THE SOKOL ORGANIZATION OF THE KINGDOM OF YUGOSLAVIA ACCORDING TO TURKISH REPUBLICAN ARCHIVES

Öz

The Sokol movement was initiated in 19th-century Czechoslovakia by Miroslav Tyrš with the aim of strengthening physical and national consciousness. Shaped by the principle of "a sound mind in a sound body," this movement fostered a sense of national identity and unity among Slavic peoples through physical education, gymnastics, cultural activities, and themes of solidarity. In Yugoslavia, Sokol organizations rapidly spread in regions such as Slovenia, Croatia, and Serbia in the early 20th century. During the Kingdom of Yugoslavia era, the organization unified under a centralized structure, supporting the physical, spiritual, and cultural development of society. The activities organized by the organization in the fields of sports, culture, and education enabled the participation of broad masses. In particular, physical education facilities and symbols formed the Sokol identity and contributed to national solidarity and educational policies. From its inception, the Sokol Organization of the Kingdom of Yugoslavia attracted significant attention not only within the borders of Yugoslavia but also internationally, frequently appearing in the correspondence and press of the official authorities of the Turkish Republic. The structure, functioning, and activities of this organization were extensively discussed in the press organs of the period; it particularly stood out for its role in fostering national consciousness and promoting social solidarity. Turkish officials, in their official correspondence and reports, evaluated the organization's impact on national identity building and its contributions to the physical, cultural, and spiritual development of the populace. This study aims to examine the importance of the Sokol Organization of the Kingdom of Yugoslavia in the construction of national identity, its structure, and its effects on cultural awakening, utilizing the archives of the Republic of Turkey.

Anahtar Kelimeler

• Sokol
• Miroslav Tyrs
• Sokol Organization of The Kingdom of Yugoslavia
• Gymnastics

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ARŞİV KAYNAKLARINA GÖRE YUGOSLAVYA KRALİYETİ SOKOL TEŞKİLATI

Öz

Sokol hareketi, 19. yüzyılda Miroslav Tyrš tarafından Çekoslovakya’da, bedensel ve ulusal bilinci güçlendirme amacıyla başlatılmıştır. “Sağlam kafa sağlam vücutta bulunur” ilkesi doğrultusunda şekillenen bu hareket, beden eğitimi, jimnastik, kültürel faaliyetler ve dayanışma temaları aracılığıyla Slav halkları arasında ulusal kimlik ve birlik duygusunun gelişmesine katkı sağlamıştır. Sokol örgütleri, 20. yüzyılın başlarında Yugoslavya’da özellikle Slovenya, Hırvatistan ve Sırbistan gibi bölgelerde hızla yayılmıştır. Yugoslavya Krallığı döneminde ise örgüt, merkeziyetçi bir yapı altında birleşerek toplumun bedensel, ruhsal ve kültürel gelişimini destekleyen bir kurum hâline gelmiştir. Spor, kültür ve eğitim alanlarında düzenlenen faaliyetler, geniş halk kitlelerinin sürece katılımını mümkün kılmıştır. Özellikle beden eğitimi tesisleri ve semboller, Sokol kimliğinin oluşmasında etkili olmuş; ulusal dayanışmanın ve eğitim politikalarının şekillenmesine katkıda bulunmuştur. Yugoslavya Krallığı Sokol Teşkilatı, kuruluşundan itibaren yalnızca Yugoslavya sınırları içinde değil, uluslararası düzeyde de dikkat çekmiş; Türkiye Cumhuriyeti resmî makamlarının yazışmalarında ve basın organlarında sıkça yer almıştır. Dönemin basın yayın organlarında örgütün yapısı, işleyişi ve faaliyetleri ayrıntılı biçimde ele alınmış; özellikle ulusal bilincin inşası ve toplumsal dayanışmanın güçlendirilmesindeki rolü ön plana çıkarılmıştır. Türk resmî makamları, rapor ve yazışmalarında söz konusu teşkilatın ulusal kimlik inşasına olan etkisini, toplumun bedensel, kültürel ve manevi gelişimine sağladığı katkılar çerçevesinde değerlendirmiştir. Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyeti arşiv belgeleri ışığında Yugoslavya Krallığı Sokol Teşkilatı’nın ulusal kimlik inşasındaki önemini, kurumsal yapısını ve kültürel uyanış üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sokol
• Miroslav Tyrs
• Yugoslavya Krallığı Sokol Teşkliatı
• Jimnastik
• Spor

