Güneydoğu Anadolu’dan Yeni Bir Taşkıran Türü: (Saxifraga sumruae / Saxifragaceae)

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 3, 134 - 143, 31.12.2025

Hasan Yıldırım , Mehmet Çelik

Öz

Bu çalışmada, “Saxifraga sumruae Yıldırım & M. Çelik” adlı yeni bir Taşkıran taksonu, Amanos Dağları’nın kalker anakaya çatlaklarında yetişen bir tür olarak tanımlanmıştır. Tür, özellikle ovaryumun tam üst durumlu olması (buna karşılık S. hakkariensis ve S. paniculata subsp. paniculata'da yarı üst durumlu), çanağın tabana kadar tamamen serbest olması (buna karşılık S. hakkariensis'te 2/3 oranında, S. paniculata'da ½ oranında serbest) ile yakın akrabalarından ayrılır. Buna ek olarak, Saxifraga sumruae; daha kısa çiçekli gövdesi (3-5 cm), dikdörtgensi ilâ tersmızraksı-kaşıksı taban yaprakları, gövde yapraklarının dış yüzeyinde görülen belirgin kırmızımsı renklenme ile en yakın akrabalarından ayrılmaktadır. Bu sabit ve tanısal morfolojik karakterlerin birleşimi, S. sumruae’nin Saxifraga sect. Porphyrion içinde bağımsız bir tür olarak tanınmasını güçlü bir şekilde desteklemektedir.

Anahtar Kelimeler

Saxifraga sumruae , yeni tür , Amanos Dağları , Düldül taşkıranı

A new Saxifraga (Taşkıran) Species from Southern Anatolia: (Saxifraga sumruae / Saxifragaceae

Öz

In this study, Saxifraga sumruae Yıldırım & M. Çelik is described as a new species of Saxifraga growing in fissures of calcareous bedrock in the Amanos Mountains. The species is readily distinguished from its close relatives, S. hakkariensis and S. paniculata subsp. paniculata, by a combination of key features, notably a fully superior ovary (vs. semi-superior in S. hakkariensis and S. paniculata subsp. paniculata) and its calyx completely divided to the base (vs. split only to two-thirds in S. hakkariensis and one-half in S. paniculata subsp. paniculata). In addition, S. sumruae differs from its closest relatives by its shorter flowering stem (3–5 cm), oblong to oblanceolate-spatulate basal leaves, conspicuous reddish coloration on the outer surface of the cauline leaves. The combination of these stable diagnostic morphological characters strongly supports the recognition of S. sumruae as a distinct species within Saxifraga sect. Porphyrion.

