The Balkan Entente in High School History Textbooks in Türkiye

Öz

After the signing of the Lausanne Peace Treaty, Türkiye, under the leadership of Mustafa Kemal Atatürk, embarked on a process of reforms domestically; externally, within the framework of the understanding of “Peace at home, peace in the world”, Türkiye put into practice the policy of getting along well with all neighboring countries. Within this framework, Türkiye started initiatives to secure its western border and signed a non-aggression treaty with the Balkan states. The coming to power of Venizolos in Greece and the resolution of the “Etabli” problem between Türkiye and Greece in 1930 brought the two states a little closer. As a result of the Balkan conferences organized under the leadership of these two states in 1930, 1931, 1932 and 1933, the Balkan Entente was signed between Türkiye, Greece, Yugoslavia and Romania on February 9, 1934 in Athens. The aim of this study is to examine how the Balkan Entente was handled in high school history textbooks in Türkiye in the period between 1945 and 2022. Among the high school history textbooks examined within the scope of the study, the first book that mentions the Balkan Entente is Enver Ziya Karal’s “History of the Republic of Türkiye (1918-1944)” published in 1945. However, in the history textbooks taught in high schools until 1980, the Balkan Entente was explained on the basis of the same author’s book “History of the Republic of Türkiye (1918-1953)” published in 1954. After 1980, the book “History of the Reforms of the Republic of Türkiye” written by Mükerrem K. Su and Ahmet Mumcu and published in 1982, which brought some changes to the subject in terms of content, was taken as the basis for explaining the subject in high schools and this continued until the 2010s. In the high school history textbooks that started to be taught in high schools in the 2010s, although there was not much change in terms of content, it was seen that activities and visuals related to the subject were included within the scope of constructivist education. Published in 2020, the “Turkish Republic History of Reforms and Kemalism” textbook is seen to deal with the subject with a holistic approach.

Anahtar Kelimeler

• History
• History Education
• High School
• History Textbooks

Türkiye’deki Lise Tarih Ders Kitaplarında Balkan Antantı

Öz

Lozan Barış Antlaşması’nın imzalanmasından sonra Türkiye, Mustafa Kemal Atatürk’ün liderliğinde, yurt içinde inkılaplar sürecine girmiş; dışarıda ise “Yurtta sulh cihanda sulh” anlayışı çerçevesinde, bütün komşu coğrafyadaki ülkelerle iyi geçinme politikasını uygulamaya koymuştur. Bu çerçevede batı sınırını güvence altına almak için girişimlere başlayan Türkiye, Balkan devletleriyle saldırmazlık anlaşması imzalamıştır. Venizolos’un Yunanistan’da iktidara gelmesi ve 1930 yılında Türkiye ile Yunanistan arasındaki “Etabli” sorununun çözüme kavuşması, iki devleti biraz daha yakınlaştırmıştır. Bu iki devletin öncülüğünde 1930, 1931, 1932 ve 1933 yıllarında düzenlenen Balkan konferansları sonucunda Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında 9 Şubat 1934’te Atina’da Balkan Antantı imzalanmıştır. İşte, bu çalışmanın amacı, Balkan Antantı’nın, 1945-2022 yılları arasındaki dönemde Türkiye’deki lise tarih ders kitaplarında nasıl ele alındığının incelenmesidir. Çalışma kapsamında incelenen lise tarih ders kitapları içerisinde, Balkan Antantı’ndan ilk bahseden kitap, Enver Ziya Karal’ın 1945 yılında basılan “Türkiye Cumhuriyeti Tarihi (1918-1944)” kitabıdır. Fakat 1980’e kadar liselerde okutulan tarih ders kitaplarında, Balkan Antantı, aynı yazarın 1954 yılında basılan Türkiye Cumhuriyeti Tarihi (1918-1953) kitabı temel alınarak açıklanmıştır. 1980’den sonra ise Mükerrem K. Su ve Ahmet Mumcu tarafından yazılan ve içerik açısından konuya bazı değişiklikler getiren 1982 yılında basılan Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi kitabının liselerde konunun anlatılmasında temel alındığı ve bunun 2010’lu yıllara kadar devam ettiği belirlenmiştir. 2010’lu yıllarda liselerde okutulmaya başlanan tarih ders kitaplarında, içerik yönünden fazla bir değişiklik olmasa da yapılandırmacı eğitim kapsamında konuyla ilgili etkinliklere ve görsellere yer verildiği görülmüştür. 2020 yılında basılan Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük kitabının ise konuyu bütüncül bir yaklaşımla ele aldığı görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Tarih
• Tarih eğitimi
• Lise
• Tarih Ders Kitapları
• Balkan Antantı.

