Dijital Teknoloji Destekli Öğretimin Akademik Başarı Üzerindeki Etkisini İnceleyen Lisansüstü Deneysel Çalışmalar: Sistematik Bir Tarama

Öz

Bu çalışmanın amacı Türkiye’de ilk, orta ve lise düzeyinde dijital teknoloji destekli öğretimin geleneksel öğretime kıyasla öğrencilerin akademik başarıları üzerindeki etkisini deneysel olarak inceleyen 2001-2024 yılları arasında yapılmış lisansüstü tezlerin sistematik olarak incelenmesidir. Veriler dahil edilme ölçütleri çerçevesinde Yüksek Öğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez merkezinden toplanmış ve değerlendirmelerin ardından 443 çalışma çeşitli değişkenler açısından incelenmek amacıyla çalışma kapsamına dahil edilmiştir. Çalışma betimsel tarama modelinde tasarlanmış ve verilerin analizi içerik analizi ile yapılmıştır. Elde edilen bulgulara göre incelenen tezlerin çoğunluğunun yüksek lisans tezlerinden oluştuğu ve Türkçe dilinde yazıldığı belirlenmiştir. Yıllara bakıldığında en çok tezin 2010 yılında yazıldığı, çalışmalarda çoğunlukla yarı deneysel desenin edildiği, veri toplama araçlarının çoğunlukla araştırmacı tarafından hazırlandığı ve 1-8 haftalık uygulama süresinin çoğunlukta olduğu görülmüştür. Dijital teknoloji destekli uygulamalar en çok Fen Bilimleri dersinde, ortaokul düzeyinde ve 7. sınıf seviyesinde yapılmıştır. Uygulama yapılan bölge açısından en çok çalışma İç Anadolu Bölgesinde, şehir açısından en çok çalışma Ankara’da yapıldığı tespit edilmiştir. Tezlerin en çok yapıldığı üniversitenin Gazi Üniversitesi olduğu, en çok enstitünün Eğitim Bilimleri enstitüsü olduğu ve en çok ana bilim dalının İlköğretim ana bilim dalı olduğu çalışmada ulaşılan diğer sonuçlardır. İncelenen tezlerin büyük bir çoğunluğunda dijital teknoloji destekli öğretimin akademik başarı üzerinde olumlu etkisi olduğunu raporlanmıştır. Sonuçlar tartışılarak çeşitli önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• “Dijital teknoloji”
• “akademik başarı”
• “sistematik derleme”
• “lisansüstü tezler”.

Postgraduate Experimental Studies Examining the Effect of Digital Technology Enhanced Instruction on Academic Achievement: A Systematic Review

Öz

The aim of this study is to systematically examine postgraduate theses published between 2001 and 2024 in Turkey that experimentally examine the impact of digital technology enhanced instruction compared to traditional instruction on students’ academic achievement at primary, secondary, and high school levels. Data were collected from the Higher Education Council (YÖK) National Thesis Center within the framework of inclusion criteria, and following evaluations, 443 studies were included to be examined in terms of various variables. Within the scope of the research 443 studies were examined in terms of various variables. The study was designed using a descriptive survey model, and data were analyzed using content analysis. As a result of the study, it was determined that the vast majority of the examined theses were master's theses and written in Turkish language. It was also found that most of the theses were written in 2010, that semi-experimental designs were mostly used in the studies, that data collection tools were mostly prepared by the researchers, and that the application period was mostly 1-8 weeks. Digital technology-enhanced applications were most frequently implemented in science courses, at the middle school level, and at the 7th grade. In terms of the region where the applications were carried out, it was determined that most studies were conducted in the Central Anatolia Region, and in terms of city, most studies were conducted in Ankara. Other results obtained in the study indicate that Gazi University was the university where the most theses were written, the Institute of Educational Sciences was the institute with the most theses, and the primary education department was the department with the most theses. The majority of the theses examined reported that digital technology-supported teaching had a positive effect on academic achievement. The results were discussed, and some suggestions were made.

