MİLLİYETÇİLİK İLE KADIN HAREKETİ İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA BULGAR KADIN HAREKETİ: BULGAR KADIN EĞİTİMİ VE ÖRGÜTLENMESİ

Öz

19. yüzyılda özellikle Tanzimat ile birlikte modernleşmenin hız kazanması sonucunda Osmanlı’da kadınların eğitim ve örgütlenmesinde önemli bir ivme sağlanmıştır. Bulgar millî kimliğinin gelişmeye başladığı Tanzimat döneminde Bulgar kadın hareketinin de gelişme göstermesinde modern eğitim kurumlarının ortaya çıkması ve bu eğitim sayesinde örgütlenmeye bilincine sahip olan Bulgar kadınlarının kurmuş oldukları çeşitli örgütlerin faaliyetlerini değerlendirmek makalemizin temel amaçlarından birisidir. Bir başka amaç ise Bulgar millî uyanışı ve millîyetçi hareketin gelişiminde kadınların katkılarını irdeleyerek millîyetçilik ile kadın hareketi arasında varsayılan ilişkiyi somutlaştırmaktır. Millîyetçilik hareketinin ilk olarak Balkan coğrafyasında etkilerini gösterdiği dikkate alınacak olursa bu ideolojinin toplum içinde yayılmasında kadınların rolünün belirlenmesi ideolojinin yayılma biçiminin kavranmasına da katkı sağlayacaktır. Bu bağlamda Bulgar kadınlarının modern eğitim alması ve örgütlenme bilincine kavuşması ile millîyetçi ideolojinin yükselişi arasında somut bir ilişki olduğunu ortaya koymayı amaçlayan makalemizde Osmanlı Türk kaynaklarının yanısıra Bulgar kaynaklarının da kullanılmış olması makalemizin özgünlüğüne önemli katkı sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

• Bulgar Kadın Hareketi
• Osmanlı Modernleşmesi
• Millî Kimlik İnşaası
• Bulgar Kadın Örgütlenmesi

THE BULGARIAN WOMEN’S MOVEMENT IN THE CONTEXT OF THE RELATIONSHIP BETWEEN NATIONALISM AND THE WOMEN’S MOVEMENT: BULGARIAN WOMEN’S EDUCATION AND ORGANISATION

Öz

In the 19th century, as a result of the acceleration of modernisation, particularly through the Tanzimat reforms, a substantial advancement was achieved in the education and organisation of women in the Ottoman Empire. One of the primary objectives of this article is to assess the activities of various organisations established by Bulgarian women who developed an organisational consciousness through the emergence of modern educational institutions during the Tanzimat period, when Bulgarian national identity began to crystallise. Another objective is to substantiate the presumed relationship between nationalism and the women’s movement by examining the contributions of women to the advancement of the Bulgarian national awakening and nationalist movement. Considering that the nationalist movement initially manifested itself in the Balkan region, identifying the role of women in the dissemination of this ideology throughout society will contribute to a deeper understanding of its diffusion. In this context, this article aims to demonstrate that a tangible relationship existed between the modern education of Bulgarian women and the rise of nationalist ideology. The utilisation of Bulgarian sources alongside Ottoman Turkish sources has significantly enhanced the originality of this study. Keywords:

Anahtar Kelimeler

• Bulgarian Women’s Movement
• Ottoman Modernization
• National Identity Formation
• Bulgarian Women’s Organization

Kaynakça

1. 1. Arşiv Belgeleri:
2. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
3. BOA, MF.MKT., 48-159, H-06-05-1294.
4. BOA, MF.MKT., 775-36, H-01-02-1322.
5. BOA, TFR.I.KV., 76-7536, H-26-08-1322.
6. BOA, MF.İBT., 345-44, H-05-11-1329.
7. BOA, HR.SFR.04, 551-13, M-14-10-1901.
8. BOA, HR.SFR.04, 229-54, M-23-02-1905.

