Okul Öncesi Çocuğa Sahip Annelerin Otizm Spektrum Bozukluğuna İlişkin Farkındalıklarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi

Feyat Kaya; Hasan Ferşat Taşlıbeyaz

doi:10.51460/baebd.1585355

Okul Öncesi Çocuğa Sahip Annelerin Otizm Spektrum Bozukluğuna İlişkin Farkındalıklarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi

Öz

Otizm spektrum bozukluğuna (OSB) sosyal etkileşim, iletişim yetersizlikleri ile sınırlı ve tekrarlayıcı davranış örüntüleriyle karakterize edilen nörogelişimsel bir yetersizliktir. Son dönemlerde OSB yaygınlık oranı dünya çapında hızla artmaktadır. Yaygınlıktaki bu artışın olası nedenleri arasında tanı ölçütlerindeki önemli değişiklikler, tanılamada doğru teşhisin konması, gelişmiş tanılama araçlarının kullanılması ve farkındalığın artması olarak gösterilmektedir. Bu çalışmada tipik gelişim gösteren okul öncesi çocuğa sahip olan annelerin OSB’ye ilişkin farkındalıklarının ve çeşitli değişkenlerle olan ilişkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma betimsel tarama modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın katılımcılarını okul öncesi çocuğa sahip 196 anne oluşturmaktadır. Katılımcıların belirlenmesinde amaçsal örneklemede yer alan ölçüt örnekleme kullanılmıştır. Veriler, demografik bilgi formu ile Okul Öncesi Çocukların Annelerinin Otizm Farkındalığı Ölçeği kullanılarak toplanmış ve analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, annelerin OSB farkındalığının yaş, eğitim düzeyi, meslek, yakın çevrede OSB olan bireylerin varlığı ve bilgi edinme kaynaklarına göre değiştiğini göstermektedir. Bulgular alanyazında var olan çalışmaların bulgularıyla karşılaştırılarak benzerlik ve farklılıkları tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Yok

Etik Beyan

Bu araştırma, Hakkari Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu 16.07.2024 tarih ve 2024-104 oturum sayılı kararı ile alınan izinle yürütülmüştür.

Teşekkür

Yok

Kaynakça

Abusukkar, O. M. (2020). Suudi toplumunda otizm spektrum bozukluğuna ilişkin farkındalık düzeyleri: Açımlayıcı/Keşfedici bir çalışma. Ozel Egitim Dergisi, 21(2), 242-246. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.513953
Akgül, E. M., & Mertoğlu, H. (2020). Öğretmen yetiştirme programlarında otizm farkındalığı: fen bilgisi eğitimi örneği. Journal of Individual Differences in Education, 2(1), 31-41.
Alpdoğan, Y., Sazak, E., & Omak, S. (2023). Investigation of knowledge and awareness of family physicians on autism spectrum disorder in Turkey. Journal of Kirsehir Education Faculty, 24(2).1406-1461. https://doi.org/10.29299/kefad.1268914
Alsehemi, M. A., Abousaadah, M. M., Sairafi, R. A., & Jan, M. M. (2017). Public awareness of autism spectrum disorder. Neurosciences Journal, 22(3), 213-215. https://doi.org/10.17712/nsj.2017.3.20160525
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Washington, DC: Author.
Arif, M. M., Niazy, A., Hassan, B., & Ahmed, F. (2013). Awareness of autism in primary school teachers. Autism research and treatment, 2013(1), 961595. https://doi.org/10.1155/2013/961595
Arslan, K. (2023). Otizmli bireylere yönelik toplumsal farkındalık düzeyinin incelenmesi. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 11(34), 28-47. https://doi.org/10.33692/avrasyad.1167352
Aydın, D., & Özgen, Z. E. (2018). Çocuklarda otizm spektrum bozukluğu ve erken tanılamada hemşirenin rolü. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(3), 93-101.

