Öz
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Milli Eğitim Bakanlığı 2012 yılında eğitim ve öğretim programlarını yeniden düzenleme çalışmaları başlatmış ve bu düzenleme 2016 yılında uygulamaya konmuştur. Bu bağlamda, hayat bilgisi dersi öğretim süreci uygulamalarının incelenmesi önem kazanmaktadır. Bu çalışma, hayat bilgisi dersi öğretim sürecinde öğretmenlerin, öğretim uygulamalarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, 2022-2023 eğitim-öğretim yılında Atatürk Öğretmen Akademisi öğretmen adaylarının, devlet okullarında yaptıkları gözlemlere dayanarak, hayat bilgisi öğretim sürecini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden temel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak doküman ve görüşme kullanılmıştır. Veri analizinde betimsel ve içerik analizi yöntemleri kullanılmıştır. İlkokullarda 43 öğretmen adayının 10 hafta boyunca yaptıkları gözlemlere dayalı olarak hazırladıkları gözlem dosyaları doküman olarak kullanıldı. Doküman analizi sonrasında 15 öğretmen adayı ile görüşme yapılmıştır. Çalışmada hayat bilgisi öğretim sürecinde öğretmenler çoğunlukla sunuş yoluyla öğretim stratejisini, yöntem olarak anlatımı ve teknik olarak da soru-cevabı kullandıkları saptanmıştır. En sık kullanılan öğretim materyalleri ise ders kitabı, beyaz tahta ve beyaz tahta kalemi olduğu belirlenmiştir. Tercih edilen sınıf oturma düzeni ikili tiyatrodur. Öğretim sürecinde özellikle sarmal programın uygulanmadığı saptanmıştır. Öğretmenlerin öğretim sürecindeki en önemli problemlerinin ders kitabı ve öğretim programı ile ilgili olduğu belirlenmiştir. Araştırma bulguları ışığında yaşam bilimleri öğretiminde çağdaş uygulamaların benimsenmesini teşvik etmek için önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler
Hayat Bilgisi Dersi Hayat Bilgisi Öğretimi İlerlemecilik Yapılandırmacılık Öğretmen Eğitimi
Proje Numarası
Yok
Kaynakça
- Akınoğlu, O. (2002). Hayat bilgisi öğretimi, C. Öztürk & D. Dilek, (Ed.). Hayat bilgisi ve sosyal bilgiler öğretimi içinde (s. 2-13). Ankara: Pegem A Yayıncılık.
- Atatürk Öğretmen Akademisi Kısa Tarihçesi (2022). http://www.aoa.edu.tr/tarihce.html Erişim Tarihi Eylül, 2025.
- Aykaç, N. (2011). Hayat bilgisi dersi öğretim programında kullanılan yöntem ve tekniklerin öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi sinop ili örneği. Kastamonu Education Journal, 19(1), 113-126. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/817550
- Berg, B. L., and Lune, H. (2019). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (4th. Edition) (Qualitative research methods for the social sciences) (Trans. Eds. A. Arı, Trans). Eğitim (2016, 9th. Edition). Konya, Eğitim Yayınevi.
- Bilen, M. ( 2006). Plandan uygulamaya öğretim (7. Baskı). Ankara: Anı yayıncılık.
- Creswell, J. W. (2009). Research design qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (third edition). California: Sage Publications, Inc.
- Cyprus Turkish Education System. (2005). KKTC Milli Eğitim ve Kültür Bakanlığı, Talim Terbiye Dairesi. Lefkoşa.
- Demir, M. K. (2007). Sınıf öğretmenlerinin hayat bilgisi ve sosyal bilgiler derslerinde gözlem gezisi yöntemini uygulama durumları. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 5 (2), 323-343. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/256349
- Demir, S., & Özden, S. (2013). Sınıf öğretmenlerinin öğretimsel stratejilere yöntemlere ve tekniklere ilişkin görüşleri: Hayat bilgisi dersine yönelik tanılayıcı bir çalışma. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi(14), 59-75. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/411276
- Demirel, Ö. (2015). Eğitimde program geliştirme kuramdan uygulamaya (22. Baskı). Ankara: Pegem A Akademi.
