Kınalı Kekliklerde Yumurta Şekil İndeksinin Yumurta Kalitesine Etkisi

Yıl 2025, Cilt: 14 Sayı: 2, 324 - 332, 29.12.2025

Mehmet Hanifi Aysöndü , Selçuk Özyürek

https://doi.org/10.29278/azd.1760616

Öz

Amaç: Bu çalışmada, Kınalı Kekliklerde (Alectoris chukar) şekil indeksinin yumurta iç ve dış kalite özellikleri üzerindeki etkileri ve şekil indeksi ile yumurta kalite özellikleri arasındaki ilişkiyi belirlemek amaçlanmıştır.
Materyal ve Yöntem: Bu çalışmada kafes sisteminde yetiştirilen ve yaklaşık olarak 42 haftalık yaşta olan kınalı kekliklerden elde edilen 155 yumurta kullanılmıştır. Yumurtalar şekil indeksine göre ≤ 75 (59 yumurta) <76 - 77> (50 yumurta) ve ≥ 78 (46 yumurta) olmak üzere üç gruba ayrılmıştır. Yumurtalar tek tek numaralanarak önce tartılıp ağırlıkları belirlenmiştir. Daha sonra dijital kumpas ile uzun ve kısa eksenlerinin en fazla olduğu yerlerden ölçüm yapılmıştır. Diğer yumurta kalite özelliklerinin belirlenmesinde literatür bilgisinden yararlanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS 21. Paket programında GLM prosedürüne tabi tutulmuş ve değişkenler arasındaki ilişkiyi belirlemek için korelasyon analzi yapılmıştır.
Araştırma Bulguları: Şekil indeksinin yumurta dış kalite özelliklerinden yumurta kabuk kalınlığına ve kabuk oranına etkisi bulunmazken; yumurta ağırlığı (P<0.05), yumurta hacmi (P>0.01) ile kabuk ağırlığına etkisi önemli (P<0.05) bulunmuştur. Şekil indeksi elongasyon değerini önemli (P<0.001) derecede etkilemiş olup şekil indeksinin artmasına bağlı olarak elongasyon değeri düşmüştür. Yumurta iç kalite özelliklerinden ak indeksi, sarı indeksi ve haugh birimi şekil indeksinden önemli düzeylerde (P<0.001; P<0.01; P<0.001) etkilenirken; ak oranı, sarı oranı, sarı/ak oranı, ak ağırlığı, sarı ağırlığı ve sarı rengi bakımından herhangi bir önemli farklılık görülmemiştir. Haugh birimi değerleri şekil indeksi değerlerinin artışına bağlı olarak artmıştır. Şekil indeksi ile yumurta kalite özelliklerinden kabuk kalınlığı, kabuk yüzey alanı, kabuk oranı, ak oranı, yumurta hacmi, yumurta ağırlığı ve elongasyon değerleri arasında negatif korelasyon; birim yüzey kabuk ağırlığı, ak indeksi, sarı indeksi, sarı oranı, sarı/ak oranı, haugh birimi ve sarı rengi değerleri arasında ise pozitif korelasyon tespit edilmiştir.
Sonuç: Çalışmamızda elde edilen değerler ile literatür bilgi arasındaki farklılıklar genotip, yaş, yetiştirme sistemi, bakım besleme farklılığı, çevre şartları farklılığı ve ölçüm farklılığından kaynaklanmış olabilir. Türkiye’de keklik populasyonunun tatminkar düzeye ulaşması ve aynı zamanda ülke ekonomisine bir gelir getirmesi için bu tür çalışmaların çoğaltılması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

kınalı keklik (Alectoris chukar) , yumurta kalite özellikleri , yumurta şekil indeksi , haugh birimi , elongasyon