9. BOA, HR.SFR.04, H-22-01-1906.
10. 2. Kitap ve Makaleler:
11. ALEXANDROVA, Nadezhda, “19. yy. Bulgar Tarihinde Kadınlar, Ulus ve Anlatı”, Kültür ve Siyasette Feminist Yaklaşımlar, Sayı 17, 2012, ss. 93-103.
12. ANDERSON, Benedict, Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism, Verso, London 1991.
13. ATİK, Tuğçe, “Toplumsal Cinsiyet ve Millîyetçilik: Bulgar Millîyetçiliğinde Kadınların Rolü”, ATAD, Cilt 5, Sayı 7, 2022, ss. 4-19.
14. COLAKHOVA, Margarita, Българското женско движение през Възраждането (Uyanış Döneminde Bulgar Kadın Hareketi), Albo, Sofya 1994.
15. ÇAKIR, Serpil, Osmanlı Kadın Hareketi, Metis Kadın Araştırmaları, İstanbul 1994.
16. DASKALOVA, Krassima, “The Women’s Movement in Bulgaria in a Life Story (Bulgaristan’daki Kadın Hareketinin Hayat Öyküsü)”, Women’s History Review, Cilt 13, Sayı 1, 2004, ss. 91-104.
17. ________, “Nation Building, Patriotism and Women’s Citizenship: Bulgaria in Southeastern Europe”, Girls’ Secondary Education in the Western World: From the 18th to the 20th Century, (Ed.) James C. Albisetti, Joyce Goodman and Rebecca Rogers, Palgrave Macmillan, New York 2010, ss. 149-165.
18. DIMITROV, Antov, Училище, образование и национална революция: Българското училище в епохата на народното пробуждане (Okul, Eğitim ve Ulusal Devrim. Uusal Uyanış Döneminde Bulgar Okulu), Bulgar Bilimler Akademisi Yayınları, Sofya 1987.
19. DONEVA, Vanya, Ракурси към културния облик на Стара Загора (от края на XIV век до 1885 година) (Stara Zagora'nın Kültürel Görünümüne Bakış Açıları: 14. Yüzyıl Sonundan 1885'e), İnfoz, Stara Zagora 2022.
20. Енциклопедия България (Bulgar Ansiklopedisi), BAS Yayınevi, Cilt 4, Sofya 1984, ss. 647-650.
21. GENCHEV, Nikolay, Българската национална просвета и Русия след Кримската война (Kırım Savaşı’ndan Sonra Rusya’da Bulgar Millî Eğitimi), Годишник на Софийския университет, Исторически факултет (Sofya Üniversitesi Yıllığı, Tarih Fakültesi), Cilt 66, 1975, ss. 295-373.
22. GLENNY, Misha, Balkanlar 1804-1999, Sabah Yayınları, İstanbul 2000.
23. GOSPODINOVA, Elena P., Живот и педагогическа дейност на Анастасия Тошева (Anastasia Tosheva'nın Hayatı ve Pedagojik Faaliyetleri), Plovdiv Paissiy Khilendarski Üniversitesi, Stara Zagora 1996.
24. İNALCIK, Halil, Tanzimat ve Bulgar Meselesi, Eren Yayınları, İstanbul 1992.
25. MAREVA, Tanya, Катина Коруева (Стрезова)-Пурвата Ученичка От Ахучелебийско В Одринската Гимназия (Katina Korueva-Achelebisko’dan İlk Öğrenci Odrin Lisesi’nde), Sbornik Trakiya, Trakya Bilim Enstitüsü, Haskovo 2020, ss. 156-169.
26. MAZOWER, Mark, Bizansın Çöküşünden Günümüze Balkanlar, Alfa Yayınları, İstanbul 2014.
27. MILLER, Christopher L., “Amerikalı Misyonerler ve Modern Bulgar Ulusal Bilincinin Oluşumu”, (çev.) Celal Öney, İçtimaiyat Dergisi, Osmanlı’dan Günümüze Balkanlar Özel Sayı 2023, ss. 214-228.
28. PIRONKOVA, M. Georgieva, Средното образование в България 1878-1944 (Bulgaristan’da Ortaöğretim 1878-1944), Sofya Üniversitesi Yayınları, Sofya 2015.
29. POPOV, Nikolay ve PIRONKOVA, Marina, “School Reforms in Bulgaria from the 9th to the 21st Century (Bulgaristan’da 9. Yüzyıldan 21. Yüzyıla Okul Reformları)”, Educational Reforms Worldwide, BCES Conference Books, Cilt 18, Sofia 2020, ss. 15-26.
30. REEVES-ELLINGTON, Barbara, “A Vision of Mount Holyoke in the Ottoman Balkans: American Cultural Transfer, Bulgarian Nation-Building and Women’s Educational Reform 1858-1870”, Gender & History, Cilt 16, Sayı 1, 2004, ss. 146-171.
31. SABEV, Orlin (Orhan Salih), “Boğaziçi Kıyılarında Hayata Hazırlanmak: Osmanlı İstanbul’unda Okumuş Bulgarlar Üzerine Bazı Gözlemler”, Osmanlı İstanbulu 3: III. Uluslararası Osmanlı İstanbulu Sempozyumu Bildirileri (25-26 Mayıs 2015), (Ed.) Feridun M. Emecen, Ali Akyıldız ve Emrah Safa Gürkan, İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi-İstanbul Büyükşehir Belediyesi, İstanbul 2015, ss. 163-182.
32. SANCAR, Serpil, Türk Modernleşmesinin Cinsiyeti: Erkekler Devlet, Kadınlar Aile Kurar, İletişim, İstanbul 2011.
33. SLOANE, William Millîgan, Bir Tarih Laboratuarı: Balkanlar, Süreç Yayınları, İstanbul 1987.
34. TRAYKOV, Vasil, “Протестантските мисионери и борбата на българския народ за църковна свобода (Protestan Misyonerler ve Bulgar Halkının Kilise Özgürlüğü Mücadelesi)”, България в света от древността до наши дни (Eski Çağlardan Günümüze Bulgaristan), Cilt 1, Sofya 1979, ss. 461-467.
35. VLADIMIROV, Georgi, Идеята за висше училище в следосвобожденска България (Seledosvo- Bozdenka’da Bir Yüksekokul Fikri), Bulgar Tarihi Kütüphanesi, Sofya 2000.
36. 3. İnternet Kaynakları:
37. BYINGTON, Theodore L., 1st Report (Birinci Rapor), Eski Zagra Station, Amerikan Bord Heyeti, 1860, https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/42096, (12.05.2023).