Feqî (Bilal) Çolîg U Eseri Ey

Yıl 2025, Sayı: 23, 1 - 21, 29.12.2025

İbrahim Dağılma

https://doi.org/10.53440/bad.1800222

Öz

Edebiyatta iki asıl unsur vardır. Yazar ve eseri. Her edebi eser, yazarının hayatı, gözlemleri ve bakış açısından doğrudan ya da dolaylı izler taşır; ondan kopmaz, ayrılamaz ve onun üslubuyla kıymetlenir. Edebi eser, yazarının duygu ve düşüncelerine tercüman olur. Yazarın anlatım tarzında ve sanat anlayışında onun hayatının etkisi vardır. Bu etki, bütüncül değil, işlevseldir. Eser ve yazar ilişkisi kendini Zaza edebiyatında da hissettirir. Bu tesir, Feqi (Bilal) Çolig ve eserlerinde de dil ve üslup yönüyle görülür. Feqi Çolîg, medrese tahsili görmüştür. Bu sebeple onun eserlerinde din ve medrese etkisi alenidir. O, şu ana kadar Tefsirê Qur’onê Kerîm Zazakî, Mewlîdê Peximbêr Qey Tutonê Zazon, Qê Tûton Hîkayet o Cuyayîsê Peximberon, Dîwonê Îmamê Şafîî u Dîwonê Baba Tahirê Uryan’î isimleriyle beş Zazaca eser yazmıştır. Bu eserlerden üçünü Arapçadan, birini Farsçadan Zazacaya çevirmiştir ve bir eseri de teliftir. Bu çalışma, Feqî Çolîg’in hayatını, eserlerini ve onun eserleriyle olan ilişkisini tanıtmak amaçlıdır. Kur’an-ı Kerim Meali ve çocuk Mevlidi ve diğer eserlerin çevrilmesinde Zazacayla dine hizmet amacı ve Zaza halkını bilgilendirmek gayesi güdülmüştür. Çolîg, Bingöl Zazalarından olan Çolig’in eserlerinde Bingöl ağzına ağırlık vermiştir.

Anahtar Kelimeler

edebiyat , dil , Zazaca , eser , yazar

Feqî (Bilal) Çolîg And Hıs Works

Öz

There are two main elements in literature. The author and his work. Every literary work bears direct or indirect traces of the author's life, observations and perspective; it cannot be separated from them. A literary work expresses the feelings and thoughts of its author. The author's life has an effect on his style of expression and understanding of art. This effect is not holistic, but functional. The relationship between the author and the work is also felt in Zaza literature. This effect is also seen in Feqi (Bilal) Çolig and his works in terms of language and style. Feqi Çolig received a madrasah education. For this reason, the influence of religion and madrasah is quite obvious in his works. He has written five Zazaki works so far under the names of Tefsirê Qur’onê Kerîm Zazakî, Mewlîdê Peximbêr Qey Tutonê Zazon, Qê Tûton Hîkayet o Cuyayîsê Peximberon, Dîwonê Îmamê Şafîî u Dîwonê Baba Tahirê Uryan’î. He translated three of these works from Arabic to Zazaki, one from Persian to Zazaki, and one of his works has been copyrighted. This study aims to introduce the life of Feqî Çolîg, his works, and his relationship with his works. In translating the Qur’an Meali, the children’s Mevlid, and other works, the aim was to serve religion with Zazaki and to inform the Zaza people. Çolîg, who is one of the Bingöl Zazas, focused on the Bingöl dialect in his works. Çolig did not adhere to a certain form and standard in written Zazaki.

Anahtar Kelimeler

Literature , language , Zazaki , work and author.