The Life And Activities Of Abdülkerim Saraçoğlu Member Of The Republican Senate Mardin

Yıl 2025, Sayı: 23, 58 - 87, 29.12.2025

Burhan Dinçer

https://doi.org/10.53440/bad.1795892

Öz

The aim of this study is to provide information about the life and activities of Dr. Abdülkerim Saraçoğlu, Senator of Mardin, who served in the Republican Senate between 1961-1980. Following the May 27, 1960 military coup d’état, the 1961 Constitution established a bicameral system of government with the National Assembly and the Republican Senate. The Senate of the Republic was composed of members elected by the President of the Republic, natural members and 150 members elected by universal suffrage. The Republic Senate, which was conceived as a supervisory mechanism to oversee the National Assembly in legislative processes, prevent the enactment of laws contrary to the constitution, and play an active role in solving societal problems, served until the military coup of September 12, 1980. The 1982 Constitution abolished the Senate of the Republic and returned to a unicameral system. During this 19-year period between 1961-1980, Mardin province was represented in the Republican Senate by a total of seven senators. One of these senators, Dr. Abdülkerim Saraçoğlu, served as the senator of Mardin between 1961 and 1973. This study examines Saraçoğlu's activities in the Senate during his tenure as a senator, and analyzes in detail the extent to which he brought the problems of the region he represented to the Senate agenda and his search for solutions for them. In addition, Saraçoğlu’s approach to the issues concerning the country in general and his contribution to the legislative processes are tried to be revealed. While the study mirrors the recent history of Mardin, it is also expected to contribute to new studies on Mardin.

Anahtar Kelimeler

1961 Constitution, , Senate of the Republic, , Senator, , Mardin, , Abdülkerim Saraçoğlu.

Cumhuriyet Senatosu Mardin Üyesi Abdülkerim Saraçoğlu'nun Hayatı ve Senato'daki Faaliyetleri

Öz

Bu çalışmanın amacı, 1961-1980 arası dönemde Cumhuriyet Senatosu’nda görev yapan Mardin Senatörü Dr. Abdülkerim Saraçoğlu’nun hayatı ve senatodaki faaliyetleri hakkında bilgi vermektir. 27 Mayıs 1960 askeri darbesinin ardından hazırlanan 1961 Anayasası ile Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu olmak üzere iki meclisli bir yönetim sistemi teşkil edilmiştir. Cumhuriyet Senatosu, Cumhurbaşkanı tarafından seçilen üyeler, tabii üyeler ve genel oyla seçilen 150 üyeden oluşmuştur. Yasama süreçlerinde Millet Meclisi’ni denetleyecek, anayasaya aykırı kanunların çıkmasını engelleyecek ve toplumsal sorunların çözümünde etkin bir rol üstlenecek bir denetim mekanizması olarak düşünülen Cumhuriyet Senatosu, 12 Eylül 1980 askeri darbesine kadar görev yapmıştır. 1982 Anayasası ile Cumhuriyet Senatosu kaldırılarak tek meclisli sisteme geri dönülmüştür. 1961-1980 yılları arasındaki bu 19 yıllık süreçte Cumhuriyet Senatosu’nda Mardin vilayeti toplam yedi senatör ile temsil edilmiştir. Bu senatörlerden biri olan Dr. Abdülkerim Saraçoğlu, 1961-1973 yılları arasında Mardin senatörü olarak görev yapmıştır. Bu çalışmada, Saraçoğlu’nun senatörlük görevi boyunca Senato çatısı altında gerçekleştirdiği faaliyetleri ele alınarak temsil ettiği bölgenin sorunlarını Senato gündemine ne derecede taşıdığı ve bunlara yönelik çözüm arayışları detaylı bir şekilde incelenmiştir. Ayrıca, Saraçoğlu’nun ülke genelini ilgilendiren meselelere yaklaşımı ve yasama süreçlerine katkısının neler olduğu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılmıştır. Çalışmanın temel kaynağını Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergileri oluşturmuştur. Ayrıca Literatür taranarak konu ile ilgili yayınlanmış çalışmalardan da istifade edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

1961 Anayasası, , Cumhuriyet Senatosu, , Senatör, , Mardin, , Abdülkadir Saraçoğlu.

Kaynakça

• Ahmad, F. (1992a). Demokrasi sürecinde Türkiye 1945-1980. İstanbul: Hil Yayınları.
• Ahmad, F. (1995b). Modern Türkiye'nin oluşumu. (Çev. Yavuz Alogan), İstanbul: Sarmal Yayınevi.
• Ahmad, F. ve Ahmad, B. T. (1976). Türkiye’de çok partili politikanın açıklamalı kronolojisi (1945-1971). Ankara: Bilgi Yayınevi.
• Akşin, S. (1997). Ana çizgileriyle Türkiye’nin yakın tarihi 2. İstanbul: Yenigün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık A.Ş.
• Aydın, M. A. (2001). Kanun-ı Esasi. Diyanet İslâm Ansiklopedisi (XXIV. cilt). (ss. 328-330). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
• Aydın, S. ve Taşkın, Y. (2018). l960’tan günümüze Türkiye tarihi. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Cavlak, T. (1990). Cumhuriyet döneminde idari taksimat ve mülki teşkilat (1923-1950). (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). T.C. Fırat Üniversitesi, Elazığ.
• Çoker, F. (1998). Türk parlamento tarihi Cumhuriyet Senatosu üyelerinin özgeçmişleri (1961-1964). (Cilt: I). Ankara: TBMM Vakfı Yayınları.
• Fedai, A. (2023). Cumhuriyet döneminde Mardin (1923-1960). (Yayımlanmamış Doktora Tezi). T.C. Fırat Üniversitesi, Elazığ.
• Karatepe, Ş. (1997). Darbeler anayasa ve modernleşme. İstanbul: İz Yayıncılık.
• Kili, S. ve Gözübüyük, A. Ş. (1985). Türk anayasa metinleri (Senedi İttifak'tan günümüze). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Özgişi, T. (2012). Türk parlamento tarihinde Cumhuriyet Senatosu. Ankara: TBMM Yayınları.
• Özkan, İ. (2022). Cumhuriyet Senatosunda Ordu ili senatörleri ve faaliyetleri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi, Ağrı.
• T.C. Devlet İstatistik Enstitüsü, (1965). 7 Haziran 1964 kısmı senato üyeleri seçimi sonuçları (il, ilçe ve sandık bölgeleri itibariyle). Ankara: Devlet İstatistik Enstitüsü Matbaası Yayın No. 483.
• Taştemir, M. (2003). Mardin. Diyanet İslâm Ansiklopedisi (XXVIII. Cilt). (ss. 43-48). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
• TBMM, (2010). TBMM Albümü 1920-2010 (1960-1983). C. 4, Ankara: TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü Yayınları.
• TBMM Albümü, (1961). Cumhuriyet Senatosu üyeleri. Ankara: (y.y).
• TBMM Araştırma Hizmetleri Başkanlığı, (2023). Çift meclisli parlamentolar ve ikinci meclisler. Ankara: TBMM Araştırma Hizmetleri Başkanlığı Yayınları.
• Tüfek, S. S. (2019). Cumhuriyet döneminde spor (1923-1938). (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). T.C. Marmara Üniversitesi, İstanbul.
• Yavuz, B. ve Bülbül, M. (2012). Çift meclis sistemi ve Türkiye. Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 16(1), (217-260).
• Yürek, A. (2019). Mardin milletvekilleri ve siyasi faaliyetleri (2002-2015). (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi).T.C. Gaziantep Üniversitesi, Gaziantep.