- Feridun, H. (2011). Kıbrıs türk eğitim tarihinde bir ömür (A lifetime in the history of Turkish Cypriot education). Lefkoşa: Galeri Kültür yayınları
- Günal, İ. & Akdağ, H. (2021) İlkokul hayat bilgisi öğretim programının sosyal bilgiler öğretim programına yansımasının öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. International Journal of New Approaches in Social Studies, 5(2), 493-517. https://doi.org/110.38015/sbyy. 1025581.
- Güven, S., & Kılıç, Z. (2017). Hayat bilgisi dersinde kullanılan öğretim yöntemlerinin etkililiği konusunda yapılan lisansüstü tezlerin içerik analizi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(2), 200-223. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/385934
- Hanbaba, L. (2011). Oyunla öğretim yönteminin ilköğretim 3. Sınıf öğrencilerinin hayat bilgisi dersi başarısı ve tutumuna etkisi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Sakarya Üniversitesi. Proquest, https://www.proquest.com/openview/88be2955d32cd73399ab5272b37edb38/1?pq-origsite=gscholar&cbl=2026366&diss=y adresinden alınmıştır.
- Hamurcu, G. C., & Akmyradova, M. (2023). Hayat bilgisi dersi ile ilgili yapılmış çalışmaların içerik analizi. Öğretmen Eğitimi Ve Öğretim, 41(1), 31-45. https://doi.prg/10.55661/jnate.1133311
- Kabapınar, Y. (2012). Kuramdan uygulamaya hayat bilgisi ve sosyal bilgiler öğretimi (3. Baskı). Ankara: Pegem A Publishing.
- Kapon Priamary (2023). Using a spiral curriculum model to enhance learning. Retrieved August 28, 2024, from https://www.kapowprimary.com/blog/using-a-spiral-curriculum-model-to-enhance-learning/
- Kara, K. (2008). İlköğretim 3. Sınıf hayat bilgisi dersinde sorgulama merkezli etkinliklerel yapılan proje çalışmalarınıdaki öğrenci performasının değerlendirilmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Çukurova Üniversitesi. https://platform.almanhal.com/Details/Thesis/2000240404# adresinden alınmıştır.
- Karasu Avcı, E., & Ketenoğlu Kayabaşı, Z. E. (2019). Opinions of classroom teachers methods and techniques used in their lessons: A phenomenological research. Hacettepe University Journal of Education, 34(4), 926-942. doi: 10.16986/HUJE.2018044069
- Kıbrıs Türk Eğitim Sistemi (2005). Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Milli Eğitim ve Kültür Bakanlığı. Lefkoşa: Devlet Basımevi.
- Küçükkaragöz, H. (2004). Bilişsel gelişim ve dil gelişimi. (B. Yeşilyaprak, Ed), Gelişim ve öğrenme psikolojisi. Ankara: Pegem A Yayıncılık.
- Merriam, S. B. (2015). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (Qualitative research a guide and implementation). (S. Turan, Trans Edit). Ankara: Nobel (2013, 3rd. Edition).
- Milli Eğitim Yasası, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (1986). http://www.mebnet.net/sites/default/files/yasalar/17-1986.pdf (Accessed July 2024).
- Nesim, A. (1987). Batmayan eğitim güneşlerimiz, Kıbrıs Türk Eğitimi hakkında bir araştırma. Lefkoşa: KKTC Milli Eğitim ve Kültür Bakanlığı Yayınları:6
- Palavan, Ö., & Başar, E. (2014). Hayat bilgisi dersinde beyin temelli öğrenmenin öğrencilerin başarılarına ve kalıcılığa etkisi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18(1), 165-178.
- Sönmez, V. (1996). Hayat bilgisi öğretimi ve öğretmen kılavuzu. Ankara: Anı Yayıncılık.
- Sönmez, V. (2005). Program geliştirmede öğretmen elkitabı (12. Baskı). Ankara: Anı Yayıncılık.
- Şahin, M. (2019). The importance of class seating arrangements. Ihlara Journal of Educational Research, 4(1), 73-101.
- Şahin, D. & Güven, S. (2016). Sınıf öğretmenlerinin fen bilimleri hayat bilgisi ve sosyal bilgiler derslerindeki yöntem ve teknik kullanımına ilişkin görüşleri. Online Fen Eğitimi Dergisi, 1(1): 42-59. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/235940
- Temel eğitim programı (K-12 Curriculum) (2016). KKTC Milli Eğitim ve Kültür Bakanlığı TRNC, Ministery of National Education and Culture. Retrieved May, 2019, from http://tepgp.emu.edu.tr/
- Türköz, A. (2018). Sınıf öğretmenlerinin hayat bilgisi dersinde yararlandıkları öğretim materyalleri, strateji, yöntem ve tekniklerine ilişkin kullanma durumları ve görüşleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Tokat. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=kP4lxstFsuf0MN9bC9EFiA&no=kheRHwMrb8Tf6vyE4F7bdg adresinden alınmıştır.