Anahtar Kelimeler

• “Digital technology”
• “academic success”
• “systematic review”
• “postgraduate theses”

Kaynakça

1. Abdykerimova, E., Turkmenbayev, A., Sagindykova, E., Nigmetova, G., ve Mukhtarkyzy, K. (2025). Systematic review of digital tools’ impact on primary and secondary education outcomes. International Journal of Engineering Pedagogy (iJEP), 15(3), pp. 92–114. https://doi.org/10.3991/ijep.v15i3.50511
2. Adıgüzel, S. (2022). Dijital hologram kullanımının 4. sınıf fen öğretiminde akademik başarı ve tutuma etkisi. (Tez No. 734093) [Yüksek Lisans tezi, İnönü Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
3. Akgeyik, N. (2024). Web 2.0 araçları kullanımının ilkokul 3. sınıf öğrencilerinin matematik dersine yönelik tutum ve başarılarına etkisinin incelenmesi. (Tez No. 876638) [Yüksek Lisans tezi, Fırat Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
4. Akgün, İ. H., ve Akgün, M. (2021). Sosyal bilgiler eğitiminde teknoloji kullanımına yönelik tezlerin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty, 58, 227-247. https://dergipark.org.tr/en/pub/maeuefd/issue/61832/799454
5. Al Saleh, S., ve Bhat, S. A. (2015). Mobile learning. A systematic review. International Journal of Computer Applications, 114(11), 1-5. https://doi.org/10.5120/20019-1406
6. Alivi, J. (2019). A review of TPAK and SAMR models: How should langage teachers adopt technology? Journal of English for Academic and Specific Purposes (JEASP), 2(2), 1-11. https://doi.org/10.18860/jeasp.v2i2.7944
7. Aras, A., ve Göksel, R. E. (2024). Türkiye’de müzik eğitimi alanında yapılmış teknoloji içerikli lisansüstü çalışmaların incelenmesi. Art Vision, 30(53), 230-239. https://doi.org/10.32547/artvision.1474351
8. Arthur, W. B. (2009). The nature of technology. What it is and how it evolves. Allen Lane