The Effect of Egg Shape Index on Egg Quality in Partridges

Öz

Objective: The aim of this study was to determine the effects of shape index on internal and external egg quality traits and the relationship between shape index and egg quality traits in Partridges (Alectoris chukar).
Materials and Methods: In this study, 155 eggs obtained from partridges raised in cages and approximately 42 weeks of age were used. Eggs were divided into three groups based on their shape index: ≤ 75 (59 eggs), < 76 - 77 > (50 eggs), and ≥ 78 (46 eggs). Each egg was individually numbered and weighed. Measurements were then made using a digital caliper at the points where the long and short axes are the largest. Literature data was used to determine other egg quality traits. The data were subjected to the GLM procedure in the SPSS 21. package program, and correlation analysis was performed to determine the relationship between the variables.
Results: While shape index had no effect on eggshell thickness and eggshell ratio from external egg quality traits, its effect on egg weight (P<0.05), egg volume (P>0.01) and eggshell weight was found to be significant (P<0.05). Shape index affected elongation value significantly (P<0.001), and elongation value decreased with increasing shape index. While albumen index, yolk index and haugh unit from internal egg quality traits were significantly affected by shape index (P <0.001; P <0.01; P <0.001); no significant difference was observed in terms of albumen ratio, yolk ratio, yolk/albumen ratio, albumen weight, yolk weight and yolk color. Haugh unit values increased with increasing shape index values. There was a negative correlation between shape index and egg quality traits such as shell thickness, eggshell surface area, eggshell ratio, albumen ratio, egg volume, egg weight and elongation values; a positive correlation was found between unit surface eggshell weight, albumen index, yolk index, yolk ratio, yolk/albumen ratio, haugh unit and yolk color values.
Conclusion: Differences between the values obtained in our study and those in the literature may be due to differences in genotype, age, rearing system, care and feeding, environmental conditions, and measurement. Such studies need to be expanded to ensure that the partridge population in Turkey reaches satisfactory levels and generates income for the national economy.

Anahtar Kelimeler

partridge (Alectoris chukar) , egg quality traits , egg shape index , Haugh unit , elongation

Etik Beyan

There are no ethical issues with the publication of this article.