Baloyi, O., Jarvis, M. A., Chironda, G., Mbeje, P., Ngcobo, S. J., Gqaleni, T., ... & Brysiewicz, P. (2024). Experiences of families with children diagnosed with autism spectrum disorder in world health organization afro‐regions: A scoping review. Nursing & Health Sciences, 26(2), e13123. https://doi.org/10.1111/nhs.13123
Başarı, E., Şahin, K., & Karabulut, E. (2023). Otizm spektrum bozukluğu (OSB) eğitiminin üstün zekalı ve yetenekli çocukların velilerinin OSB farkındalık düzeylerine etkisi. İçel Dergisi, 3(2), 47-57.
Biber, K., Cankorur, H., Akçay, Z. N., & Şumnulu, B. (2018). Çocukları okul öncesi eğitime devam eden annelere otizm spektrum bozukluğuna yönelik farkındalık eğitimi. Turkish Studies, 13(11), 345-362. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.13556
Bozdoğan, H. İ. (2022). Otizm spektrum bozukluğu tanısı olan bireylerin ebeveynleriyle tipik gelişim gösteren bireylerin ebeveynlerinin otizmle ilgili farkındalıkları (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Medipol Üniversitesi.
Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2014). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
Carpita, B., Migli, L., Chiarantini, I., Battaglini, S., Montalbano, C., Carmassi, C., ... & Dell’Osso, L. (2022). Autism spectrum disorder and fetal alcohol spectrum disorder: a literature review. Brain Sciences, 12(6), 792. https://doi.org/10.3390/brainsci12060792
Centers for Disease Control and Prevention. (2022). Signs and Symptoms of Autism Spectrum Disorder. https:// www.cdc.gov/ncbddd/autism/signs.html
Dillenburger, K., Jordan, J. A., McKerr, L., Devine, P., & Keenan, M. (2013). Awareness and knowledge of autism and autism interventions: A general population survey. Research in autism spectrum disorders, 7(12), 1558-1567. https://doi.org/10.1016/j.rasd.2013.09.004
Field, A. (2013). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (4th ed.). SAGE Publication.
Gölbaşı, H., Demirel, Y., Karaca, S. N., Çiçek, A. U., & Sarı, S. A. (2021). Sivas İl Merkezi’nde otizm spektrum bozukluğunun (OSB) yaygınlığı ve aile sağlığı merkezleri sağlık çalışanlarının OSB farkındalıkları. Cukurova Medical Journal, 46(3), 998-1008. https://doi.org/10.17826/cumj.904937
Han, Z., Zhong, H., & Hansen, P. (2024). The complex information needs of Chinese parents of children with autism spectrum disorder. Online Information Review, 48(3), 601-618. https://doi.org/10.1108/OIR-04-2022-0247
Hao, X., An, Q., Li, J., Min, H., Guo, Y., Yu, M., & Qin, J. (2022). Exploring high-order correlations with deep-broad learning for autism spectrum disorder diagnosis. Frontiers in Neuroscience, 16, 1046268. https://doi.org/10.3389/fnins.2022.1046268
Hodgetts, S., Zwaigenbaum, L., & Nicholas, D. (2015). Profile and predictors of service needs for families of children with autism spectrum disorders. Autism, 19(6), 673-683. https://doi.org/10.1177/1362361314543531
Huang, A. X., Jia, M., & Wheeler, J. J. (2013). Children with autism in the People’s Republic of China: Diagnosis, legal issues, and educational services. Journal of autism and developmental disorders, 43, 1991-2001. https://doi.org/10.1007/s10803-012-1722-6
Hughes, M. M., Shaw, K. A., DiRienzo, M., Durkin, M. S., Esler, A., Hall-Lande, J., ... & Maenner, M. J. (2023). The prevalence and characteristics of children with profound autism, 15 sites, United States, 2000-2016. Public Health Reports, 138(6), 971-980. https://doi.org/10.1177/00333549231163551
Hung, L. Y., & Margolis, K. G. (2024). Autism spectrum disorders and the gastrointestinal tract: insights into mechanisms and clinical relevance. Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, 21(3), 142-163. https://doi.org/10.1038/s41575-023-00857-1
Jones, S. C., & Harwood, V. (2009). Representations of autism in Australian print media. Disability & Society, 24(1), 5-18. https://doi.org/10.1080/09687590802535345
Karasar, N. (2014). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel.
Karavuş, M., Altaş, Z. M., Hıdıroğlu, S., Arı, N., Bağrıaçık, F., Can, A., & Güner, Ç. Z. (2019, September). 6 yaş altı (okul öncesi) çocukların ebeveynlerinde otizm bilgi düzeyinin ölçülmesi. 3. Uluslararası 21. Ulusal Halk Sağlığı Kongresi, Bildiriler Kitabı, s.1279-1280, Antalya, Kasım 26-30.
Kars, S., & Akyürek, G. (2019). Otizmin basılı medyada temsili: Ulusal eylem planından sonraki sürecin incelenmesi. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 8(1), 187-194.