9. Bandura, A. (1999). Social cognitive theory: An agentic perspective. Asian Journal of Social Psychology, 2, 21-41. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.1
10. Bates, A. W. (2022). Teaching in a dijitale age: Guidelines for designing teaching and learning (3rd Ed.). Tony Bates Associates Ltd.
11. Bilgin, B. (2024). Mobil uygulamalı fotoğraflı bilgi kartları ile fen öğretiminin öğrencilerin akademik başarı ve bilimsel tutumlarına etkisi. (Tez No. 895002) [Yüksek Lisans tezi, Sıtkı Koçman Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
12. Blundell, C. N., Mukherjee, M., ve Nykvist, S. (2022). A scoping review of the application of the SAMR model in research. Computers and Education Open, 3, 1-12. https://doi.org/10.1016/j.caeo.2022.100093
13. Canöz, G. M. (2020). Argüman tabanlı sanal laboratuvar uygulamalarının ortaokul öğrencilerinin akademik başarı argümantasyon seviyeleri ve girişimcilik becerileri üzerine etkisinin incelenmesi. (Tez No. 643155) [Yüksek Lisans tezi, Çukurova Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
14. Choi-Lundberg, D. L., Butler-Henderson, K., Harman, K., ve Crawford, J. (2023). A systematic review of digital innovations in technology-enhanced learning designs in higher education. Australasian Journal of Educational Technology, 39(3), 133–162. https://doi.org/10.14742/ajet.7615
15. Court, D. (2020). Brief history of knowledge for social science researchers. Before method. Routledge.
16. Devrim, A. (2023). Kuvvet ve enerji ünitesinde uygulanan ters yüz öğrenme modelinin ortaokul öğrencilerinin akademik başarı, öğrenme sorumlulukları ve görüşlerine etkisinin incelenmesi. (Tez No. 809596) [Yüksek Lisans tezi, Kafkas Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
17. Dündar, B. (2015). Eğitsel bilgisayar oyunlarının 5. sınıf öğrencilerinin kesirler konusundaki matematik başarısına, matematiğe karşı tutumuna ve üstbilişsel becerilerine etkisi. (Tez No. 463399) [Yüksek Lisans tezi, Başkent Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
18. Erdem, E., ve Demirel, Ö. (2002). Program geliştirmede yapılandırmacılık yaklaşımı. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(23), 81-87. https://dergipark.org.tr/tr/pub/hunefd/issue/7815/102628
19. Gardner, H. (1993). Multiple intelligences: The theory in practice. Basic Books.
20. Gökçearslan, B., Ünal, A. İ., ve Değirmenci, N (2023). Sosyal bilgiler eğitiminde teknoloji kullanıma yönelik lisansüstü tezlerin analizi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 14-28. https://dergipark.org.tr/tr/pub/neueefd/issue/78300/1281739
21. Güngördü, D. (2018). Artırılmış gerçeklik uygulamalarının ortaokul öğrencilerinin atom modelleri konusuna yönelik başarı ve tutumlarına etkisi. (Tez No. 531961) [Yüksek Lisans tezi, Kilis 7 Aralık Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
22. Flavin, M. (2017). Disruptive technology enhanced learning. The use and misuse of digital technologies in higher education. Palgrave Macmillan.
23. Hammad, R., Khan, Z., Safieddine, F., ve Ahmed, A. (2020). A review of learning theories and models underpinning technology-enhanced learning artefacts. World Journal of Science, Technology and Sustainable Development, 17(4), 341–354. https://doi.org/10.1108/WJSTSD-06-2020-0062
24. Hançer, A. H. (2005). Fen eğitiminde yapılandırmacı yaklaşıma dayalı bilgisayar destekli öğrenmenin öğrenme ürünlerine etkisi. (Tez No. 159336) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
25. Hew, K. F., ve Brush, T. (2007). Integrating technology into K-12 teaching and learning: Current knowledge gaps and recommendations for future research. Education Technology Research and Development, 55, 223-252. http://dx.doi.org/10.1007/s11423-006-9022-5
26. Hughes, J. (2004). Technology learning principles for preservice and in-service teacher education. Contemporary Issues in Technology and Teacher Education, 4(3), 345-362. https://www.learntechlib.org/primary/p/19950/
27. Ibanez, M. B., ve Delgado-Kloos, C. (2018). Augmented reality for STEM learning: A systematic review. Computers and Education, 123, 109-123. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2018.05.002
28. Karakaş, M. (2020). Artırılmış gerçeklik uygulamalarının lise öğrencilerinin akademik başarı, motivasyon ve öz yeterlik düzeylerine etkisi. (Tez No. 652675) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi. Karakullukcu, S. (2021). Yenilik etkisi altında artırılmış gerçekliğin meslek lisesi öğrencilerinin başarı ve motivasyonlarına etkisi. (Tez No. 699595) [Yüksek Lisans tezi, Mersin Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
29. Karasar, N. (2016). Bilimsel araştırma yöntemi. Kavramlar ilkeler ve yöntemler (27. Baskı). Nobel.
