Evaluation of Sheep Meat Production in Türkiye and the European Union between 2010 and 2023 Using Cluster Analysis Method

Abstract

Objective: This study examined sheep meat production amounts in Türkiye and the European Union between 2010 and 2023 using cluster analysis. The study aimed to analyze the current status of sheep meat production in Türkiye and the European Union, revealing potential developments that would benefit or disadvantage our country. Material and Methods: The research data cover total and per capita sheep meat production in Türkiye, obtained from TUIK, and in the European Union, obtained from FAO, between 2010 and 2023. Cluster analysis was applied to the data, and interpretations were made according to the data sets. Results: In terms of total sheep meat production for Türkiye, a cluster with low yields was formed from 2010 to 2021, while a cluster with high yields was formed for 2022 and 2023. In terms of per capita sheep meat production in Türkiye, a cluster with high yields was formed for 2022 and 2023, while a cluster with low yields was formed between 2010 and 2021. For the European Union, both total meat production and per capita sheep meat production showed a pattern opposite to the results obtained for Türkiye. In other words, while progress was observed in Türkiye from 2010 onwards, clusters mostly consisting of high data in both total and per capita sheep meat production, the opposite was observed for the European Union. While increases were observed in total sheep meat production and per capita sheep meat production in Türkiye from 2010 to 2023, decreases are notable in the European Union. Conclusion: Surplus sheep meat production in our country could potentially become an alternative for the European Union market. For this reason, updated studies analyzing the current situation regarding sheep meat production are needed for both our country and the European Union. Therefore, this study is important.

Keywords

• Türkiye
• European Union
• sheep meat production
• cluster analysis

Türkiye ve Avrupa Birliği’nin 2010-2023 Yılları Arası Koyun Eti Üretimlerinin Kümeleme Analizi Yöntemi ile Değerlendirilmesi

Öz

Amaç: Bu çalışmada, 2010-2023 yılları arası Türkiye’de ve Avrupa Birliği’nde elde edilen koyun eti üretim miktarları kümeleme analizi metoduyla incelenmiştir. Araştırmada, Türkiye ve Avrupa Birliği için koyun eti üretimlerine yönelik mevcut durum analizi yapılarak ülkemizin lehine veya aleyhine oluşacak durumların açığa çıkarılması amaçlanmıştır. Materyal ve Yöntem: Araştırma verileri, 2010-2023 yılları arasında TUİK’ ten elde edilen Türkiye ve FAO’ dan elde edilen Avrupa Birliği'ndeki toplam koyun eti üretim miktarları ve kişi başına düşen üretim miktarlarını kapsamaktadır. Verilere kümeleme analizi uygulanmış ve yorumlar veri kümelerine göre yapılmıştır. Araştırma Bulguları: Türkiye için toplam koyun eti üretimi bakımından 2010 yılından başlayarak 2021 yılına kadarki süreçte düşük verimleri gösteren kümelenme oluştururken, 2022 ve 2023 yılları için ise yüksek verimleri gösteren kümelenme oluşturmuştur. Türkiye’de kişi başı koyun eti üretim miktarları bakımından 2022 ve 2023 yılları için yüksek verimleri gösteren kümelenme oluşurken, 2010-2021 yılları arası ise düşük verimleri gösteren kümelenme oluşmuştur. Avrupa Birliği için gerek toplam et üretimleri gerekse de kişi başına düşen koyun eti üretim miktarları Türkiye için elde edilen sonuçların tam tersi bir durum göstermiştir. Bir başka ifadeyle Türkiye’de 2010 yılından başlayarak ilerleyen dönemlerde hem toplam koyun eti üretim miktarları, hem de kişi başına düşen koyun eti üretim miktarları bakımından çoğunlukla yüksek verilerin oluşturduğu kümelenme şeklinde ilerlemeler görülürken, Avrupa Birliği için tersine durum gözlenmiştir. Türkiye’de 2010 yılından başlayarak 2023 yılına kadar toplam koyun eti üretimi ve kişi başına düşen koyun eti üretim miktarlarında artışlar görülürken, Avrupa Birliği’nde azalışlar dikkati çekmektedir. Sonuç: Ülkemizde oluşacak ihtiyaç fazlası koyun eti üretimi Avrupa Birliği pazarı için alternatif olma potansiyeli oluşturabilir. Bu amaçla gerek ülkemiz, gerekse Avrupa Birliği için koyun eti üretimleri ile ilgili mevcut durumun analizini yapan güncel çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu bakımdan bu çalışma önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye
• Avrupa Birliği
• koyun eti üretimi
• kümeleme analizi