- Utkur, N. (2018). What pre-service primary teachers think about instruction of life studies course. Inonu University Journal of the Faculty of Education, 19(2), 189- 203. DOI: 10.17679/inuefd.340146
- Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (Qualitative research methods in the social sciences). Ankara: Seçkin publishing.
- Yıldırım, G . (2021). Sınıf öğretmeni adaylarının hayat bilgisi dersine yönelik görüşleri: Gazi Üniversitesi örneği. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10 (1), 568-589. Retrieved from http://www.itobiad.com/tr/pub/issue/60435/790414
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Sosyal ve Beşeri Bilimler Eğitimi (Ekonomi, İşletme ve Yönetim Hariç) |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Proje Numarası | Yok |
| Gönderilme Tarihi | 18 Ekim 2024 |
| Kabul Tarihi | 21 Ocak 2026 |
| Erken Görünüm Tarihi | 11 Nisan 2026 |
| Yayımlanma Tarihi | 28 Nisan 2026 |
| DOI | https://doi.org/10.51460/baebd.1569591 |
| IZ | https://izlik.org/JA22NU66YU |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2026 Cilt: 17 Sayı: 1 |
Amaç ve Kapsam
Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü tarafından çıkarılan "BATI ANADOLU EĞİTİM BİLİMLERİ DERGİSİ (BAEBD)" Nisan, Ağustos ve Aralık aylarında olmak üzere yılda 3 defa Türkçe veya İngilizce dillerinde yayınlanan açık erişimli bilimsel hakemli bir dergidir.
BAEB dergisi, eğitim bilimleri alanı ile ilgili uygulama veya kuram çalışmalarını güçlü araştırma tasarımları ile değerlendiren nitelikli çalışmaları yayınlamaktadır. Bu nedenle dergide, özellikle ilgili alanyazının geçmiş ve günümüz ile ilişkisini kurabilen, güncel eğitim ihtiyaçlarımızı takip edip çözümler üretebilen, deneysel, ilişkisel veya kuramsal nitelikli çalışmaların yayınlanması amaçlanmaktadır. Böylece, okul öncesi, ilköğretim, ortaöğretim, lise, yükseköğretim ve hayat boyu öğrenme kademelerinde eğitimin gelişmesine katkı sağlanması beklenmektedir.
BAEBD eğitim teknolojileri, öğretmen yetiştirme, matematik, fen, fizik, kimya, biyoloji, tarih, coğrafya, Türkçe, Türk dili ve edebiyatı, sosyal bilgiler, rehberlik ve psikolojik danışmanlık, okul dışı eğitim, doğa eğitimi, vb. alanlarda çalışmaları kabul etmektedir. Hedef kitlesi eğitim bilimleri alanında çalışma yapan bilim insanları, eğitimciler, öğrenciler, öğretmenler ve eğitim sektörüne yönelik ürün ve hizmet veren kişi ve kuruluşlardır.
Yazım Kuralları
BAŞVURU EKLERİ: 1-Benzerlik Raporu
2-Etik Kurul Belgesi / Etik Kurul Başvurusuna Gerek Yoktur Yazısı
3-Telif Hakkı Devir Formu
Etik İlkeler ve Yayın Politikası
BAEBD, 10.11.2017 tarihinden itibaren yayın etiği ile ilgili aşağıdaki kuralları benimsemektedir;
1) Dergi yayıncılığında "Yayın Etiği ve Kötüye Kullanım Bildirgesi (COPE -Code of Conduct for Journal Editors)" tarafından belirlenmiş yükümlülükleri esas alır. Detaylı bilgi aşağıda sunulmuştur.
2) Yazar tarafından dergiye gönderilen makalelerin yazarlarından editör intihal raporu talep eder. İntihal raporu incelenerek onaylanan makalelere alan editörü ve hakem ataması yapılır.
3) (10.07.2019 tarihli güncelleme) BAEBD, Cilt 10. Sayı 2’den (Aralık 2019) itibaren anket, mülâkat vb. yollarla veri toplanmasını içeren makale önerilerinde, başvuru öncesinde yazardan etik kurul onay belgesini isteyecektir. Etik kurul belgesi ile ilgili bilgiler yöntem bölümünde sunulacaktır.
