ADAKLI İLÇESİ’NDE (BİNGÖL) GÖRÜLEN HEYELANLARIN JEOMORFOLOJİK FAKTÖRLERE GÖRE DAĞILIŞI

Bu çalışmada Adaklı İlçesi’nde görülen heyelanların jeomorfolojik faktörlere göre dağılışı incelenmiştir. Adaklı İlçesi, idari olarak Bingöl’e bağlı olup, kuzeyden Şeytan Dağları’nın uzantıları tarafından sınırlandırılmıştır. Adaklı, tektonik olarak aktif bir alanda bulunmaktadır. Kuzey Anadolu Fayına (KAF) paralel faylar ile Sancak-Uzunpazar (Uzunpınar) Fay Zonu’nun kesişme sahasında yer almaktadır. Bu faylara bağlı olarak eğim değerleri bazı alanlarda 45o’nin üstüne çıkmaktadır. Litoloji geniş alanlarda Üst Miyosen ve Üst Miyosen-Pliyosen aglomera, tüf ve bazaltlardan oluşmaktadır. Jeolojik, jeomorfolojik ve iklim özellikleri nedeniyle Adaklı’da geniş alanlı heyelanlar görülmektedir. Bu heyelanlar tarım alanlarını, karayollarını ve yerleşmeleri etkilemektedir. Bu çalışmada Adaklı İlçesi’nde görülen heyelanların jeomorfolojik faktörlere göre dağılımını belirlemek amacıyla bazı analizler yapılmıştır. Topoğrafya haritalarının sayısallaştırılması ile Sayısal Yükseklik Modeli oluşturulmuş (SYM), SYM’den eğim, bakı, yükselti basamakları ve yamaç eğriselliği katmanları elde edilmiş ve yeniden sınıflandırılmıştır. Bu katmanlar heyelan haritası ile zonal istatistiğe tabi tutularak çakıştırılmıştır. Çakıştırma ile katmanların alt sınıflarının heyelan yoğunluğu bulunmuştur. Analiz sonucuna göre heyelanların % 13’ü 0-5o, % 38’i 5-15o, % 27’si 15-25o, % 17’si 25-35o, % 5’i 35-45o eğim grubunda görülmüştür. Heyelanların % 39’u güney, % 35’i kuzey, % 8’i doğu, % 13’ü batı yönlü yamaçlarda meydana gelmiştir. Yükselti basamaklarına göre değerlendirildiğinde heyelanların % 3’ü 1130-1250 m, % 29’u 1250-1500 m, % 28’i 1500-1750 m, % 14’ü 1750-2000 m, % 18’i 2000-2250 m yükselti basamağında görülmüştür. İç bükey yamaçlarda heyelanların % 36’sı, dışbükey yamaçlarda % 36’sı meydana gelmiştir. Heyelanların önemli bir sorun olduğu Adaklı’da bu çalışma sonuçları dikkate alınarak duyarlılık analizleri yapılmalıdır. 

In this study the distributions of landslides observed in Adaklı district have been investigated by geomorphological factors. Being administratively attached to Bingöl, Adaklı is bordered by the extensions of Mount Şeytan to the north. It is located in a tectonically active area. There are Sancak-Uzunpazar (Uzunpınar) Fault and faults parallel to North Anatolian Fault (NAF) in the research field located in the south of NAF Zone (NAFZ). Due to these faults, slope values go over 45o in some areas. Lithology consists of agglomerate, tuff and basalt from Upper Miocene and Upper Miocene-Pliocene in large areas. Due to its geological and geomorphological features, large landslides have been occurred in Adaklı. These landslides has affected agricultural lands, highways and settlements. In this study certain analyses have been carried out to determine the distribution of landslides in Adaklı district according to geomorphological factors. By digitization of topographic maps, Digital Elevation Model (DEM) has been created and slope, aspect, elevation level, curvature layers have been obtained from DEM, and reclassified. These layers have been overlaid with landslide map, associating with zonal statistics. Landslide density of the layers’ subclasses have been determined by overlaying. According to the result of analysis, 13 % of the landslides is between 0-5o, 38 % is between 5-15o, 27 % is between 15-25o, 17 % is between 25-35o, and  5 % is between 35-45o. 39 % of the landslides came into being on the sides to the south, 35 % came into being on the sides to the north, 8 % came into being on the sides to the east, and 13 % came into being on the sides to the west. When evaluated by elevation levels, 3 % of the landslides is in the range of 1130-1250 m, % 29 is in the range of 1250-1500 m, % 28 is in the range of 1500-1750 m, % 14 is in the range of 1750-2000 m, % 18 is in the range of 2000-2250 m. 36 % of the landslides have come into being on concave sides and 36 % of them on convex sides. In Adaklı where landslide is a major issue, susceptibility analyses must be conducted considering the results of this study.