İlkokul Müdürlerinin Okul Yönetiminde Karşılaştıkları Sorunların Yönetim Süreçleri Bağlamında İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, ilkokul müdürlerinin okul yönetiminde karşılaştıkları sorunların yönetim süreçleri bağlamında ortaya koyulmasıdır. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden olgubilim (fenomenoloji) kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Gaziantep merkez ilçelerinde görev yapan 16 ilkokul müdürü oluşturmaktadır. Çalışma grubu iki aşamalı bir süreçle belirlenmiştir. İlk aşamada amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme, ikinci aşamada ise amaçlı örnekleme türlerinden maksimum çeşitlilik örneklemesi kullanılmıştır. Çalışma grubunda; yaş, öğrenim durumu, öğretmenlik ve yöneticilik kıdemi ve aldıkları yöneticilik eğitimi açısından farklılık sağlanmıştır. Araştırmanın verileri araştırmacılar tarafından oluşturulan yarı yapılandırılmış görüşme formu ile elde edilmiştir. Toplanan veriler tümdengelimsel içerik analizi ile analiz edilmiştir. Bulgular, okul müdürlerinin yönetim süreçlerinin her aşamasında çeşitli sorunlarla karşılaştığını göstermektedir. Karar verme sürecinde mali yetersizlikler ve mevzuat engelleri öne çıkarken; planlama sürecinde beklenmedik krizler ve veli tutumları belirgin sorun kaynaklarıdır. Örgütleme sürecinde iş birliği eksikliği ve fiziksel yetersizlikler; iletişim sürecinde ise üst yönetimden kaynaklanan bürokratik gecikmeler öne çıkmaktadır. Etkileme sürecinde ödüllendirme sistemindeki eksiklikler, eşgüdümleme sürecinde ise öğretmen isteksizliği ön plana çıkan sorunlardır. Son olarak değerlendirme sürecinde ise yetki kısıtlılığı önemli sorun alanlarından biri olarak görülmektedir. Elde edilen bulgular ve sonuçlar doğrultusunda uygulayıcılara ve araştırmacılara yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• İlkokul
• Müdür
• Okul yöneticisi
• Yönetim süreçleri
• Okul yönetimi
• Sorunlar

Investigation of the Problems Faced by Primary School Principals in School Management in the Context of Management Processes

Öz

The aim of this study is to identify the problems encountered by primary school principals in school management within the context of management processes. The study employs the qualitative research design of phenomenology. The study group consists of 16 primary school principals working in the central districts of Gaziantep. The participants were selected through a two-stage purposive sampling process. In the first stage, criterion sampling was used, followed by maximum variation sampling in the second stage. The participants were selected to ensure diversity in terms of age, educational background, teaching and administrative experience, and managerial training. The data were collected using a semi-structured interview form developed by the researcher and analyzed through deductive content analysis. The findings reveal that school principals face a variety of problems at each stage of the management process. In the decision-making process, financial constraints and legal barriers are the most prominent issues. In the planning process, unexpected crises and parental attitudes stand out as significant challenges. The organizing process is hindered by a lack of collaboration among stakeholders and physical inadequacies, while the communication process is affected by bureaucratic delays originating from higher authorities. In the influencing process, deficiencies in the reward system emerge as a major issue, and teacher unwillingness is a key problem in the coordination process. Finally, limited authority is identified as a significant challenge in the evaluation process. Based on these findings, several recommendations have been proposed for practitioners, policymakers, and researchers.