Kaynakça

1. Presidency of the Republic of Turkey, Republic Archives (BCA), 490.1.0.0/1107.41.1.
2. Republic of Turkey, Ministry of Foreign Affairs, Turkish Diplomatic Archives (TDA), 585/43940.205963.6.
3. TDA, 585/43940.205963.7.
4. TDA, 585/43940.205963.8.
5. TDA, 585/43940.205963.12
6. “Bütün Mekteplerde Her Sabah Bir Saat Mecbur İdman Dersi Var”, Akşam, 16 Haziran 1931, pp. 4.
7. “Çek Sokol Teşkilatı. Selim Sırrı Bey Dün Ocak’ta Mühim Bir Konferans Verdi”, Hakimiyet-i Milliye Gazetesi, 28 Aralık 1930, pp. 4.
8. “Yugoslav Hükümdarları Dün Sabah Geldiler ve Gece Yarısından Sonra Gittiler”, Vakit, 5 Ekim 1933, pp. 1.

9. “Türkiye ile Yugoslavya Arasında Dostluk, Ademitecavüz ve Uzlaşma Muahhedesi Dün Belgrad’ta İmzalandı”, Milliyet, 28 Kasım 1933, pp. 1,3.
10. “Sofya’daki Yunak ve Sokol şenlikleri”, Akşam, 19 Temmuz 1939, pp. 10.
11. “Türk Ocakları Merkez Heyetindeki Hamdullah Suphi Bey’in Hitabesi”, Hakimiyet-i Milliye, 25 Nisan 1930, pp. 4.
12. “Yugoslavya’nın Küçük Kralı”, Kurun, 8 Eylül 1936, pp. 5.
13. “Yugoslavya’da Sokol gençlik teşkilâtı seferber edildi” Akşam, 5 Mayıs 1940, pp. 2. Books and Articles:
14. BÁBELA, Michal and OBORNÝ, Josef, “Dr. Miroslav Tyrš - Father of the Sokol and philosophy of the Sokol”, Science of Gymnastics Journal, Volume 10, Number 2, Haziran 2018, pp. 313-329.
15. BALIKIĆ, Lucija, NEWMAN, John, Paul and POJAR, Vojtech, “Introduction: The Sokol Movement Between State and Society in Interwar East Central and Southeastern Europe”, East Central Europe, Volume 50, Number 2-3, Ekim 2023, pp. 143-154.
16. BANAC, Ivo, The National Question in Yugoslavia: Origins, History, Politics, Cornell University Press, Ithaca 1984.
17. CERAJ, Saša, “Comparatıve Analysıs of The Historical Circumstances Surrounding the Emergence and Actıvıtıes of The Czechoslovak, Slovenıan and Croatian Orel/Orao Movements”, Review of Croatian History, Volume 9, Number 1, October 2013, pp. 77-114.
18. ÇEÇEN, Anıl, Halkevleri, Gündoğan Yayınları, Ankara 1990.
19. DAVER, Abidin, “Artık Zamanı Geldi. Gayri Müttefik Spor Kulüplerindeki Gençler de Türk Spor Kurumu Camiasına Girmelidirler”, Cumhuriyet, 22 Haziran 1936, pp. 3.
20. ________, “Slav Memleketlerindeki Sokol Organizasyonları”, Cumhuriyet, 6 Mayıs 1937, pp. 8.
21. ________, “Yugoslav Ordusu için Almanlar Ne Diyor?”, Cumhuriyet, 25 Eylül 1937, pp.7.
22. GÖKÇEN, Salim, “Atatürk Döneminde Türkiye - Yugoslavya İlişkileri ve Kral Alexander’ın Türkiye Ziyareti”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Volume 9, Number 42, February 2016, pp. 667-682.
23. LEJKOVA-KOEPPL, Mileda, “The Sokol Movement’: A tribute to the National revival and culture of the Czechoslovak nation”, Czechoslovakia Past and Present / Essays on the arts and sciences, (ed.) Miloslav Rechcigl, De Gruyter Mouton Press, Paris 1968, pp. 1463-1476. NADİ, Yunus, “Küçük İtilâfla Balkan Birliği Arasında”, Cumhuriyet, 5 Ekim 1933, pp. 1, 2.
24. NADİ, Doğan, “Türk-Yugoslav Misakı Dün Belgrad’ta İmzalandı”, Cumhuriyet, 28 Kasım 1933, pp. 1, 5.