Kaynakça

• Abanikannda, O.T.F., Olutogun, O., Leigh, A.O., & Ajayi, L. A. (2007). Statistical modeling of egg weight and egg dimensions in commerical layers, International Journal of Poultry Science, 6, 59-63.
• Alipanah, M., Deljo, J., Rokouie, M., & Mohammadnia, R. (2013). Heritabilities and genetic and phenotypic correlations of egg quality traits in khazak layers. Trakia Journal of Sciences, 2, 175-180.
• Ahmadi, F., & Rahimi, F. (2011). Factors affecting quality and quantity of egg production in laying hens: a review. World Applied Sciences Journal, 12 (3), 372-384.
• Aksoy, T. (1994). Tavuk Yetiştiriciliği. Ankara: Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Yayınları.
• Alkan, S., Karabağ, K., Balcıoğlu, M.S., & Galiç, A. (2007). Kınalı kekliklerde (Alectoris chukar) bazı yumurta özelliklerinin ve canlı ağırlıkların belirlenmesi. Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 20(2), 225-228.
• Alkan, S., Karabağ, K., Galiç, A., Karsli, T., & Balcioğlu, M.S. (2010). Effects of selection for body weight and egg production on egg quality traits in Japanese quails (Coturnix coturnix japonica) of different lines and relationships between these traits. Kafkas Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 16 (2), 239-244.
• Alkan, S., Karsli, T., Galiç, A., & Karabağ, K., (2013). Determination of phenotypic correlations between internal and external quality traits of Guinea fowl eggs. Kafkas Universitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 19(5), 861-867.
• Alkan, S., & Durmuş, İ. (2015). Alternatif kanatlı yetiştiriciliği: Beç Tavuğu Yetiştiriciliği. Türk Tarım – Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi, 3(10), 806-810.
• Alkan, S., Karslı, T., Durmuş, İ., & Karabağ, K. (2016). Beç tavuklarında (Numida meleagris) yumurta şekil indeksinin yumurta kalitesine etkileri. Türk Tarım-Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi, 4(9), 758-762.
• Alkan, S., & Türker, İ. (2021). Effects of Egg Shape Index on Egg Quality in Partridges. Ordu Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 11(2), 140-51.
• Altuntaş, E., & Şekeroğlu, A. (2008). Effect of egg shape index on mechanical properties of chicken eggs. Journal of Food Engineering, 85, 606-612.
• Aşcı, E., & Durmuş, İ. (2015). Tavuklarda Yumurta Şekil İndeksinin kuluçka özellikleri üzerine etkisi. Türk Tarım – Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi, 3(7), 583-87,
• Aygün, A., & Olgun, O. (2019). Comparison of egg quality, yolk cholesterol and fatty acid contents of chicken, quail, partridge and pheasant eggs. Akademik Ziraat Dergisi, 8(2), 323-28.
• Aysöndü M.H. (2005). Kaya kekliklerinde (A. chukar) farklı barındırma şeklinin yumurta verimi, kuluçka özellikleri ve yumurta kalitesi üzerine etkileri. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Fırat Üniversitesi, Elazığ.
• Aysondu, H., & Özyürek, S. (2021). Determination of Egg Internal and External Quality Characteristics with Mathematical Formulas in Guinea Hens. Erzincan University Journal of Science and Technology, 14(3), 1006-1014. https://doi.org/10.18185/erzifbed.981379
• Bahçeci, E. (2022). Şekil İndeksinin Sülün Yumurtalarında Yumurta Kalite Özellikleri İle Kuluçka Verimine Etkisi. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Selçuk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Konya.
• Bilgiç, M.A. (2022). Kınalı Keklik Yumurtalarında Şekil İndeksinin Yumurta Kalite Özellikleri İle Kuluçka Sonuçlarına Etkisi. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Selçuk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Konya.
• Çağlayan, T., Alaşahan, S., Kırıkçı, K., & Günlü, A. (2009). Effect of different egg storage periods on some egg quality characteristics and hatchability of partridges (Alectoris graeca). Poultry science, 88(6), 1330-1333.
• Çaglayan, T., Kirikci, K., & Aygun, A. (2014). Comparison of hatchability and some egg quality characteristics in spotted and unspotted partridge (Alectoris chukar) eggs. Journal of Applied Poultry Research, 23(2), 244-51.
• Çetin, O., & Kırıkçı, K. (2000). Altenatif Kanatlı Yetiştiriciliği, Sülün-Keklik. Konya: Selçuk Üniversitesi Basımevi. Çetin, O., Kırıkçı, K., & Gülşen, N. (1997). Farklı Bakım Şartlarında Kınalı Kekliklerin (Alectoris Chukar) Bazı Verim Özellikleri. Veteriner Bilimleri Dergisi. 13(2), 5–10.
• Çetin, O., Kırıkçı, K., Günlü, A., Garip, M., & Çağlayan, T. (2008). Kekliklerde (A. graeca) yumurtlama zamanının kuluçka sonuçları ile bazı yumurta özelliklerine etkisi. Atatürk Üniversitesi Vet. Bil. Derg. 3(1), 11–17
• Duman, M., Şekeroğlu, A., Yıldırım, A., Eleroğlu, H., & Camcı, Ö. (2016). Relation between egg shape index and egg quality characteristics. European Poultry Science, 80(1), 1-9.
• Esen A. (1998). Bıldırcınlarda Anaçların Yaşının, Yumurta Ağırlığı ve Şekil İndeksinin Kuluçka Sonuçlarına Etkisi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Elazığ.
• Fajemilehin, S.O.K., Odubola, O.O., Fagbuaro, S.S., & Akinyemi, M.O. (2009). Phenotypic correlations between some external and internal egg quality traits in the Nigerian helmeted guinea fowl, Numida meleagris galeata pallas. Applied Tropical Agriculture, 14, 102-108.
• Günlü, A., Kırıkçı, K., Çetin, O., & Garip, M. (2003). Some external and internal quality characteristics of partridge (A. graeca) eggs. Food, Agriculture and Environment, 1(3-4),197-199.