Anahtar Kelimeler

• Primary school
• Principal
• School administrator
• Management processes
• School management
• Problems

Kaynakça

1. Açıkgöz, K. (1994). Eğitimde etkili yönetici davranışları (1. baskı). Kanyılmaz Matbaası.
2. Arabacı, İ. B. ve Namlı, A. (2016). Okul geliştirme konusunda yöneticilerin yaşadıkları sorunlar. Kuramsal Eğitimbilim Dergisi, 9(2), 246-265. https://doi.org/10.5578/keg.7993
3. Argon, E. ve Şimşek, H. (2015). Teacher and administrator views regarding school principals’ accountability. Educational Sciences: Theory & Practice, 15(4), 925–944. https://doi.org/10.12738/estp.2015.4.2467
4. Arlestig, H. (2004). Principals’ communication inside schools: A contribution to school improvement? [Yayınlanmamış doktora tezi]. Dalarna University.
5. Arslan, M. (2019). Okul yöneticilerinin okul yönetiminde karşılaştıkları sorunlar: Batman örneği [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Gaziantep Üniversitesi.
6. Aslanargun, E. ve Bozkurt, S. (2012). Okul müdürlerinin okul yönetiminde karşılaştığı sorunlar. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 349-368.
7. Atmaca, T. ve Öntaş, T. (2014). Velilerin öğretmenlere uyguladığı şiddete yönelik nitel bir araştırma. Anadolu Eğitim Liderliği ve Öğretim Dergisi, 2(1), 47–62.
8. Aydın, E. (2019). Temel eğitim kurumları yöneticilerinin görüşlerine göre yönetim süreçlerinin değerlendirilmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.

