INSIGHTS FROM THE PERIPHERY: ANALYSING CIVIL INSPECTION REPORTS ON LATE OTTOMAN RUMELIA (1896-1902)

Öz

This article examines the development and impact of the civil inspectorship in Rumelia during the late Ottoman period, particularly under the reign of Abdulhamid II, with a particular focus on the inspection reports compiled between 1896 and 1902. The study examines the role of civil inspectors as agents of central authority in Rumelia. Their responsibilities included supervising provincial administration, maintaining public order, and implementing reform policies in a politically and socially complex region. Through a thorough analysis of the inspectors’ reports, the research assesses their efforts to combat corruption, improve administrative efficiency, and reinforce the central government’s control over the provinces. Despite encountering resistance from local authorities and facing various operational challenges, the inspectors’ reports, which often highlighted both administrative successes and persistent challenges, were instrumental in shaping the administrative practices and policies in Rumelia. The article also critically addresses the limitations and inaccuracies found in these reports, highlighting the inherent difficulties in governing a diverse and politically volatile region. By focusing on the content and implications of the inspectors’ reports, this study offers vital insights into the Ottoman Empire’s broader modernisation efforts, contributing to the historiography of Ottoman reform and the complexities of provincial governance during the empire’s final decades.

Anahtar Kelimeler

• Civil Inspectorship
• Inspection Reports
• Rumelia
• Ottoman Empire
• Provincial Governance

TAŞRADAN YANSIMALAR: GEÇ DÖNEM OSMANLI RUMELİSİ ÜZERİNE MÜLKİYE MÜFETTİŞLİĞİ RAPORLARININ ANALİZİ (1896-1902)

Öz

Bu makale, Geç Osmanlı döneminde, özellikle II. Abdülhamid devrinde Rumeli'de mülkiye müfettişliğinin gelişimi ve etkisini incelemekte; özellikle 1896-1902 yılları arasında hazırlanmış teftiş raporlarına odaklanmaktadır. Çalışma, mülkiye müfettişlerinin taşra idaresini denetlemek, kamu düzenini sağlamak ve reform politikalarını uygulamakla görevli merkezi otoritenin kritik temsilcileri olarak oynadıkları rolü araştırmaktadır. Sosyo-politik açıdan karmaşık bir bölge olan Rumeli'de, müfettişlerin yolsuzlukla mücadele, idari verimliliği artırma ve merkezi hükümetin taşra üzerindeki kontrolünü pekiştirme çabaları, raporlar aracılığıyla ayrıntılı olarak ele alınmaktadır. Yerel otoritelerin direnci ve operasyonel zorluklarla karşılaşmalarına rağmen, bu raporlar, idari başarıların yanı sıra kalıcı sorunları da gözler önüne sererek Rumeli’deki idari uygulamaların ve politikaların şekillendirilmesinde önemli bir rol oynamıştır. Makale ayrıca, bu raporlarda yer alan sınırlılıklar ve eksikliklere eleştirel bir bakış açısı getirerek, farklı ve siyasi açıdan istikrarsız bir bölgenin yönetiminde karşılaşılan zorlukları vurgulamaktadır. Müfettiş raporlarının içeriğine ve sonuçlarına odaklanan bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu'nun modernleşme çabalarına dair önemli bilgiler sunarak, Osmanlı reform tarihine ve imparatorluğun son dönemlerindeki taşra yönetiminin karmaşıklıklarının anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Mülkiye Müfettişliği
• Teftiş Raporları
• Rumeli
• Osmanlı İmparatorluğu
• Taşra Yönetimi

Kaynakça

1. 1. Archival Sources:
2. Bab-ı Âli Evrak Odası (BEO), 859/64405; 1401/105053; 1402/105110; 1101/82520; 1970/147688.
3. Dâhiliye Nezareti Mektubî Kalemi (DH.MKT), 2082/89; 2076/93; 2079/48; 2150/90; 2189/9; 2253/94; 2271/77; 2309/78; 2310/62; 2453/46; 2339/118; 2374/101; 2386/41; 2380/103; 2404/81; 2467/47; 2484/68;
4. 2575/43.
5. Dâhiliye Nezareti Şifre Kalemi (DH.ŞFR), 511/13; 197/53; 208/105; 218/38; 235/119.
6. Dahiliye Nezareti Tesri-i Muamelat ve Islahat Komisyonu (DH.TMIK.S), 9/71; 16/123; 25/69.
7. İrade Dâhiliye (İ.DH), 1336/6; 1370/13.
8. Şura-yı Devlet (ŞD), 2101/24.