Kaynakça

1. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA), 43.11.6/30.18.1.2.
2. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA), 30.10/226.527.2,
3. Türkiye Büyük Millet Meclisi Zabıt Ceridesi, Devre IV, Cilt 20, İçtima 3 (6.3.1934).
4. Resmî Gazete, 12 Mart 1934, Sayı 2651.
5. Akşam, 10 Şubat 1934.
6. Akşam, 7 Mart 1934.
7. Cumhuriyet, 10 Şubat 1934.
8. Cumhuriyet, 12 Şubat 1934.

9. Hakimiyet-i Millîye, 11 Şubat 1934.
10. Milliyet, 7 Teşrinevvel 1930.
11. Milliyet, 10 Şubat 1934.
12. Milliyet, 7 Mart 1934.
13. Vakit, 7 Mart 1934.
14. ASLAN, Erdal, “İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük Dersinde Kullanılan Kitapların Değerlendirilmesi”, Ortaöğretim Kurumlarında İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük Öğretimi ve Sorunları Türk Eğitim Derneği X. Öğretim Toplantısı 21- 22 Mayıs 1992, (Yay. Haz. Mahmut Âdem-Kasım Karakütük), Türk Eğitim Derneği Yayınları, Ankara 1992, ss. 177-199.
15. ________, “Devrim Tarihi Ders Kitapları”, Tarih Öğretimi ve Ders Kitapları 1994 Buca Sempozyumu, (Yay. Haz. Salih Özbaran), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul 1995, ss. 295-310.
16. BERK, Neval Akça, “1950’lerde Tarih Eğitimi”, Türkiye’ de Tarih Eğitimi (Ed. Ahmet Şimşek), Pegem Akademi, Ankara 2017, ss.173-202.
17. BÜYÜKÖZTÜRK, Şener, ÇAKMAK, Ebru Kılıç, AKGÜN, Özcan Erkan, KARADENİZ, Şirin ve DEMİREL, Funda, Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemleri, Pegem Akademi, Ankara 2020.
18. CUMHURIYETIN İLK ON YILI VE BALKAN ANTANTI (1923-1934), T.C. Dışişleri Bakanlığı, 1974.
19. DEMİRTAŞ, Bahattin, Ortaöğretim T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük Ders Kitabı, Adım Adım Matbaa Yayıncılık, Ankara 2020.
20. ERDAŞ, Sadık, “Atatürk’ ten Günümüze “Türk İnkılap Tarihi” Derslerine Genel Bakış”, Türk Eğitim Sisteminde Atatürkçülük ve Cumhuriyet Tarihi Öğretimi 10-11 Kasım 2005, (Ed.) Y. Doğaner, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yayınları, Ankara 2006, ss. 9-23.
21. ERDOĞAN, Muhammed Emin, Ortaöğretim T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük Ders Kitabı, Semih Ofset SEK Yayıncılık, Ankara 2021.
22. FIRAT, Melek, Yunanistan’la İlişkiler. Baskın Oran (Ed.). Türk Dış Politikası 1919-1980 Cilt I, İletişim Yayınları, İstanbul 2009, ss. 325-357.
23. HABALI, Elif, Türk Basınında Balkan Misakı, Sakarya Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü/İlköğretim Anabilim Dalı/Sosyal Bilgiler Eğitimi Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Danışman: Yrd. Doç. Dr. Kenan Olgun, Sakarya 2007.
24. İNAN, Afet, Balkan Antantı (1934), Belleten, XXXII (126), Nisan 1968, ss. 285-289.
25. İNÖNÜ, İsmet, Hatıralar, (Yay.Haz. Sebahattin Selek), Bilgi Yayınevi, Ankara 2018.
26. KARA, Kemal, Türkiye Cumhuriyeti İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülük 1-2, Önde Yayıncılık, İstanbul 1997.
27. ________, Lise Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük, Önde Yayıncılık, İstanbul 2007.
28. KARAL, Enver Ziya, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi (1918-1944) I. Fasikül, Maarif Matbaası, İstanbul 1944.
29. ________, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi (1918-1944), Millî Eğitim Basımevi, İstanbul 1945.
30. ________, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi (1918-1953), Cumhuriyet Matbaası, İstanbul 1954.