9. Aydın, M. (2014). Eğitim yönetimi (10. baskı). Gazi Kitabevi.
10. Balıkçı, A. (2024). Bureaucracy in school administration: A grounded theory study. International Journal of Educational Systems, 6(2), 218–237. https://doi.org/10.47806/ijesacademic.1458904
11. Bozoğlu, K. (2021). Niğde ili Merkez ilçesi ilkokul müdürlerinin sorunları ve zorlukları [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Aksaray Üniversitesi.
12. Bruce, P., Bruce, C., Hrymak, V., Hickey, N. ve Mannix McNamara, P. (2022). Staff stress and interpersonal conflict in secondary schools—Implications for school leadership. Societies, 12(6), 186. https://doi.org/10.3390/soc12060186
13. Buluç, B. (2007). İlk ve ortaöğretim kurumlarında okul yöneticilerinin bilgilendirme işlevini gerçekleştirme düzeyleri. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(1), 1-25. Bursalıoğlu, Z. (2015). Okul yönetiminde yeni yapı ve davranış. PegemA Yayıncılık.
14. Can, E. (2022). Okul yönetiminin sorunları: Okul müdürlerinin değerlendirmeleri. Yaşadıkça Eğitim, 36(2), 402–433. https://doi.org/10.33308/26674874.2022362411
15. Cresswell, J. (2013). Qualitative inquiry & research design: Choosing among five approaches. SAGE Publications.
16. Çelebi, N. (2009). Resmi ve özel ilköğretim kurumlarında çalışan öğretmen ve yöneticilerin disiplin sorunları ve ödüllendirme uygulamaları. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 29(29), 75-100.
17. Çetin, Ş. (2019). Okul müdürlerinin karşılaştığı sorunlar: Nitel bir inceleme. Kastamonu Education Journal, 27(4), 1637–1647. https://doi.org/10.24106/kefdergi.3204
18. Çınkır, S. (2010). İlköğretim okulu müdürlerinin sorunları: Sorun kaynakları ve destek stratejileri. İlköğretim Online, 9(3), 1027–1036.
19. Denzin, N. K. ve Lincoln, Y. S. (Eds.). (2011). The Sage handbook of qualitative research. Sage.
20. Durgun, S. (2011). Genel ortaöğretim kurumlarında görev yapan yöneticilerin örgüt içi iletişim sürecinde yaşadıkları sorunlar ve bu sorunlarla başa çıkma yolları. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 1(2), 57–68.
21. Erdoğan, İ. (2008). Eğitim ve okul yönetimi (4. baskı). Alfa Yayıncılık.
22. Erlandson, D. A. (1993). Doing naturalistic inquiry: A guide to methods. Sage.
23. Fayol, H. (2016). General and industrial management. Ravenio Books.
24. Fraise, N. J. ve Brooks, J. S. (2015). Toward a theory of culturally relevant leadership for school–community culture. International Journal of Multicultural Education, 17(1), 6–21. https://doi.org/10.18251/ijme.v17i1.983
25. Goddard, R. D., Goddard, Y. L. ve Tschannen Moran, M. (2007). A theoretical and empirical investigation of teacher collaboration for school improvement and student achievement in public elementary schools. Teachers College Record, 109(4), 877–896. https://doi.org/10.1177/01614681071090040
26. Gregg, R. T. (1957). The administrative process. R. F. Campbell ve R. T. Gregg (Ed.), Administrative behavior in education içinde (ss. 269–317). Harper & Brothers. Gulick, L. (1937). Notes on the theory of organization. L. Gulick ve L. Urwick (Ed.), Papers on the science of administration içinde (ss. 3–45). Institute of Public Administration.
27. Gürsel, M. (1997). Okul yönetimi. Mikro Yayınları.
28. Houser, J. (2016). Nursing research: Reading, using and creating evidence. Jones & Bartlett Learning.
29. Ilgar, L. (2005). Eğitim yönetimi, okul yönetimi, sınıf yönetimi. Beta Basım Yayım.
30. Johansson, A. (2004). Communication between principals and teachers in successful schools [Yayınlanmamış doktora tezi]. Dalarna University.
31. Karakaş, E. (2024). Okul müdürlerinin yönetim süreci işlevlerinde karşılaştıkları sorunlar ve çözüm önerileri: Bir nitel analiz [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Avrasya Üniversitesi
32. Karakütük, K. ve Özbal, E. Ö. (2019). Eğitim yöneticilerinin yaşadıkları sorunlar ile sorun çözmede kullandıkları teknikler. Milli Eğitim Dergisi, 48(223), 33–60.
33. Kaya, Y. K. (1991). Eğitim yönetimi: Kuram ve Türkiye’deki uygulama. Bilim Yayınları.
34. Keman, F. Y. (2019). Göreve yeni başlayan okul yöneticilerinin karşılaştıkları sorunlar ve çözüm önerileri [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
35. Klassen, R. M. ve Chiu, M. M. (2011). The occupational commitment and intention to quit of practicing and pre service teachers. Teaching and Teacher Education, 27(5), 1009–1018. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2011.01.002
36. Kösehan, H. (2024). Okul öncesi eğitim kurumları yöneticilerinin okul öncesi öğretmenleriyle yaşadıkları sorunlar. Social Sciences Studies Journal (SSSJournal), 8(102), 3075–3087. https://doi.org/10.29228/sssj.64545
