Ortaokul Öğrencilerinin Finansal Okuryazarlık Becerilerinin Çeşitli Değişkenlere Göre İncelenmesi

Öz

Araştırma ortaokul öğrencilerinin finansal okuryazarlık düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre tespitini amaçlamaktadır. Bu doğrultusunda araştırmada nicel araştırma yaklaşımı benimsenmiş olup tarama modeli desen olarak tercih edilmiştir. Araştırmanın evrenini 2023-2024 eğitim-öğretim yılında İzmir ilinde öğrenim gören ortaokul öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise İzmir ilindeki ortaokul öğrencileri arasından oransız küme örneklemi yöntemi ile belirlenen 483 ortaokul öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak “Kişisel Bilgi Formu” ve “Finansal Okuryazarlık Ölçeği” kullanılmıştır. Toplanan veriler bağımsız örneklemler -testi ve tek yönlü varyans analizi ile analiz edilmiştir. Araştırmada ortaokul öğrencilerinin genel olarak finansal okuryazarlık becerilerinde olumlu bir eğilim sergiledikleri belirlenmiştir. Cinsiyet değişkeni, genel olarak finansal okuryazarlık becerileri üzerinde anlamlı bir fark yaratmazken, Vergi Bilinci boyutunda kız öğrencilerin erkeklerden daha yüksek farkındalığa sahip olduğu, Mesleki Kazanç boyutunda ise erkek öğrencilerin daha bilinçli olduğu belirlenmiştir. Öğrenim görülen sınıf düzeyi, bazı alt boyutlarda farklılık yaratırken Finansal Farkındalık ve Vergi Bilinci alt boyutlarında, dalgalı bir seyir izlediği belirlenmiştir. Aileden alınan harçlık miktarının öğrencilerin finansal okuryazarlık becerileri üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmazken, daha düşük harçlık alan öğrencilerin aile içindeki finansal karar alma süreçlerine daha fazla dâhil oldukları ve bu konuda daha yüksek bir farkındalık geliştirdikleri belirlenmiştir. Kendine ait harcama planı yapma alışkanlığının finansal okuryazarlık becerisi üzerinde belirgin bir etkisi görülmemiştir; ancak para biriktirme amacıyla yapılan planların, aile içindeki finansal farkındalığı artırdığı belirlenmiştir. Anne ve baba eğitim durumunun, öğrencilerin finansal okuryazarlık becerileri üzerinde belirgin bir etkisi olmadığı, ancak annesi ortaokul mezunu olan öğrencilerin aile içi finansal farkındalık düzeylerinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Benzer şekilde, anne ve baba mesleğinin de öğrencilerin finansal okuryazarlık becerileri üzerinde anlamlı bir farklılık yaratmadığı belirlenmiştir. Araştırmada elde edilen bu sonuçlar doğrultusunda öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Finansal Okuryazarlık
• Sosyal Bilgiler
• Ortaoklul öğrencileri

Examining The Financial Literacy Skills of Secondary School Students According to Various Variables

Öz

The study aimed to determine the financial literacy levels of middle school students in relation to various variables. A quantitative research approach was employed to achieve this goal, utilizing a survey model as the design. The study population consisted of middle school students in the province of İzmir during the 2023-2024 academic year. The sample was selected using a disproportionate cluster sampling method and included 483 middle school students from İzmir. In the research, “Personal Information Form” and “Financial Literacy Scale” were used as data collection tools. Data analyzed by independent samples t-test and one-way analysis of variance tests. The findings revealed that middle school students generally exhibited a positive tendency in financial literacy skills. While the gender variable did not create a significant difference in overall financial literacy skills, female students demonstrated higher awareness in the Tax Awareness subdimension than male students. In contrast, male students were found to be more knowledgeable in the Occupational Income subdimension. The grade level created differences in some subdimensions, with Financial Awareness and Tax Awareness fluctuating as students progressed from lower to higher grades. Although the allowance from family did not significantly affect students’ overall financial literacy skills, students with higher allowances were found to participate more actively in financial decision-making processes within their families and develop greater awareness. Having a personal spending plan did not significantly impact financial literacy skills; however, plans made to save money were observed to increase financial awareness within the family. Parental education levels did not significantly affect students’ financial literacy skills, although students whose mothers had a middle school education showed higher levels of family financial awareness. Similarly, parental occupations did not create a significant difference in students’ financial literacy skills. Various suggestions were made based on these results.

