Türkçeden Rusçaya Verinti Sözcüklerde Anlam Değişimleri Üzerine İnceleme / Türkçe Verintiler Sözlüğü Örneği

This study aims to investigate the semantic transformations undergone by Turkish loanwords in the Russian language from a linguistic perspective. The linguistic interaction between Turkish and Russian societies, which have engaged in social, political, commercial, and cultural contacts across a vast geography throughout history, has not been limited to a purely formal exchange of vocabulary; rather, it has brought about both superficial and profound semantic transformations in word transmission, aligned with the needs and cultural context of the recipient language. The primary dataset for this research is drawn exclusively from the "Dictionary of Turkish Loanwords" ("Türkçe Verintiler Sözlüğü", TDK, 2021) compiled by Günay Karaağaç, with no reliance on external field data or alternative textual sources. Based on this reference, a total of 436 words transferred from Turkish to Russian and subjected to semantic differentiation were identified. Methodologically, these words were classified into two main categories: "Those Undergoing Complete and Partial Semantic Change" and "Those Unchanged in Meaning." The statistical findings indicate that 336 of the analyzed words (approximately 77%) significantly diverged from their meanings in the source language, undergoing processes such as semantic extension, semantic restriction, semantic shift, or evaluative alteration. Conversely, 100 words (23%) largely preserved their original semantic fields in Turkic, despite bearing minor functional or conceptual nuances. Consequently, the study demonstrates that word transmission between the two languages is not coincidental; rather, Turkish elements adapted into Russian have been reproduced and localized in accordance with the cognitive structure and social needs of the target language, thereby serving as a dynamic bridge at the semantic level.

Bu çalışma, Türkçeden Rusçaya geçen ödünçleme (verinti) sözcüklerin hedef dilde uğradığı semantik (anlamsal) değişimlerini dilbilimsel açıdan incelemeyi amaçlamaktadır. Tarih boyunca geniş bir coğrafyada sosyal, siyasi, ticari ve kültürel temaslarda bulunan Türk ve Rus toplumlarının dilsel etkileşim, biçimsel bir kelime alışverişiyle sınırlı kalmamış; alıcı dilin ihtiyaçları ve kültürel bağlamı doğrultusunda kelime aktarımında bazen yüzeysel bazen derin bir anlamsal dönüşümü de beraberinde getirmiştir. Çalışmanın veri kaynağını Günay Karaağaç tarafından hazırlanan "Türkçe Verintiler Sözlüğü" (TDK, 2021) oluşturmaktadır. Başka herhangi bir çalışma, saha verisi vs.den yararlanılmamıştır. Bu kaynak temel alınarak yapılan taramalar sonucunda, Türkçeden Rusçaya geçmiş ve anlamsal farklılaşmaya uğramış toplam 436 kelime tespit edilmiştir. İlgili sözcükler, metodolojik olarak "Tam Anlam Değişimine Uğrayanlar ile Kısmen Anlamı değişenler" ve "Anlamı Değişmeyenler" olarak iki ana kategori altında sınıflandırılmıştır: Elde edilen istatistiksel bulgulara bakıldığında incelenen kelimelerin 336'sı (yaklaşık %77) kaynak dildeki anlamından belirgin bir şekilde uzaklaşarak anlam genişlemesi, anlam daralması, anlam kayması veya değer değişimi gibi süreçlere maruz kalmıştır. Buna karşın 100 kelime ise (%23) işlevsel ya da kavramsal olarak küçük nüanslar barındırsa da Türkçedeki orijinal anlam alanını büyük ölçüde korumuştur. Sonuç olarak çalışma; iki dil arasındaki kelime aktarımının rastlantısal olmadığını, Rusçaya geçen Türkçe unsurların hedef dilin düşünce yapısı ve sosyal ihtiyaçları doğrultusunda yeniden üretilerek yerelleştiğini ve semantik düzeyde dinamik bir köprü görevi üstlendiğini ortaya koymaktadır.