37. Kraft, M. ve Papay, J. (2014). Can professional environments in schools promote teacher development? Educational Evaluation and Policy Analysis, 36(4), 476–500. https://doi.org/10.3102/0162373713519496
38. Lincoln, Y. S. ve Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
39. McEwan, E. K. (2018). Etkili okul yöneticilerinin 10 özelliği. (Çev Ed. Necati Cemaloğlu). Pegem Yayınları.
40. Meşe, Ü. (2009). İlköğretim okul müdürlerinin karşılaştıkları idari sorunlar (Bahçelievler örneği) [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Beykent Üniverstesi
41. Millî Eğitim Bakanlığı. (1973, 14 Haziran). 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu. https://mevzuat.gov.tr
42. Millî Eğitim Bakanlığı. (2021, 5 Şubat). Millî eğitim bakanlığına bağlı eğitim kurumlarına yönetici seçme ve görevlendirme yönetmeliği. Resmi Gazete. https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/02/20210205-1.htm
43. Millî Eğitim Bakanlığı. (2025, 17 Ocak). Millî eğitim bakanlığı okul öncesi eğitim ve ilköğretim kurumları yönetmeliğinde değişiklik yapılmasına dair yönetmelik. Resmî Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=19942&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
44. Neuman, L. W. (2007). Social research methods (6th ed.). Pearson Education India.
45. Özdemir, G., Şahin, S. ve Türkoğlu Özdemir, S. (2024). Behaviors related to primary school principals’ crisis management skills: In the context of the February 6th 2023 earthquake. Problems of Education in the 21st Century, 82(2), 256–263. https://doi.org/10.33225/pec/24.82.252
46. Patton, M. Q. (2015). Two decades of developments in qualitative inquiry: A personal, experiential perspective. Qualitative Social Work, 1(3), 261–283. https://doi.org/10.1177/1473325002001003636
47. Sağır, M. ve Emişoğlu, S. P. (2013). İlköğretim okulu yöneticilerinin öğretimsel liderlik rollerinde sorunla karşılaşma dereceleri ve karşılaştıkları sorunlar. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 39–56.
48. Sakçak, A., Arslan, Y.ve Polat, S. (2021). Favouritism behaviours of school principals: Teachers’ perceptions on the causes and consequences of favouritism in Turkey. Educational Studies, 49(6), 877–895. https://doi.org/10.1080/03055698.2021.1917340
49. Shenton, A. K. (2004). Strategies for ensuring trustworthiness in qualitative research projects. Education for Information, 22(2), 63–75. https://doi.org/10.3233/EFI-2004-22201
50. Sincar, M. Ş. (2013). Challenges school principals facing in the context of technology leadership. Educational Sciences: Theory & Practice, 13(2), 1273–1284.
51. Şişman, M. (2010). Türk eğitim sistemi ve okul yönetimi. PegemA.
52. Taymaz, H. (2009). Okul yönetimi (9. baskı). PegemA. Tisdell, E. J., Merriam, S. B. ve Stuckey-Peyrot, H. L. (2025). Qualitative research: A guide to design and implementation. John Wiley & Sons.
53. Tosun, A. ve Çelik, K. (2024). Örgütsel şeffaflık, örgütsel güven ve örgüt sağlığının okul etkililiğine etkisi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 15, 1471–1490. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1448700
54. Turan, H. (2007). Çankaya ilçesinde görev yapan ilköğretim okul müdürlerinin yönetim işlevlerinde karşılaştıkları sorunlar ve sorun çözme uygulamaları [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
55. Tutar, H. (2000). Küreselleşme sürecinde işletme yönetimi. Hayat Yayınları.
56. Usta, M. E. ve Boğa, F. (2021). Okul yöneticilerinin okul yönetiminde yaşanan sorunlara ilişkin görüşleri. Harran Maarif Dergisi, 6(1), 18–49.
57. Yener, D. ve Taşar, H. (2024). İlkokullarda yaşanan sorunların okul müdürlerinin görüşleri çerçevesinde değerlendirilmesi. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 13(37), 27–42.
58. Yetim, G. ve Toprakcı, E. (2020). Göreve yeni başlayan okul yöneticilerinin karşılaştıkları sorunlar ve çözüm önerileri. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(1), 13–32. https://doi.org/10.17679/inuefd.538914
59. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
60. Yıldız, A. Y. (2023). Okul yöneticilerinin okul yönetiminde karşılaştıkları sorunlar: Trabzon ili örneği. International Journal of Original Educational Research, 2(1), 148–164.
61. Yılmaz, M. ve Çelik, E. (2023). Tükenmişlik düzeyi yüksek ilköğretim branş öğretmenlerinin öğrencilere yaklaşım biçimleri. Eğitim ve Bilim, 48(214), 329–346.
62. Zengin, A. ve Bayar, A. (2022). Okullarda görev yapan öğretmenlerin gruplaşmalarının okul yönetim sürecine getirdiği yansımalar. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 9(2), 280–297.
63. Zuo, G., Huguet, A. ve Steiner, E. D. (2023). Principal perspectives on school staffing struggles: Findings from the 2022 Learn Together Survey. RAND Corporation.