YAYIN ETİĞİ VE KÖTÜYE KULLANIM BİLDİRGESİ (COPE)
Editörlerin Sorumlulukları
Tarafsızlık ve Yayıncıya Ait Özgürlük. Editörler gönderilen makale önerilerini derginin kapsamına uygun olması ve çalışmalarının önemi ve orijinalliğini dikkate alarak değerlendirirler. Editörler, makale önerisini sunan yazarların ırk, cinsiyet, cinsel yönelim, etnik köken, uyruk veya politik görüşlerini dikkate almazlar. Düzeltme ya da yayınlama kararına dergi editör kurulu dışında diğer kurumlar etki edemez.
Gizlilik. Editörler gönderilen bir yazıyla ilgili bilgileri, sorumlu yazar, hakemler ve yayın kurulu dışında başka herhangi biriyle paylaşmazlar.
Bilgilendirme ve Görüş Ayrılıkları. Editörler ve yayın kurulu üyeleri, yazarların açık yazılı izni olmaksızın kendi araştırma amaçları için sunulan bir makalede yayınlanmamış bilgileri kullanmazlar.
Basım Kararı. Editörler, yayınlanmak üzere kabul edilen tüm makalelerin, alanında uzman olan en az iki hakem tarafından hakem değerlendirmesine tabi tutulmasını sağlar. Editörler, dergiye gönderilen makalelerden hangi eserin yayınlanacağına, söz konusu çalışmanın geçerliliğine, araştırmacılara ve okurlara olan önemine, hakemlerin yorumlarına ve bu gibi yasal şartlara göre karar vermekten sorumludur.
Etik Kaygılar. Editörler sunulan bir yazıya veya yayınlanmış makaleye ilişkin etik kaygılar ortaya çıktığında tedbirler alacaktır. Yayınlandıktan yıllar sonra ortaya çıksa bile, bildirilen her etik olmayan yayınlama davranışı incelenecektir. Editörler, etik kaygılar oluşması durumunda COPE Flowcharts'ı takip eder. Etik sorunların önemli olması durumunda düzeltme, geri çekme uygulanabilir veya konu ile ilgili endişeler dergide yayınlanabilir.
Hakemlerin görevleri
Editoryal Kararlara Katkı: Editör kararlarında editörlere yardımcı olur ve editoryal iletişim yoluyla yazarlara makalelerini iyileştirmede yardımcı olur.
Sürat: Makale önerisini incelemek için yeterli nitelikte hissetmeyen veya makale incelemesinin zamanında gerçekleşemeyeceğini bilen herhangi bir hakem, derhal editörleri haberdar etmeli ve gözden geçirme davetini reddetmeli, böylece yeni hakem atamasının yapılması sağlanmalıdır.
Gizlilik: Gözden geçirilmek üzere gönderilen tüm makale önerileri gizli belgelerdir ve bu şekilde ele alınmalıdır. Editör tarafından yetkilendirilmedikçe başkalarına gösterilmemeli veya tartışılmamalıdır. Bu durum inceleme davetini reddeden hakemler için de geçerlidir.
Tarafsızlık Standartları: Makale önerisi ile ilgili yorumlar tarafsız olarak yapılmalı ve yazarların makaleyi geliştirmek için kullanabileceği şekilde öneriler yapılmalıdır. Yazarlara yönelik kişisel eleştiriler uygun değildir.
Kaynakların Kabulü: Hakemler, yazarlar tarafından alıntılanmayan ilgili yayınlanmış çalışmaları tanımlamalıdır. Hakem ayrıca, incelenen yazı ile başka herhangi bir makalenin (yayınlanmış veya yayınlanmamış) herhangi bir önemli benzerliğini editörüne bildirmelidir.
Çıkar Çatışmaları: Çıkar çatışmaları editöre bildirilmelidir.
Yazarların Sorumlulukları
Raporlaştırma Standartları: Orijinal araştırmanın yazarları, yapılan çalışmanın ve sonuçların doğru bir şekilde sunulmasını ve ardından çalışmanın öneminin objektif bir şekilde tartışılmasını sağlamalıdır. Makale önerisi yeterli detay ve referans içermelidir.