Kaynakça

1. Alkan, S. (2015). Türkiye’de süt sığırı ahırlarında karşılaşılan başlıca sorunlar. Akademik Ziraat Dergisi,4 (1), 43-48.
2. Alkan, S., & Güney, Z. (2019). Ordu ili sığırcılık işletmelerinin yapısal özelliklerinin belirlenmesi. Mediterranean Agricultural Sciences,32 (3), 447-452. https://doi.org/10.29136/mediterranean.586726
3. Alkan, S., & Ünlü, H. (2019). Giresun ilindeki sığırcılık işletmelerinin genel yapısının belirlenmesi. Mediterranean Agricultural Sciences,32(1), 109-115. https://doi. org/10.29136/mediterranean.474790
4. Alkan, S., & Güney, Z. (2020). Ordu ilindeki sığırcılık işletmelerinin ırk tercihinin ve önemli sorunlarının belirlenmesi. Mediterranean Agricultural Sciences,33(2),299-302. https://doi.org/10.29136/mediterranean.672058
5. Alkan, S., & Türkmen, Z. (2021). Ordu ili koyunculuk işletmelerinde görülen önemli hastalıkların ve sorunların belirlenmesi. Akademik Ziraat Dergisi,10 (2),427-432. https://doi.org/10.29278/azd.907047
6. Akbay, C. Çetinkaya, S., & Akbay, F. (2023). Türkiye'de coğrafi bölgelere göre süt sığırcılığı işletmelerinde yem bitkisi üretim durumu. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi,10 (4), 1156-1166. https://doi.org/10.30910/turkjans.1285087
7. Anonim, (2011). Kırmızı et sektörü komisyonu çalışma sonuç raporu. AB uyum sürecinde Türkiye hayvancılık kongresi, 20-22 Ekim 2011, Kızılcahamam, Ankara, Türkiye.
8. Anonim, (2025 a). Sheep and goat meat. European comission. Agriculture and rural development report. https://agriculture.ec.europa.eu/farming/animal-products/ sheepmeat-and-goatmeat_en

