An Evaluation of the Floristic Origins and Traditional Uses of Selected Woody and Herbaceous Species Used in the Landscape of Istanbul (Türkiye)

Öz

Istanbul possesses a rich plant diversity due to its location at the intersection of different climate types and biogeographical regions. This diversity offers significant potential in terms of the floristic origins, ecological adaptations, and traditional uses of plant species utilized in urban landscapes. The aim of this study is to evaluate selected woody and herbaceous plant species used in the landscapes of Istanbul with regard to their floristic origins, life forms and traditional uses. Within the scope of the study, species naturally distributed in the flora of Istanbul, naturalized, or cultivated and having potential for use in landscape applications were selected. The floristic origins and nativity status of the species were determined based on the Flora of Turkey and East Aegean Islands, Plants of the World Online (POWO), the Bizim Bitkiler database, ethnobotanical studies, and field observations. In addition, the traditional uses of the species (medicinal, culinary, cultural, and functional uses) were analyzed through literature review methods. Based on the obtained data, the geographical distributions of the species at both national and global scales were mapped, and their life forms were evaluated. The results of the study indicate that a large proportion of the examined species consist of native or naturalized plants; however, in landscape applications they are mostly evaluated according to their aesthetic characteristics. Nevertheless, it was determined that local plant species supported by traditional use knowledge provide important advantages in terms of ecological adaptation, biodiversity, cultural continuity, and sustainable landscape design. As a result, increasing the use of native and naturalized plant species in Istanbul’s landscapes is considered to strengthen local identity and contribute to the development of sustainable landscapes that support ecological memory.

Anahtar Kelimeler

• Ecological memory
• ethnobotany
• floristic origin
• Istanbul flora
• landscape plants
• sustainable landscape.

İstanbul (Türkiye) Peyzajında Kullanılan Bazı Odunsu ve Otsu Türlerin Floristik Kökenleri ve Geleneksel Kullanımları Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

İstanbul, farklı iklim tiplerinin ve biyocoğrafik bölgelerin kesişim noktasında yer alması nedeniyle zengin bir bitki çeşitliliğine sahiptir. Bu çeşitlilik, kent peyzajında kullanılan bitki türlerinin floristik kökenleri, ekolojik uyumları ve geleneksel kullanım biçimleri açısından önemli bir potansiyel sunmaktadır. Bu çalışmada amaç, İstanbul peyzajında kullanılan bazı odunsu ve otsu bitki türleri floristik kökenleri, yaşam formları ve geleneksel kullanımları bakımından bir değerlendirilme yapmaktır. Çalışma kapsamında İstanbul florasında doğal yayılış gösteren, doğallaşmış veya kültüre alınmış ve peyzaj uygulamalarında kullanım potansiyeline sahip türler seçilmiştir. Türlerin floristik kökenleri ve doğallık durumları; Flora of Turkey and East Aegean Islands, Plants of the World Online (POWO), Bizimbitkiler veri tabanı, etnobotanik çalışmalar ve saha gözlemleri doğrultusunda belirlenmiştir. Ayrıca türlerin geleneksel kullanım alanları (tıbbi, gıda, kültürel ve işlevsel kullanımlar) literatür taraması yöntemiyle analiz edilmiştir. Elde edilen veriler doğrultusunda türlerin Türkiye ve dünya ölçeğindeki coğrafi dağılımları haritalandırılmış ve yaşam formları değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçları, incelenen türlerin büyük bir kısmının yerli veya doğallaşmış bitkilerden oluştuğunu, ancak peyzaj uygulamalarında çoğunlukla estetik özellikleri doğrultusunda değerlendirildiğini göstermektedir. Bununla birlikte, geleneksel kullanım bilgisi ile desteklenen yerel bitki türlerinin; ekolojik uyum, biyolojik çeşitlilik, kültürel süreklilik ve sürdürülebilir peyzaj tasarımı açısından önemli avantajlar sunduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, İstanbul peyzajında doğal ve doğallaşmış bitki türlerinin kullanımının artırılmasının, yerel kimliği güçlendireceği ve ekolojik hafızayı destekleyen sürdürülebilir peyzajların oluşturulmasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Ekolojik hafıza
• etnobotanik
• floristik köken
• İstanbul florası
• peyzaj bitkileri
• sürdürülebilir peyzaj.