Kurt, G., Ervüz, F. Ö., & Ervüz, C. (2023). Meslek yüksekokulu öğrencilerinin otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara ilişkin farkındalıkları. TOGÜ Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(1), 37-48.
Li, S. N., Chien, W. T., Lam, S. K. K., Chen, Z. Y., & Ma, X. (2024). Effectiveness of parent-focused interventions for improving the mental health of parents and their children with autism spectrum disorder: A systematic review and meta-analysis. Research in Autism Spectrum Disorders, 114, 102389. https://doi.org/10.1016/j.rasd.2024.102389
Lord, C., Charman, T., Havdahl, A., Carbone, P., Anagnostou, E., Boyd, B., ... & McCauley, J. B. (2022). The Lancet Commission on the future of care and clinical research in autism. The Lancet, 399(10321), 271-334. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(21)01541-5
Macaroğlu-Akgül, E., & Mertoğlu, H. (2020). Autism awareness in teacher training programs: Science teaching example. Journal of İndividual Differences ın Education, 2(1), 31-41. Maenner, M. J. (2023). Prevalence and characteristics of autism spectrum disorder among children aged 8 years. Autism and Developmental Disabilities Monitoring Network, 11 sites, United States, 2020. MMWR. Surveillance Summaries, 72.
Neng, B. (2021). Okul Öncesi Çocukların Annelerinin Otizm Farkındalığı Ölçeğinin Oluşturulması (Yayımlanmamış Yüksek Lisan Tezi) Marmara Üniversitesi.
Neng, B., Sarısaltık, A., Hıdıroğlu, S., & Karavuş, M. (2023). Autism Awareness of Mothers Scale (AAMS): A study of validity and reliability. Turkish Journal of Special Education Research and Practice, 5(2), 1-11. https://doi.org/10.37233/TRSPED.2023.0139
Pirinççi, S., Aksu, M. H., Abacıgil, F., & Okyay, P. (2019). Tıp fakültesi 6. sınıf öğrencilerinde otizm spektrum bozukluğu ile ilgili bilgi ve farkındalık düzeyi. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 26(3), 97-102. https://doi.org/10.4274/tjcamh.galenos.2016.2016.06.028
Saçan, S., Adıbelli, D. & Öztürk, N. (2019). “How aware are educators about autism?”, International Social Sciences Studies Journal, 5(32), 1712-1722 https://doi.org/10.26449/sssj.1369
Serter, S. S., & Yıldız, S. (2021). Sosyal medya kampanyası aracılığıyla otizm farkındalığının ölçümlenmesi ve arttırılmasına yönelik bir iletişim çalışması. Selçuk İletişim, 14(4), 1844-1878. https://doi.org/10.18094/josc.984751
Shetty, A., & Rai, B. S. (2014). Awareness and knowledge of autism spectrum disorders among primary school teachers in India. International Journal of Health Sciences and Research, 4(4), 80-85.
Surıa, H., Mardhıyah, R., Harun, N. A., Ismaıl, T. A. T., & Kamarulbahrı, T. M. S. T. (2024). Awareness, knowledge and attitude of autistic spectrum disorder among people in Pahang. Quantum Journal of Social Sciences and Humanities, 5(3), 185-191. https://doi.org/10.55197/qjssh.v5i3.383
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2014). Using Multivariate Statistics (Sixth Edition) USA: Pearson New International Edition.
Tölük, B., Polat, Ö., & Yılmaz, S. (2021). Knowledge level and awareness of parents with 18-36 month-old children about autism spectrum disorder. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 15(3), 531-539. https://doi.org/10.21763/tjfmpc.928293
Türk Dil Kurumu. (2024). https://sozluk.gov.tr/
Ulutaşdemir, N., Uzun, S., Top, F. Ü., Demir, S., & Kulakaç, N. (2021). Determination of the autism awareness in women who are future mothers. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(2), 205-212.
World Health Organization. (2021). Autism Spectrum Disorders. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/autism-spectrum-disorders#:~:text=Epidemiology,prevalence%
Yazıcı, M. S., & Karsantık, İ. (2023). Otizm Farkındalık Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 58(58), 18-40. https://doi.org/10.15285/maruaebd.1189906
Yener, İ., & Geçer, E. (2021). Televizyon dizileri, toplumsal farkındalık ve otizm: “Mucize Doktor” dizisi örneği. Akademik İncelemeler Dergisi, 16(1), 146-162. https://doi.org/10.17550/akademikincelemeler.766630
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Zülkar, Y., Söyünmez, S., Turan, F. D., & İşler Dalgıç, A. (2021). Otizm spektrum bozukluğu olan çocuğa sahip ebeveynlerin istismar konusundaki farkındalıklar. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 12(4), 288-296. https://doi.org/10.14744/phd.2021.78055