Anahtar Kelimeler

• Financial Literacy
• Social Studies
• Middle School Student

Kaynakça

1. Adalar, H. ve Ata, B. (2020). Farklı ülkelerde yürütülen finansal okuryazarlık eğitimleri ve sosyal bilgiler öğretim programına yansımaları. Akdağ, H., Turan R. (Ed), Sosyal bilgiler öğretiminde yeni yaklaşımlar-IV (s. 2-39) içinde. Pegem Akademi.
2. Agnew, S., Maras, P., & Moon, A. (2018). Gender differences in financial socialization in the home-an exploratory study. International Journal of Consumer Studies, 42(3), 275-282. https://doi.org/10.1111/ijcs.12415
3. Ak Bingül, B., Türk, A. ve Ak, A.R. (2020). Üniversite öğrencilerinin finansal okuryazarlığı: Kırklareli Üniversitesi Örneği. Journal of History School, 44, 613-630. https://doi.org/10.29228/joh.40200
4. Akhan Süntar, N.E. (2010). İlköğretim sosyal bilgiler öğrencilerinde ekonomi okuryazarlığının durumu ve geliştirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
5. Arıkan, İ. (2021) Sosyal bilgiler dersinde bağlam temelli öğrenme yaklaşımının öğrencilerin akademik başarısına, finansal okuryazarlık becerilerine ve öğrenmenin kalıcılığına etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Fırat Üniversitesi.
6. Bağcı, H. ve Arabacı, S. (2019). Finansal okuryazarlık düzeyinin ve finansal okuryazarlığı etkileyen faktörlerin belirlenmesi. Business and Management Studies an International Journal, 7(3), 68-88. https://doi.org/10.15295/bmij.v7i3.1232
7. Balcı, A. (2010). Sosyal bilimlerde araştırma: Yöntem, teknik ve ilkeler. Pegem Akademi
8. Bodie, Z. (2006). A note on economic principles and financial literacy. Networks Financial Institute Policy Brief, No. 2006-PB-07. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.923561