30. Kayaalp, F., ve Meral, E. (2023). Sosyal bilgiler öğretiminde teknoloji temelli lisansüstü tez çalışmalarının sistematik analizi. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 13(2), 127-147. https://doi.org/10.5961/higheredusci.1267102
31. Kaya, D., ve Aydoğdu. Ş. (2022). Teknoloji destekli matematik eğitimi: Türkiye’deki lisansüstü tezlerin incelenmesi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, Dijitalleşme Özel Sayısı, 185-203. https:/doi.org/10.30783/nevsosbilen.1123491
32. Kaynar, B. (2020). Eğitsel ve dijital oyun tabanlı etkinliklerin hayat bilgisi dersindeki akademik başarı tutum ve kalıcılığa etkisi. (Tez No. 653030) [Yüksek Lisans tezi, Atatürk Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
33. Menzi, N. (2012). Gagne'nin öğretim durumları modeline göre hazırlanan internet temelli öğretim uygulamasının ilköğretim bilişim teknolojileri dersinde öğrencilerin akademik başarılarına ve kalıcılığa etkisi. (Tez No. 327731) [Yüksek Lisans tezi, Çukurova Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
34. Miles, M, B., ve Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. (2nd ed). Thousand Oaks. Sage.
35. Mishra, P., ve Koehler, M. J. (2006). Technological pedagogical content knowledge: A framework for teacher knowledge. Teachers College Record, 108(6), 1017-1054. https://doi.org/10.1111/j.1467-9620.2006.00684.x
36. Moher, D., Liberati, A., Tetzlaff, J., Altman, D. G., ve PRISMA Group. (2009). Preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses: the PRISMA statement. Annals of internal medicine, 151(4), 264-269. https://doi.org/ 10.1371/journal.pmed.1000097
37. Ölçücü, G. A. (2021). İlkokul fen eğitiminde harmanlanmış öğrenmenin öğrencilerin akademik başarı, motivasyon ve tutumlarına etkisi. (Tez No. 696895) [Yüksek Lisans tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
38. Öz, S. (2014). Biyoloji öğretiminde hazırlanan bilgisayar destekli öğretim materyallerinin başarı, kalıcılık ve bilgisayara yönelik tutuma etkisi: dolaşım ve sindirim sistemi örneği. (Tez No. 356651) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
39. Öztürk, G. (2019). Fen metinleri destekli dijital oyun ile fen öğretiminin öğrencilerin akademik başarı ve bilgisayar kullanmaya yönelik tutumuna etkisi. (Tez No. 599585) [Yüksek Lisans tezi, Sıtkı Koçman Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
40. Read, M. F. (2022). The RAT technology integration model. EdTechnica: The Open Encyclopedia of Educational Technology, 239-245. https://doi.org/10.59668/371.7485
41. Shulman, L. S. (1986). Those who understand: Knowledge growth in teaching. Educational Researches, 15(2), 4-14. https://doi.org/10.3102/0013189X015002004
42. Siemens, G. (2005). Connectivism: A learning theory for the digital age. International Journal of Instructional Technology and Distance Learning, 2(1), 3–10. http://www.itdl.org/Journal/Jan_05/article01.htm
43. St Omer, S. M., Evers, K., Wang, C. Y., ve Chen, S. (2025). Technology-enhanced mathematics learning: review of the interactions between technological attributes and aspects of mathematics education from 2013 to 2022. Humanit & Social Sciences Communications, 12(1079), 1-13. https://doi.org/10.1057/s41599-025-05475-7
44. Steinmayr, R., Meissner, A., Weidinger, A. F., ve Wirthwein, L. (2015). Academic achievement. Oxford Bibliographies. https://doi.org/10.1093/obo/9780199756810-0108
45. Sung, Y. T., Chang, K. E., ve Liu, T. C. (2016). The effects of integrating mobile devices with teaching and learning on students' learning performance: A meta-analysis and research synthesis. Computers & Education, 94, 252-275. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2015.11.008
46. Trif-Boia, E. A. (2023). Instructional design models for technology integration in the classroom. International E-Journal of Advances in Social Sciences, 9(27). 411-416.
47. Türkoğlu, T. (2014). Fen ve teknoloji öğretiminde akıllı tahta kullanımının 6. sınıf öğrencilerinin akademik başarı, tutum ve görüşleri üzerine etkileri. (Tez No. 374644) [Yüksek Lisans tezi, Celal Bayar Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
48. Van Doren, C. (1991). A history of knowledge. Past present and future. Ballantine Books.
49. Welsh, J., Harmes, J. C., ve Winkelman, R. (2011). Florida’s technology integration martix. Principal Leadership, 12(2). 69-71.
50. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.
51. Yılmaz, A., ve Deniş Çeliker, H. (2022). 2010-2020 yılları arasında teknoloji temelli fen eğitimi alanındaki lisansüstü tezlerin incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(1), 213-231. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1087868