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Alan Eğitimleri (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Feyat Kaya ^*
0000-0002-1784-5996
Türkiye

Hasan Ferşat Taşlıbeyaz
0000-0001-7598-3919
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

22 Şubat 2025

Yayımlanma Tarihi

28 Nisan 2025

Gönderilme Tarihi

14 Kasım 2024

Kabul Tarihi

14 Şubat 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 16 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.51460/baebd.1585355

IZ

https://izlik.org/JA53WK38GP

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Kaya, F., & Taşlıbeyaz, H. F. (2025). Okul Öncesi Çocuğa Sahip Annelerin Otizm Spektrum Bozukluğuna İlişkin Farkındalıklarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 16(1), 603-618. https://doi.org/10.51460/baebd.1585355

AMA

1.Kaya F, Taşlıbeyaz HF. Okul Öncesi Çocuğa Sahip Annelerin Otizm Spektrum Bozukluğuna İlişkin Farkındalıklarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi. BAEBD. 2025;16(1):603-618. doi:10.51460/baebd.1585355

Chicago

Kaya, Feyat, ve Hasan Ferşat Taşlıbeyaz. 2025. “Okul Öncesi Çocuğa Sahip Annelerin Otizm Spektrum Bozukluğuna İlişkin Farkındalıklarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi”. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi 16 (1): 603-18. https://doi.org/10.51460/baebd.1585355.

EndNote

Kaya F, Taşlıbeyaz HF (01 Nisan 2025) Okul Öncesi Çocuğa Sahip Annelerin Otizm Spektrum Bozukluğuna İlişkin Farkındalıklarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi 16 1 603–618.

IEEE

[1]F. Kaya ve H. F. Taşlıbeyaz, “Okul Öncesi Çocuğa Sahip Annelerin Otizm Spektrum Bozukluğuna İlişkin Farkındalıklarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi”, BAEBD, c. 16, sy 1, ss. 603–618, Nis. 2025, doi: 10.51460/baebd.1585355.

ISNAD

Kaya, Feyat - Taşlıbeyaz, Hasan Ferşat. “Okul Öncesi Çocuğa Sahip Annelerin Otizm Spektrum Bozukluğuna İlişkin Farkındalıklarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi”. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi 16/1 (01 Nisan 2025): 603-618. https://doi.org/10.51460/baebd.1585355.

JAMA

1.Kaya F, Taşlıbeyaz HF. Okul Öncesi Çocuğa Sahip Annelerin Otizm Spektrum Bozukluğuna İlişkin Farkındalıklarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi. BAEBD. 2025;16:603–618.

MLA

Kaya, Feyat, ve Hasan Ferşat Taşlıbeyaz. “Okul Öncesi Çocuğa Sahip Annelerin Otizm Spektrum Bozukluğuna İlişkin Farkındalıklarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi”. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, c. 16, sy 1, Nisan 2025, ss. 603-18, doi:10.51460/baebd.1585355.

Vancouver

1.Feyat Kaya, Hasan Ferşat Taşlıbeyaz. Okul Öncesi Çocuğa Sahip Annelerin Otizm Spektrum Bozukluğuna İlişkin Farkındalıklarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi. BAEBD. 01 Nisan 2025;16(1):603-18. doi:10.51460/baebd.1585355