9. Contuk, F. Y. (2018). Üniversite öğrencilerinin finansal okuryazarlık durumunu etkileyen faktörler üzerine bir araştırma: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi örneği. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (77), 115-136. https://doi:10.25095/mufad.401316
10. Çelikten, L. Doğan, C. ve Dişli-Çelikten, M. (2023). İlkokulda finansal okuryazarlık: Demografik faktörler finansal tutum ve davranışları farklılaştırıyor mu?. Kalem Uluslararası Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 13(24), 135-162. https://doi.org/10.23863/kalem.2022.226
11. Çetin, M. (2023). Küresel ve ulusal düzeyde finansal okuryazarlık ve yatırımcı eğitimi çalışmaları üzerine inceleme. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 25(1), 241-259.
12. Er, T. (2019). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının finansal okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi.
13. Ertoğrul, D. (2020). Ortaokul öğrencilerinin finansal okuryazarlık düzeyleri ve bu düzeyleri etkileyen demografik faktörler (Muğla örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi.
14. Finansal okuryazarlık ve Erişim Derneği (FODER). (2021). Finansal okuryazarlık ve erişim. https://www.fo-der.org/foder-hakkinda/.
15. George, D. ve Mallery, M. (2010). SPSS for windows step by step: A simple guide and reference. Boston: Pearson.
16. Gürbüz, S. ve Şahin, F. (2017). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Seçkin.
17. Güven, B. (2007). Öğretim ilke ve yöntemleri. Tan, Ş. (Ed). Pegem Akademi.
18. Hastings, J. S. Madrian, B. C. & William L. S. (2013). Financial literacy, financial education and economic outcomes. Annual Review of Economics, 5(1), 347- 373.
19. Jadoon, U. Shah, S., Abro, S., & Chuhan, O. (2020). Analysis of financial literacy level among under graduate students. Research Journal of Finance and Accounting, 11(14), 16-22. https://doi. org/10.7176/rjfa/11-14-03.
20. Jumawan-Powao, A. R. Tubat, K. T. Cellero, R. C. L. Alibangbang, A. D. C. & Capilitan, M. K. T. (2024). Family income in relation to budgeting of accounting students in a university. International Journal of Multidisciplinary: Applied Business and Education Research, 5(8), 2973-2984.
21. Kalaycı, Ş. (2017). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. Dinamik Akademi.
22. Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemi (36. Baskı). Nobel Akademi.
23. Kayış, A. (2014). Güvenilirlik analizi (reliability analysis). Ş. Kalaycı (Ed.) SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri (s. 403-419) içinde. Asil.
24. Kocabıyık, T. ve Teker, T. (2018). Finansal okuryazarlık: Süleyman Demirel Üniversitesi̇ öğrencileri̇ üzerine bir araştırma. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(2), 117-144. https://doi.org/10.30692/sisad.440645
25. Koç, M. Öztelli, Y., Koç, M. ve Koçak, E. (2022). High school students’ financial literacy levels and its relationships to math attitude, achievement and demographics. Ulusal Eğitim Akademisi Dergisi, 6(1), 48-67. https://doi.org/10.32960/uead.1038687
26. Köroğlu, H. (2021). Ortaokul öğrencilerinin finansal okuryazarlık becerilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi.
27. Kuşcu, F. ve Yılmaz, F. (2022). Finansal okuryazarlığın girişimcilik üzerine etkisi: Üniversite öğrencileri üzerinde bir araştırma. Uluslararası Bankacılık Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 5(2), 55-81.
28. Kuzma, I., Chaikovska, H., Levchyk, I., & Yankovych, O. (2022). Formation of financial literacy in primary school students. Journal on Efficiency and Responsibility in Education and Science, 15(3), 142-155. https://doi.org/10.7160/eriesj.2022.150302
29. MEB. (2018). Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı (4, 5, 6 ve 7. Sınıflar) . Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı.
30. MEB. (2024). Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli). Millî Eğitim Bakanlığı.
31. Murugiah, L., Ismail, R., Taib, H. M., Applanaidu, S. D., & Long, M. N. H. B. H. (2023). Children’s understanding of financial literacy and parents' choice of financial knowledge learning methods in Malaysia. MethodsX, 11, 102383. https://doi.org/10.1016/j.mex.2023.102383
32. Noor, N. S., M. Arifin, J. Ghazali, P. L. Razak, R. A. & Rahman, H. A. (2024). Financial Literacy Levels among Youth: The Perspectives from Undergraduate Students. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 14(7), 1498-1510.
33. OECD INFE. (2011). Measuring financial literacy: Core questionnaire in measuring financial literacy: Paris: Questionnaire and guidance notes for conducting an internationally comparable survey of financial literacy.
34. Öcal, M. ve Özcan, K. (2018). Muhasebe ve vergi bölümü öğrencilerinin finansal okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi: Samsun meslek yüksekokulu örneği, The Journal of Academic Social Science Studies, 72, 137-143. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS7666
35. Özkale, A. ve Erdoğan, E. (2019). Türkiye de PISA Finansal okuryazarlık sorularının uygulanması: Ön lisans öğrencilerinin finansal okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi örneği. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 771-802.
36. President’s Advisory Council on Financial Literacy (2008). 2008 Annual Report to the President. https://www.treasury.gov/about/organizational-structure/offices/Domestic-Finance/Documents/PACFL_Draft-AR-0109.pdf
37. Rathakrishnan, S. (2024). Gender differences in financial literacy: a study of trincomalee campus, Eastern University, Srilanka. Asian Journal of Economics Business and Accounting, 24(5), 476-495. https://doi.org/10.9734/ajeba/2024/v24i51324
38. Reyes, R. (2006). The psychological meanings of money [Unpublished PhD thesis]. Alliant International University.
39. Shahrabani, S. (2012). The effect of financial literacy and emotions on intent to control personal budget: A study among Israeli college students. International Journal of Economics and Finance, 4(9), 156-163.
40. Sönmez, Y. ve Kılıç, E. (2020). Fi̇nansal okuryazarlık düzeyleri̇ni̇n beli̇rlenmesi̇ne yöneli̇k bi̇r araştırma: Kastamonu Üniversitesi̇ örneği̇. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 10(2), 479-497.
41. Tabachnick, B. G., &Fidell, L.S. (2013). Using multivariate statistics. Pearson Education.
42. Tanyel, H. H. (2022). Sosyal bilgiler dersinde finansal okuryazarlık becerisinin kazandırılmasında farklılaştırılmış öğretim etkinliklerinin etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
43. Tuna, G. ve Ulu, M. (2016). Üniversite öğrencilerinin finansal okuryazarlık düzeylerini̇ etkileyen faktörlerin belirlenmesi̇: İşletme bölümü öğrencileri̇ üzerine bir araştırma. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 12(12), 128-141.
44. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB). (2015, Mart). Finansal Eğitim. Bülten: 37. https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/d4c2f827-0004-4973-8dfd- 68b2f787a1a3/TCMB_Bulten_37.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=ROOTW
45. Visano, B. S.,& Ek-Udofia, I. (2017). Inclusive financial literacy education for inspiring a critical financial consciousness: An experiment in partnership with marginalised youth. International Journal of Inclusive Education, 21(7), 763-774.
46. Vitt, L.A., Reichbach, G.M., Kent, J.L., & Siegenthaler, J.K. (2005). Goodbye to complacency: Financial literacy Education in The US. 2000-2005. Insitute for Socio-Financial Studies.
47. Widdowson,D., & Kim, H.(2007).Financial literacy and its role in promoting a sound financial system. Reserve Bank of New Zealand: Bulletin, 70(2), 37-47.
48. Yalçın, Z. ve Sandal, A. (2020). S.M.M.M’lerin finansal okuryazarlık ve finansal tablo okuryazarlık düzeyinin belirlenmesine yönelik bir araştırma: Tunceli ve Elâzığ örneği. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(4), 2216-2230. https://doi.org/10.33206/mjss.739654
49. Yalman, N. (2023). Üniversite öğrencilerinin finansal okuryazarlık düzeyinin belirlenmesi üzerine bir araştırma: Afyon Kocatepe Üniversitesi örneği. Bucak İşletme Fakültesi Dergisi, 6(2), 214-225. https://doi.org/10.38057/bifd.1333737
50. Yamane, T. (2001). Temel örnekleme yöntemleri. (Çev. A. Esin, M.A. Bakır, C. Aydın, E. Gürbüzsel). Literatür.
51. Yılmaz, E., & Aslan, T. (2020). Finansal okuryazarlık ve Siirt üniversitesi öğrencilerine yönelik bir araştırma. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 87, 181-202.
52. Yiğit, Y. ve Görmez, E. (2022). Sosyal bilgiler dersini almış ortaokul öğrencilerinin finansal okuryazarlık yeterliliğine ilişkin bir araştırma. The Journal of International Educational Sciences, 32(32), 332-361.