• Hristakieva, P., Oblakova, M., Mincheva, N., Lalev, M., & Kaliasheva, K. (2017). Phenotypic correlations between the egg weight, shape of egg, shell thickness, weight loss and hatchling weight of turkeys. Slovak J Anim Sci, 50(2), 90-4.
• Karabag, K., Alkan, S., & Mendes, M. (2010). Classification tree method for determining factors that affecting hatchability in Chukar Partridge (Alectoris chukar) eggs. Kafkas Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 16, 723-27.
• Kırıkçı, K., Tepeli, C., Çetin, O., Günlü, A., & Yılmaz, A. (1999). Farklı Barındırma ve Aydınlatma Şartlarında Kaya Kekliklerinin (A. graeca) Bazı Verim Özellikleri. Veteriner Bilimleri Dergisi. 15(1), 15–22.
• Kırıkçı, K., Çetin O., Günlü, A., Tepeli, C., & Yılmaz, A. (2003). Investigating of the possibility of second production in a year from rock Partridges (A. graeca) under intensive breeding. Journal of Food Agriculture & Environment, 1(2), 267-269.
• Kırıkçı, K., Günlü, A., Çetin, O., & Garip, M. (2007). Effect of hen weight on egg production and some egg quality characteristics in the partridge (Alectoris graeca). Poultry Science, 86, 1380-83.
• Kırıkçı, K., Çam, M., Başer, E., Akbulut, N.K., & Bilgiç, M.A., (2018). Kınalı Kekliklerde Yumurta Ağırlığının Kuluçka Sonuçları Üzerine Etkisi. Bahri Dağdaş Hayvancılık Araştırma Dergisi, 7(1), 1-6.
• Kırıkçı, K. (2020). Günümüzde Anadolu Yaban Hayatı, 1. Baskı, Karatay/Konya: Atlas Akademi Yayınevi, s18.
• Kuzniacka, K.N., Bernecki, Z., & Adamski, M. (2004). Jakos i wylegowosc jaj perlic szarych (Numida meleagris) utrzymywanych eksrensywnie. Zeszyty Naukowe Akademii Techniczno-Rolniczej w Bydgoszczy. Zootechnika, 34, 115-123.
• Kuzniacka, J., Bernacki, Z., & Adamski, M. (2005). Effect of the date of egg-laying on the biological value of eggs and reproductive traits in pheasants (Phasianus colchicuc L.). Folia Biologica (Krakow), 53(4),073-78.
• Nazlıgül, A., Türkyılmaz, K., & Bardakçıoğlu, H.E. (2001). Japon Bıldırcınlarında (Coturnix coturnix japonica) Bazı Verim ve Yumurta Kalite Özellikleri Üzerinde Bir Araştırma. Tr. J. of Veterinary and Animal Sci. 25, 1007–1013.
• Narushin, V.G. (2005). Egg geometry calculation using the measurements of length and breadth. Poultry Science, 84 (3), 482-484.
• Nowaczewski, S., Witkiewicz, K., Fratczak, M., Kontecka, H., Rutkowski, A., Krystianiak, S., & Rosinski, A. (2008). Egg quality from domestic and French Guinea fowl. Nauka Przyroda Technologie, 2(2), 1-9.
• Özbey, O., & Esen, F. (2007). The Effects of Different Breeding Systems on Egg Productivity and Egg Quality Characteristics of Rock Partridges. Poultry Science 86(4), 782-85.
• Song, K.T., Choi, S.H., & Oh, H.R. (2000). A Comparison of Egg Quality of Pheasant, Chukar, Quail and Guinea Fowl. Asian-Australian J. Of Anim. Sci. 13(7), 986–990.
• Sarıca, M., Camcı, Ö., & Selçuk, E. (2003). Bıldırcın, sülün, keklik, etçi güvercin, beç tavuğu ve devekuşu yetiştiriciliği. Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Ders Kitabı No: 4, s1-42.
• Sarıca, M., Önder H, & Yamak, U.S. (2012). Determining the most effective variables for egg quality traits of five hen genotypes. Int J Agric Biol. 14, 235-240.
• Şekeroğlu, A., Kayaalp, G.T., & Sarıca, M. (2000). The regression and correlation analysis on egg parameters in Denizli poultry. Journal of Agricultural Faculty Çukurova University, 15, 69-74.
• Tebesi, T., Madibela, O.R, & Moreki, J.C, (2012). Effect of storage time on internal and external characteristics of Guinea fowl (Numida meleagris) eggs. Journal of Animal Science Advance, 2(6), 534-42.
• Tekinşen, K.K., Ardıç, M., & Torla, E., (2008). Keklik yumurtasının başlıca nitelikleri. Türktarım, 184, 64-67.
• Tilki, M., Saatçi, & M., (2004). Effects of storage time on external and internal charecteristics in partridge (Alectoris greaca) eggs. Revue Med. Vet., 155(11), 561-564.
• Türkoğlu M., Arda M., Yetişir R., Sarıca M., & Erensayın C. (1997). Science of poultry. Otakfon-Ofset.
• Türkoğlu M., & Sarıca, M. (2014). Tavukçuluk Bilimi: Yetiştirme, besleme, hastalıklar. Bey-Ofset Matbaacılık.
• Tyler, C. (1961). Shell strenght. Its measurement and its relationship to other factors. British Poultry Science, 2, 3-19.
• Olawumi, S.O., & Ogunlade, J.T. (2008). Phenotypic correlation between some external and internal egg quality traits in the exotic ISA Brown layer breeders. Asian Journal of Poultry Science, 2(1), 30 35.
• Woodard, A.E., Abplanalp, H., & Snyder, L. (1982). Inbreeding Depression in the Red-Legged Partridge. Poultry Sci. 61, 1579–1584.
• Yang, H.M., Yang, Z., Wang, W., Wang, Z.Y., Sun, H.N., Ju, X.J., Qi, X.M. (2014). Effects of different housing systems on visceral organs, serum biochemical proportions, immune performance and egg quality of laying hens. European Poultry Science, 78, 1-9.
• Yannakopoulos, A.L., & Tserveni-Gousi, A.S. (1986). Quality characteristics of quail eggs. British Poultry Science, 27, 171-176.
• Yannakopoulos, A.L. (1992). Grek Experiences with Gamebirds. Anim. Breed. Abstr. 60, 3375.
• Yılmaz, A., Tepeli, C., & Çağlayan, T. (2011). External and internal egg quality characteristics in Japanese quails of different plumage color lines. Journal of Food, Agriculture and Environment, 9(2), 375-379.