31. ________, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi (1918-1960), Millî Eğitim Basımevi, İstanbul 1963.
32. ________, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi (1918 -1965), Millî Eğitim Basımevi, İstanbul 1973.
33. ________, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi 1918-1965, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1979.
34. KAYMAKÇI, Selahattin, “Kemal Kara”, Türkiye’ de Tarih Eğitimi, (Ed: Ahmet Şimşek), Pegem Akademi, Ankara 2017, ss. 290-298.
35. KOMİSYON, Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük, Top Yayıncılık Pazarlama Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi, İzmir 2016.
36. METİN, Celal, “T. C. İnkılap Tarihi Dersi Konularının Ortaöğretimde Öğretimi: Ders Kitaplarının Değerlendirilmesi”, Türk Eğitim Sisteminde Atatürkçülük ve Cumhuriyet Tarihi Öğretimi 10-11 Kasım 2005 (Ed: Yasemin Doğaner), Hacettepe Üniversitesi Yayınları, Ankara 2006, ss. 45-56.
37. ÖKSÜZ, Hikmet, Türkiye Cumhuriyeti’nin Atatürk Dönemindeki Balkan Politikası (1923-1938), İstanbul Üniversitesi/Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü/Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Anabilim Dalı Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul 1996.
38. PALAZOĞLU, Ahmet Bekir ve BIRCAN, Osman, Türkiye Cumhuriyeti İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülük 1-2, Bem-Koza Eğitim Basım Yayın San. Tic. Ltd. Şti, Ankara 1997.
39. SANDER, Oral, Siyasi Tarih 1918-1994, İmge Kitabevi, Ankara 1996.
40. SERDARLAR, Neriman ve ÇETINKANAT, Fahriye, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi 1918-1964, İnkılâp ve Aka Kitabevleri, İstanbul 1973.
41. SELÇUK, Sefa, 1934 Balkan Antantı ve Türkiye’nin Bölgesel Güç Olma Çabaları, İstanbul Aydın Üniversitesi/Tarih Anabilim Dalı Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2021.
42. SOYSAL, İsmail, Türkiye’nin Siyasal Andlaşmaları I. Cilt (1920-1945), Türk Tarih Kurumu, Ankara 1989.
43. SU, Mükerrem Kamil ve MUMCU Ahmet, Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi, Grafik Sanatlar Matbaacılık A. Ş, İstanbul 1982.
44. ________, Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük, Millî Eğitim Basımevi, İstanbul 1986.
45. ŞAPOLYO, Enver Benhan, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi 1918-1950, Millî Eğitim Basımevi, İstanbul 1950.
46. ________, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi, Rafet Zaimler Kitabevi, İstanbul 1973.
47. YALÇIN, Durmuş, AKBIYIK, Yaşar, ÖZKAYA, Yücel, BOZKURT, Gülnihal, AKBULUT, Dursun Ali, TOKGÖZ, Erdinç, TURAN, Refik, KÖSTÜKLÜ, Nuri, BALCIOĞLU, Mustafa, TURAL, Mehmet Akif, ERASLAN, Cezmi ve AVCI, Cemal, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi II, Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara 2006.
48. YAZICI, Fatih, “2000’lerde Tarih Eğitimi”, Türkiye’de Tarih Eğitimi, (Ed: Ahmet Şimşek), Pegem Akademi, Ankara 2017, ss. 369-383.
49. YILDIRIM, Ali ve ŞİMŞEK, Hasan, Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2005.
50. YILDIRIM, Tercan, “2007 ve 2017 Tarih Dersi Öğretim Programlarının Karşılaştırılması”, Ahi Evran Üniversitesi, Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt 19, s. 1, Nisan 2018, ss. 994-1019.
51. YILMAZ, Mehmet Serhat, Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası (1923-1938), S. Kekevi, Y. E. Tekinsoy ve İ. Türkmen (Ed.). Türk Dış Politikası (1830-1989), Berikan Yayınevi, Ankara 2017, ss. 419-469.