Veri Erişimi ve Saklama: Yazarların, çalışmalarının ham verilerini saklamaları gerekmektedir. Gerektiğinde, dergi tarafından talep edilmesi durumunda editör incelemesi için sunmalıdırlar.
Özgünlük ve İntihal: Yazarlar, tamamen orijinal eserler göndermelidirler ve başkalarının çalışmalarını veya sözlerini kullanmışlarsa, bu uygun şekilde alıntılanmış olmalıdır. Bunun yanında yazarların kendi tez çalışmaları ve makale çalışmalarından gerçekleştirdikleri alıntılarda da benzerliğin minimum düzeyde olması bir başka deyişle alıntılamanın uygun bir şekilde gerçekleştirilmiş olması önemlidir. Başkasından ya da kendinden intihal, tüm biçimlerinde etik olmayan yayıncılık davranışını oluşturur ve kabul edilemez. Bu nedenle dergiye makale gönderen tüm yazarlardan benzerlik oranı raporu istenmektedir. Rapordaki oran makalenin değerlendirme sürecine geçmesi için belirleyici olacaktır. Oranın yüksek olduğu makaleler geri gönderilerek gerekli düzenlemelerin yapılması istenecektir. Bu kapsamda başkalarının çalışmalarından yapılan intihallerin yanı sıra yazarların kendi tez veya makalelerinden yaptıkları intihallerin de göz önünde bulundurularak bir düzenleme yapması gerekmektedir.
Birden çok, yinelenen, yedekli veya eşzamanlı gönderim / yayın: Yazarlar başka bir dergide daha önce yayınlanmış bir makaleyi değerlendirilmek için göndermemelidir. Bir makalenin birden fazla dergiye eşzamanlı olarak sunulması etik olmayan yayıncılık davranışıdır ve kabul edilemez.
Makalenin Yazarlığı: Sadece yazarlık kriterlerini yerine getiren kişiler, yazının içeriğinde yazar olarak listelenmelidir. Bu yazarlık kriterleri şu şekildedir; (i) tasarım, uygulama, veri toplama veya analiz aşamalarına katkı sağlamıştır (ii) yazıyı hazırlamış veya önemli entelektüel katkı sağlamış veya eleştirel olarak revize etmiştir veya (iii) makalenin son halini görmüş, onaylamış ve yayınlanmak üzere teslim edilmesini kabul etmiştir. Sorumlu yazar, tüm yazarların (yukarıdaki tanıma göre) yazar listesine dâhil edilmesini sağlamalı ve yazarların makalenin son halini gördüklerini ve yayınlanmak üzere sunulmasını kabul ettiklerini beyan etmelidir.
Beyan ve Çıkar Çatışmaları: Yazarlar, mümkün olan en erken aşamada (genellikle makale gönderimi sırasında bir bildirme formu sunarak ve makalede bir beyanı dâhil ederek) çıkar çatışmalarını açığa çıkarmalıdır. Çalışma için tüm mali destek kaynakları beyan edilmelidir (varsa hibe numarası veya diğer referans numarası dâhil).
Hakem Değerlendirme: Yazarlar hakem değerlendirme sürecine katılmakla yükümlüdürler ve editörlerin ham veri taleplerine, açıklamalara ve etik onayının kanıtlarına ve telif hakkı izinlerine derhal yanıt vererek tam olarak işbirliği yapmakla yükümlüdürler. İlk olarak "gerekli revizyon" kararı verilmesi durumunda, yazarlar hakemlerin yorumlarına sistematik bir şekilde verilen son tarihe kadar yazılarını gözden geçirip yeniden ibraz etmelidir.
Yayınlanan Eserlerde Temel Hatalar: Yazarlar kendi yayınladıkları çalışmalarında önemli hatalar veya yanlışlıklar bulduklarında, dergi editörlerini veya yayıncılarını derhal bilgilendirmek ve kâğıt üzerinde bir erratum biçiminde düzeltmek veya kâğıdı çıkarmak için onlarla işbirliği yapmakla yükümlüdür. Editörler veya yayıncı, yayınlanan bir çalışmanın önemli bir hata veya yanlışlık içerdiğini üçüncü bir şahıstan öğrenirse, yazarın makaleyi derhal düzeltme veya geri çekme veya derginin editörlerine kâğıdın doğruluğuna dair kanıt sunma yükümlülüğünü almalıdır.
Ücret Politikası
Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi makale başvurusu, değerlendirmesi ve yayımı için hiçbir ücret almamaktadır.