9. Teftişât-ı Rumeli Evrakı (Rumeli Müfettişliği) Arzuhaller (TFR.I..ŞKT), 1/6.
10. Yıldız Mütenevvi Maruzat Evrakı (Y.MTV), 145/90.
11. Yıldız Perakende Sadaret Evrakı (Y.PRK.A), 11/9.
12. Yıldız Sadaret Resmî Maruzat Evrakı (Y.A.RES), 80/68.
13. 2. Books and Articles:
14. AYDIN, Mahir, “Ahmed Ârif Hikmet Beyefendi’nin Rumeli Tanzimat Müfettişliği ve Teftiş Defteri”, Belleten, Vol. 56, No. 215, April 1992, pp. 69-166.
15. BAYRAKTAR, Kaya, “Makedonya Sorunu ve Avrupa Müdahalesi”, Bilig, No. 69, 2014, pp. 1-28.
16. İSKEFİYELİ, Zeynep - Özgür Tilbe, “Makedonya Meselesinde Osmanlı Devleti’nin Dış Basındaki Sesi: Rumeli Umumî Müfettişi Hüseyin Hilmi Paşa”, Çeşm-i Cihan: Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları E-Dergisi, Vol. 4, No. 2, 2017, pp. 27-48.
17. KIRMIZI, Abdülhamit, “Balkanlar Üzerinde Diplomasi Savaşı: Rumeli Islahatı (1902-1908)”, Türk Tarihinde Balkanlar / Balkans in the Turkish History, Vol. 2, Sakarya: Sakarya Üniversitesi Balkan Araştırmaları ve Uygulama Merkezi Yayınları, 2013, pp. 973-1014.
18. KÖKSAL, Ahmet, Maârife Kaynak Olarak Evkâf-ı Münderise, Serander Yayınevi, Trabzon 2019.
19. KUZUCU, Kemalettin, “Layihalar Işığında Bağımsızlık Sürecinde Arnavutluk’un Sosyal ve Siyasal Durumu (1860-1908)”, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Vol. 12, No. 2, 2012, pp. 309-332.
20. SARI, Mustafa and Fikrettin YAVUZ, “Rumeli Vilayetlerinde Mülkiye Müfettişliği (1896-1902)”, Belleten, Vol. 87, No. 311, 2023, pp. 1059-1082.
21. SAYLAK, Sevilya Aslanova, “Osmanlı - Rus İlişkilerinde Makedonya Sorunu (1885-1908)”, Gazi Akademik Bakış, Vol. 10, No. 19, 2016, pp. 107-139.
22. SERBESTOĞLU, İbrahim, “Tanzimat’ın Uygulanmasında Bir Yöntem Olarak Teftiş”, XVII. Türk Tarih Kongresi, Vol. 4 (2), Ankara 2018, pp. 763-778.
23. SERT, Serap, “Osmanlı Devleti'nin Rumeli Vilayetlerinde Asayiş ve Emniyetin Sağlanmasında Bir Kolluk Kuvveti Olarak Jandarma 1896-1901”, Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 6, No. 18, 2019, pp. 483-496.
24. Tanzimat: Değişim Sürecinde Osmanlı İmparatorluğu, ed. Halil İnalcık and Mehmet Seyitdanlıoğlu, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2011.
25. War and Diplomacy the Russo-Turkish War of 1877-1878 and the Treaty of Berlin, (edit.) M. Hakan Yavuz, Peter Sluglett, The University of Utah Press, Salt Lake City 2011.
26. WEBER, Max, Economy and Society, An Outline of Interpretive Sociology, Ed. Guenther Roth and Claus Wittich, Vol. 2, University of California Press, Berkley, Los Angeles, London 1978.