25. NOLTE, Claire Elaine, The Sokol in the Czech Lands to 1914: Training for the Nation, Palgrave Macmillan Press, Newyork 2002.
26. JANDÁSEK, Ladislav, “The Sokol Movement in Czechoslovakia”, The Slavonic and East European Review, Volume 11, Number 31, 1932, pp. 65-80.
27. KING, Jeremy, Budweisers into Czechs and Germans: A Local History of Bohemian Politics, 1848-1948, Princeton University Press, Princeton 2002.
28. ÖNAL, Buket, ULTAN, Mehlika Özlem, “Balkan Paktı (1934) ve Dışarıdaki Yansımalar”, Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Volume 13, Number 22, 2012, pp. 65-84.
29. ÖZÇELİK, Mevlit, “Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı: Sırplar ve Hırvatlar Arasındaki Sorunlar ve Krallığın Yıkılışı (1918-1929)”, Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Number 6, 2018, pp. 19-53.
30. ÖZGİRAY, Ahmet, “Türkiye-Yugoslavya İlişkileri (1920-1938)”, Tarih İncelemeleri, Number 14, 1999. pp. 11-24.
31. PAVLIN, Tomaž, “The Duty of a Sokol Is To Yet Again Step Into The National Front Line”, Science of Gymnastics Journal, Volume 5, Number 3, 2013, pp. 5-18.
32. PAVLIN, Tomaž, ČUSTONJA, Zrinko, “Sokol: Between Making Nation And State”, Kinesiology, Volume 50, Number 2, Aralık 2018, pp. 260-268.
33. PERICA, Vjekoslav, Balkan Idols: Religion and Nationalism in Yugoslav States, Oxford University Press, Oxford 2002.
34. ROUBAL, Petr, Spartakiads: The Politics of Physical Culture in Communist Czechoslovakia, Karolinum Press, Prague 2019. SAFFET, Mehmet, “İnkılâbı Nasıl Kazanabiliriz?”, Hakimiyet-i Milliye, 14 Ocak 1931, pp. 4.
35. SOYDAN, Mahmut, “Misafirimiz Kral Hazretleri”, Milliyet, 5 Ekim 1933, s. 1.
36. TARCAN, Selim Sırrı, “Sokollar”, Muhit, Volume 2, Number 24, 1930, pp. 433-435.
37. TROCH, Pieter, “Interwar Yugoslav State-Building and The Changing Social Position of The Sokol Gymnastics Movement”, European Review of History: Revue Européenne D’histoire, Volume 26, Number 1, Ocak 2019, pp. 60-83.
38. TUNÇ, Bilal, CANBAY, Meryem, “Makedonya’daki Türklerin Özgürlük Mücadelesinde Yücel Teşkilatının Yeri ve Önemi”, İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Volume 10, Number 4, 2021, pp. 3884-3898.
39. UĞURLU, Aylin and ŞİNOFOROĞLU, Tolga, “Sokol Hareketi: Nasyonalist ve Politik Bir Araç Olarak Jimnastiğin Kullanımı”, Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, Volume 26, Number 4, Ekim 2021, pp. 481-499.
40. VUKAŠİNOVİĆ, Vladan, MİJATOVİĆ, Sladjana, ŠİLJAK, Violeta, VELİČKOVİĆ Saša, STRELİĆ, Dragan and STEVANOVİĆ, Miroslav, “Contribution of Dr. Laza Popović to the development of Serbian and Yugoslav Sokol movement”, Vojnosanitetski Pregled, Volume 73, Number 10, 2016, pp. 976-979.
41. WİNGFİELD Nancy M., Flag Wars and Stone Saints: How the Bohemian Lands Became Czech, Harvard University Press, Massachusetts 2007.
42. YOLCU, Serap, Türkiye’de Bir Politik Özne Olarak Gençliğin İnşası (1930-1946), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Danışman Prof. Dr. Namık Sinan Turan, İstanbul 2014.