Anahtar Kelimeler

Saxifraga sumruae , new species , Amanos Mountains , Düldül Taşkıranı

Kaynakça

• Açıkgöz-Erkaya, İ., Baykal-Özer, T., Akbulut, A., Udoh, A.U. ve Yıldız, K. (2011). The abundant and wide-spread species of algae in the algal flora of the Lower Euphrates Basin Wetlands. Turkish Journal of Fisheries and Aquatic Science 11(1):55-62 (1).
• Aslan, S. (2012). Saxifraga L. Şu eserde: Güner, A., Aslan, S., Ekim, T., Vural, M. ve Babaç, M.T. (edlr.). Türkiye Bitkileri Listesi (Damarlı Bitkiler), s. 843-845. Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi ve Flora Araştırmaları Derneği Yayını, İstanbul.
• Deng, J.B., Drew, B.T., Mavrodiev, E.V., Gitzendanner, M.A., Soltis, P.S. ve Soltis, D.E. (2015). Phylogeny, divergence times, and historical biogeography of the angiosperm family Saxifragaceae. Molecular Phylogenetics and Evolution 83: 86-98. https://doi.org/10.1016/j.ympev.2014.11.011
• Engler, H.G.A. ve Irmscher, E. (1916-1919). Saxifraga¬ceae-Saxifraga. Şu eserde: Engler, H.G.A. (ed.). Das Pflanzenreich, vols. 67 & 69 (IV, 117), s. 1-709. Wilhelm Engelmann, Leipzig.
• Fırat, M. (2016). Saxifraga hakkariensis (Saxifragaceae), a new species from Hakkari province (Turkey) belonging to section Porphyrion. Phytotaxa 289 (2): 181-187.
• Gornall, R.J. (1987). An outline of a revised classification of Saxifraga L. J. Linn. Soc. 95: 273-292.
• Gürcan, B., Düşen, O. ve Kaya, E. (2023). A new species of Saxifraga (Saxifragaceae) from northeastern Anatolia, Turkey. Phytotaxa 603 (2): 150-162. https://doi.org/10.11646/phytotaxa.603.2.2
• IUCN (2025). Guidelines for Using the IUCN Red List Categories and Criteria, Version 15.1. Prepared by the Standards and Petitions Committee, International Union for Conservation of Nature, Gland ve Cambridge. “<https://www.iucnredlist.org/documents/RedListGuidelines.pdf>, er. tar.: 22.11.2025”.
• Menemen, Y., Aytaç, Z. ve Kandemir, A. (2021). Türkçe bilimsel bitki, mantar, suyosunu ve bakteri adları yönergesi. Bağbahçe Bilim Dergisi 8(3): 188-195.
• Kaplan, K. (1995). Saxifragaceae. Şu eserde: Weber, H.E. (ed.). Gustav Hegi. Illustrierte Flora von Mitteleuropa, 4(2A): 130-229. Blackwell, Berlin.
• Linnaeus, C. (1753). Species plantarum, s.s. 1200. Laurentii Salvii, Stockholm.
• Matthews, V.A. (1972). Saxifraga L. and Chrysosplenium L. Şu eserde: Davis, P.H. (ed.). Flora of Turkey and the East Aegean Islands, 4: 249-260. Edinburgh University Press, Edinburgh.
• Pan, J., Gornall, R. ve Ohba, H. (2001). Saxifraga L. Şu eserde: Zhengyi, W. ve Raven, P.H. (edlr.), Flora of China, Brassicaceae-Saxifragaceae, 8: 280-344. Science Press, Beijing ve Missouri Botanical Garden Press, Saint Louis. Plants of the World Online (POWO) (2025). Facilitated by the Royal Botanic Gardens, Kew. “<http://www.plantsoftheworldonline.org>, er. tar.: 22.11.2025”.
• Schönbeck-Temsey, E. (1967). Saxifraga L. Şu eserde: Rechinger, K.H. (ed.). Flora Iranica, 42: 1-17. Akademische Druck-und Verlagsanstalt, Graz.
• Soltis, D.E. (2007). Compositae. Şu eserde: Kubitzki, K. (ed.). The Families and Genera of Vascular Plants 9: 418-435. Springer, Berlin. https://doi.org/10.1007/978-3-540-32219-1_47
• Sternberg, K.M. (1831). Revisio saxifragarum, Supplementum II, s.s. 96. Calve, Prague.
• Tausch, I.F. (1823). Hortus Canalius, Decas 1, s.s 48. Prague.
• Terzioğlu, S., Coşkunçelebi, K. ve Güzel, M.E. (2019). A new subspecies of Saxifraga artvinensis V.A.Matthews (Saxifragaceae) from northeastern Anatolia. Tr. J. Bot. 43: 687-693.
• Tkach, N., Röser, M., Miehe, G., Muellner-Riehl, A.N., Ebersbach, J., Favre, A. ve Hoffmann, M.H. (2015). Molecular phylogenetics, morphology and a revised classification of the complex genus Saxifraga (Saxifragaceae). Taxon 64: 1159-1187. https://doi.org/10.12705/646.4
• Townsend, C.C. (2013). Saxifraga L. Şu eserde: Ghazanfer, S.A. & Edmondson, J.R. (edlr.). Flora of Iraq 5 (2): 101-103. Royal Botanic Gardens, Kew.
• Webb, D.A. ve Gornall, R.J. (1989). Saxifrages of Europe: With notes on African, American and some Asiatic species. Helm, London.
• Webb, D.A. (1993). Saxifraga L. Şu eserde: Tutin, T.G., Burges, N.A., Chater, A.O., Edmondson, J.R., Heywood, V.H., Moore, D.M., Valentine, D.H., Walters, S.M. ve Webb, D.A. (edlr.), Flora Europaea, 2. baskı, Psilotaceae to Platanaceae, 1: 437-458. Cambridge University Press, Cambridge.
• Yuzepchuk, S.V. (1971). Saxifraga L. Şu eserde: Komarov, V.L. (ed.). Flora of the USSR, 9: 109–155. Smithsonian Institution Libraries (translated from Russian).Zhmylev, P.Y. (1987). New sections of the genus Saxifraga L. (Saxifragaceae). Byulleten Moskovskogo Obshchestva Ispytatelei Prirody, Otdel Biologicheskii 92: 133-136. (Rusça)
• Zhmylev, P.Y. (1987). New sections of the genus Saxifraga L. (Saxifragaceae). Byulleten Moskovskogo Obshchestva Ispytatelei Prirody, Otdel Biologicheskii 92: 133-136. [Rusça].
• Zhmylev, P.Y. (1988). Notes of rockfoils (Saxifraga L.) of the section Trachyphyllum Gaud. Byulleten Moskovskogo Obshchestva Ispytatelei Prirody, Otdel Biologicheskii 93: 91-99. (Rusça)
• Zhmylev, P.Y. (1997a). Systematical review of rockfoils (Saxifraga L.) of Russia and contiguous territories: Subgenera Micranthes, Diptera, Hirculus. Byulleten Moskovskogo Obshchestva Ispytatelei Prirody, Otdel Biologicheskii 102 (3): 46-51. (Rusça)
• Zhmylev, P.Y. (1997b). Systematical review of rockfoils (Saxifraga L.) of Russia and contiguous territories: Subgenera Porphyrion and Saxifraga. Byulleten Moskovskogo Obshchestva Ispytatelei Prirody, Otdel Biologicheskii 102 (6): 42-48. (Rusça)
• Zhmylev, P.Y. (2002). Hybridisation in saxifrages and its role in evolution of genus Saxifraga L. (Saxifragaceae). Byulleten Moskovskogo Obshchestva Ispytatelei Prirody, Otdel Biologicheskii 107: 19-28. (Rusça)