & Şen, F. (2014). İnci kefalinin (Alburnus tarichi (Guldenstaedtii, 1814)) Van Gölü Havzası su kaynaklarındaki yayılım bölgeleri. YYÜ Tarım Bilimleri Dergisi, 24(3), 228–232.
• Elp, M. (2024). Bir Su Kalite Kriteri Olarak pH. A. Kazankaya & A. Doğan (Ed.). Tarım ve Doğa Blimlerine Ait Güncel Perspektif içinde (pp. 83-108). Anklara :İksad Yayınevi.
• Emre, Y., & Kürüm, V. (2007). Havuz ve Kafeslerde Alabalık Yetiştiriciliği (2nd ed.). İstanbul: Posta Basımevi. EUDWR, (2023). European Union (Drinking Water) Regulations: S.I. No. 99 of 2023.
• Hach, (2005). DR 5000 spectrophotometer working procedures (1st ed., Cat. No. DOC022.52.00667, May 2005, p. 591).
• Harper, D. (1992). Eutrophication of fresh waters: Principles, problems and restoration. London:Chapman and Hall.
• Kaya, N., Çavuş, A., & Şen, F. (2023). Determination of irrigation water quality of Kabaklı pond (Diyarbakır). 9th International Mardin Artuklu Scientific Researches Conference, içinde (112-113 ss.). Mardin.
• Kaya, N., & Şen, F. (2022). Kabaklı Göleti (Diyarbakır) Suyunun Su Kalitesi Özellikleri. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 2(2),174-184.
• Mutlu, E., Yanık, T., & Demir, T. (2013). Horohon Deresi (Hafik-Sivas) Su Kalitesi Özelliklerinin Aylık Değişimleri. Alınteri Journal of Agriculture Science, 25, 45-57.
• Özdemir, M., & Sırıken, B. (2006). Afyonkarahisar bölgesi kuyu sularında siyanür düzeylerinin belirlenmesi. Ankara Üniv. Veteriner Fakültesi Dergisi, 53, 37-40.
• QTWDR, (2019). İçme Suyu Temin Edilen Suların Kalitesi Ve Arıtılması Hakkında Yönetmelik. Resmi Gazete No. 30823, 06.07.2019. Tarım ve Orman Bakanlığı.
• Renklidağ, T., & Karaman, G.A. (2003). Siyanür zehirlenmesi. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 12(9), 350–353.
• SWQR, (2016). Yerüstü Su Kalitesi Yönetmeliği. Resmi Gazete No:29797, 10.08.2016. Orman ve Su İşleri Bakanlığı.
• Şen, F., & Aksoy, A. (2015). Chemical and physical quality criteria of Bulakbasi Stream in Turkey and usage of drinking, fisheries and irrigation. Journal of Chemistry, 2015, 725082, 1–8.
• Şen, F., Atıcı, A.A., & Elp, M. (2018). Van Gölü Havzası Endemik Balık Türleri. YYU Journal of Agricultural Science, 28(Special Issue), 63–70.
• Şen, F., Paruğ, Ş.Ş., & Elp, M. (2015). İnci Kefali’nin (Alburnus tarichi, Güldenstädt, 1814) Dünü, Bugünü ve Geleceği Üzerine Projeksiyonlar. YYU Journal of Agricultural Science, 25(3), 347–356.
• Şen, F., & Şekerci, İ. (2019). A study on water quality of Karasu Stream (Van, Turkey) and assessment of usage in drinking, irrigation and fisheries. Fresenius Environmental Bulletin, 28, 1676-1682.
• Şen, F. (2016). Türkiye'de Su Kaynakları Yönetimi, Söz Sahibi Kurumlar, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ve Su Ürünleri Uygulamaları. S. Demirel (Ed.). Agriculture with the vision of 2023–2071 İçinde (208-241 ss.). Ankara: Semih Ofset Basım Yayım.
• Tebbutt, T.H.Y. (1998). Principles of water quality control (5th ed.). Oxford: Butterworth-Heinemann, Elsevier Ltd.
• TSE, (2022). TS 266/T3: İnsani Tüketim Amaçlı Sular Standartları (ICS 13.060.20). Türk Standartları Enstitüsü.
• WHCR, (2005). İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik. Resmi Gazete No:25730: 17.02.2005. Sağlık Bakanlığı.
• WHO, (2022). Guidelines for drinking-water quality (4th ed.). Geneva: World Health Organization.