9. Anonim, (2025 b). Food and Agricultural Organization of The United Nations. Data obtained from: https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL
10. Behrem, S., Keskin, M., Gül, S., Ünay, E., & Erişek, A. (2022). Effects of age, body region and mineral contents on the fleece characteristics of central Anatolian Merino sheep. Tekstil ve Konfeksiyon,32(2), 108-114. https://doi.org/10.32710/ tekstilvekonfeksiyon. 946761
11. Bezdek, J.C. (2022). Elementary cluster analysis: four basic methods that (usually) work. First Edition. River Publishers.
12. Box, G.E.P., Hunter, J.S., & Hunter, W.G. (2005). Statistics for experimenters. design, innovation, and discovery. Second Edition.Wiley interscience. A John Wiley&Sons, Inc., Publication.
13. Can, M.F. (2018). Türkiye hayvancılık politikalarının AB ile etkileşimi ve olası sonuçları. Atatürk Üniversitesi Veteriner Bilimleri Dergisi, 13 (2), 242-250. https://doi.org/10.17094/ataunivbd.321172
14. Christian, H., Meila, M., Murtagh, M., & Rocci, R. (2016). Hand book of cluster analysis. Taylor and Franchis Group. CRC Press.
15. Çetinkaya, S., Akbay, C., & Güneş, A. (2023). Kahramanmaraş ilindeki küçükbaş hayvan üreticilerinin memnuniyet durumunu etkileyen faktörlerin belirlenmesi. Tarım Ekonomisi Dergisi,29 (2), 107-115. https://doi.org/10.24181/tarekoder. 1378953
16. Çimen, M. (2015). Fen ve sağlık bilimleri alanlarında spss uygulamalı veri analizi (1.Baskı), Palme Yayıncılık, Yayın No: 905, Sıhhıye, Ankara.314 s.
17. Çimen, M. (2025). Tek örnek wilcoxon işaretli rank testinin fen bilimleri alanında uygulanabilme olanağı üzerine bir araştırma: Küçükbaş hayvan yetiştiriciliği örneği. Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi,30 (1), 167-178. https://doi.org/10.37908/mkutbd.1589114
18. Çimen, M., & Güven, A. (2025). Examination of numerical changes in goat and buffalo population in TRB1 region with cluster analysis. Journal of the Institute of Science and Technology, 15 (1), 364-371. https://doi.org/10.21597/jist. 1525746
19. Demir, N. (2013). AB ve Türkiye’de hayvancılık politikalarındaki son gelişmelerin uyum süreci açısından karşılaştırılması. Alinteri Journal of Agriculture Science, 23 (2), 58-63.
20. Ergün, O.F., & Bayram, B. (2021). Türkiye'de hayvancılık sektöründe yaşanan değişimler. Bahri Dağdaş Hayvancılık Araştırma Dergisi,10 (2), 158-175.
21. Eurostat, (2023). Agricultural production - livestock and meat. https://ec-europa-eu.translate.goog/ eurostat/statistics-explained/index.php?title= Agricultural_production_-_livestock_and_meat &_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=tr&_x_tr_hl=tr&_x_tr_pto =tc
22. Gül, S., Oflaz, N.Z., Keskin, M., & Behrem, S. (2022). Aksaray ilinde koyun yetiştiriciliğinin yapısal özellikleri. Erciyes Tarım ve Hayvan Bilimleri Dergisi,5(2), 1-11. https://doi.org/10.55257/ethabd.1112668
23. Güven, A., & Çimen, M. (2025). Milk production curves obtained from cows raised in Türkiye according to years and determination of production differences with the help of cluster analysis and Friedman test. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi,8(3), 1169-1186. https://doi.org/10.47495/ okufbed.1568444
24. IBM SPSS, (2019). Version 20. Armonk, NY: IBM Analytics
25. Isdrariu, A., Vaduva, L., Sauer, M., Armaş, A.G., & Petroman, I. (2024). Sheep and goat meat in the EU. Young people and multidisciplinary research in applied life sciences. 21-22 November 2024.
26. Kaymakçı, M., Eliçin, A., Tuncel, E., Pekel, E., Karaca, O., Işın, F., Taşkın, T., Aşkın, Y., Emsen, H., Özder, M., Selçuk, E., & Sönmez, R. (2000). Türkiye'de küçükbaş hayvan yetiştiriciliği. Türkiye Ziraat Mühendisliği V. Teknik Kongresi (17-21 Ocak, Ankara), 2, 765-793.
27. Keskin, M., Gül, S., Biçer, O., & Gündüz, Z. (2017). Kıl keçisi yetiştiriciliğinin organik üretim bakımından uygunluğu. Türk Tarım Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi, 5(13), 1700-1704. https://doi.org/ 10.24925/turjaf.v5i13.1700-1704.1505
28. Kiper, İ., & Alkan, S. (2016). Effects of lactation number on milk yield and composition in Karayaka sheep. Mediterranean Agricultural Sciences,29(3), 143-147.
29. Krishnamoorthy, K. (2016). Handbook of statistical distributions with applications, 2nd Edition. Pp 383. CRC Press. Taylor&Franchis Group. Lee, M., Lee, S., Park, J., & Seo, S. (2020). Clustering and characterization of the lactation curves of dairy cows using k-medoids clustering algorithm. Animals,10, 1348-1360.
30. Leech, N.L., Barrett, K.C., & Morgan, G.A. (2005). Spss for intermediate statistics: Use and preparation. Second ed. Lawrence Erlbaum Associates, Inc.
31. Mundan, D., Memiş, H., Avcı, M., & Avcı, L. (2017). Hayvancılık sektörünün kalkınma ve sanayileşme açısından değerlendirilmesi: Adıyaman İli örneği. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi,9(17), 237-244.
32. Ntoumanis, N.A. (2005). Step-by-step guide to spss for sport and exercise studies. Published in the Usa and Canada by routledge inc. ISBN: 0-415-24978-3. (Print Edition) 29 West 35 th Street, New York, NY 10001.
33. Ott, R., & Longnecker, M. (2021). An introduction to statistical methods and data analysis, Cengage Learning. 7 th Ed. Pp. 1296.
34. Öter, F. (2019). Malatya ilinde hayvancılık sektörünün analizi, Yüksek Lisans Tezi. Yayın No: 552045. İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat Anabilim Dalı, Malatya . Saygın, Ö. & Demirbaş, N. (2017). Türkiye’de kırmızı et sektörünün mevcut durumu ve çözüm önerileri. Hayvansal Üretim, 58 (1), 74-80.
35. Semerci, A. & Çelik, A. D. (2016). Türkiye’de küçükbaş hayvan yetiştiriciliğinin genel durumu. Mustafa Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi,21 (2), 182-196.
36. Soare, E., Stoicea, P., Dobre, C.A., Iorga, A.M., Bălan, A.V. & Chiurciu I.A. (2023). Prospects for European union’s meat production in the context of current consumption challenges. Scientific Papers Series Management, Economic Engineering in Agriculture and Rural Development, 23 (4), 799-806.
37. TÜİK, (2025). Türkiye İstatistik Kurumu. 2010-2024 yılları arası küçükbaş hayvancılık verileri. Ankara. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=tarim-111&dil=1
38. Tüney Bebek, D., & Keskin, M. (2021 a). Some reproductive, fattening and milk yield traits of South Karaman sheep. Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi,26(1),1-7. https://doi.org/10.37908/mkutbd.729230
39. Tüney Bebek, D., & Keskin, M. (2021 b). Some morphological and physiological characteristics of South Karaman sheep I- morphological features, body measurements and live weights. Lalahan Hayvancılık Araştırma Enstitüsü Dergisi,60 (2), 62-67. https://doi.org/10.46897/livestockstudies.712627
40. Ünal, G., & Dellal, İ. (2023). Küçükbaş hayvancılığa verilen desteklerin çiftçi memnuniyeti açısından değerlendirilmesi: Halk Elinde Küçükbaş Hayvan Islahı Projesi, Çankırı l Akkaraman ırkı koyun ıslah alt projesi örneği. Journal of the Institute of Science and Technology,13 (1), 651-663.
41. Ünlüsoy, K., İnce, E., & Güler, F. (2010). Türkiye Kırmızı et sektörü ve rekabet politikası. Rekabet Kurumu Raporu. Sayfa 1-65. https://www.rekabet.gov.tr /File/%3Fpath%3DROOT/Documents/Sekt%25C3%25B6r%2BRaporu/sektorrapor5.pdf.