Kaynakça

1. Akbulut S. ve Özkan Z.C. (2014). Traditional uses of some wild plants in Trabzon region (Turkey). Kastamonu University Journal of Forestry Faculty,14(1), 135-145. https://izlik.org/JA42SH99UY.
2. Akkemik, Ü. (2017). Türkiye’nin Doğal-Egzotik Ağaç ve Çalıları. TMMOB Orman Mühendisleri Odası Yayını, İstanbul.
3. Andersson, E., ve Barthel, S. (2016). Memory carriers and stewardship of metropolitan landscapes. Ecological Indicators 70: 606–614.
4. Angold, P.G., Sadler, J.P., Hill, M., Pullin, O., Rushton, S., Austin, K., Small, E., Wood B., Wadsworth, R., Sanderson R. ve Thompson, K. (2006). Biodiversity in urban habitat patches. Sci. Total Environ. 360: 196–204. doi:10.1016/j.scitotenv.2005.08.035.
5. Aronson, M. F. J., Lepczyk, C. A., Evans, K. L., Goddard, M. A., Lerman, S. B. ve MacIvor, J. S. (2017). Biodiversity in the city: key challenges for urban green space management. Front. Ecol. Environ. 15(4): 189–196.
6. Baytop T. (1999). Türkiye’de Bitkiler ile Tedavi (Geçmişte ve Bugün), ISBN: 9789754200218. Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul.
7. Bizimbitkiler (2013). “, er. tar.: 25.03. 2026.
8. Bowler, D. E., Buyung-Ali, L., Knight, T. M. ve Pullin, A. S. (2010). Urban greening to cool towns and cities: A systematic review. Landscape and Urban Planning 97(3): 147–155.

9. Davis, P. H. (Ed.). (1965–1985). Flora of Turkey and the East Aegean Islands 1-9. Edinburgh University Press, Edinburgh.
10. Dunnett, N. ve Hitchmough, J. (2004). The Dynamic Landscape: Design, Ecology and Management of Naturalistic Urban Planting. Spon Press, London.
11. Güner, A., Aslan, S., Ekim, T., Vural, M., ve Babaç, M. T. (edlr.). (2012). Türkiye Bitkileri Listesi (Damarlı Bitkiler). Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi ve Flora Araştırmaları Derneği Yayını, İstanbul.
12. Kart Aktaş N. ve Muşdal N.S., (2024). Ekolojik Hafızanın Kent Peyzajında Doğal Bitkiler ile Sürdürülebilirliği: İstanbul Örneği. İdealkent 43(16): 433-459. ISSN: 1307-9905, E-ISSN: 2602-2133 DOI: 10.31198/idealkent.1354166.
13. Lal, R. (2004). Carbon sequestration in dryland ecosystems. Environmental Management 33(4): 528–544.
14. Onoszko, K., Ruiz Gómez, F. J., Lazzaro, L., Lora González, Á. ve González-Moreno, P. (2024). Diversity patterns of herbaceous community in environmental gradients of dehesa ecosystems. Glob. Ecol. Conserv., 54,e03162. https://doi.org/10.1016/j.gecco.2024.e03162.
15. Pickett, S.T.A, Cadenasso, M.L, Grove, J.M., Nilon, C.H, Pouyat, R.V. ve Zipperer, W.C, Costanza, R (2001). Urban ecological systems: linking terrestrial ecological, physical, and socioeconomic components of metropolitan areas. Annu. Rev. Ecol. Syst. 32: 127–157.
16. Pickett, S.T.A., Cadenasso, M.L. ve Grove, J.M. (2004). Resilient cities: meaning, models, and metaphor for integrating the ecological, socio-economic, and planning realms. Landscape and Urban Planning. 69 (4): 369-384. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2003.10.035.
17. Plants of the World Online (POWO). (2024). “, er. tar.: 25.03. 2026. Sun, Z.Y. ve Ren, H., 2011. Ecological memory and its potential applications in ecology: a review. J. Appl. Ecol. 22(3): 549–555.
18. Tanfer, M., Yener, Ş.D. ve Bayraktar, S. (2024). Kültürel peyzajlarda etnobotanik değeri olan bitkilerin potansiyel kullanım alanları: Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Türkiye. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 7(2): 512 532. https://doi.org/10.47495/okufbed.1252130.
19. Thompson, J. D. (2005). Plant evolution in the Mediterranean. Oxford University Press, Oxford.
20. Yener, Ş.D. (2012). İstanbul Kentsel Peyzajında Kullanılan Bitki Türlerinin Değerlendirilmesi (Doktora tezi). İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
21. Yener, Ş. D. ve Ayaşlıgil, Y. (2016). İstanbul Marmara kıyılarının odunsu bitki varlığı açısından değerlendirilmesi. Journal of the Faculty of Forestry Istanbul University 66(1): 1–15. https://doi.org/10.17099/jffiu.53275.
22. Yener, Ş. D. ve Ay Ak, B.R. (2021). Doğu Anadolu Bölgesi’nde etnobotanik kullanımı olan bazı bitkilerin peyzaj düzenlemelerinde kullanım olanakları. Eurasian Journal of Forest Science, 9(3), 92-106. https://doi.org/10.31195/ejejfs.970506.