Rediscovery of Tulipa sprengeri Baker After 130 Years, with an Updated Description and Notes on Its Taxonomy

Öz

This study reports the rediscovery of Tulipa sprengeri Baker (yitik lâle) a species endemic to Türkiye that was previously known only from its type collection and had long been regarded as extinct in the wild. The species was first collected in Amasya in 1892 and formally described by Baker in 1894. A second collection was made in 1896, under the name Tulipa brachyanthera Freyn, after which no further records were documented for more than a century. In 2026, the species was rediscovered in Amasya by the authors with the valuable contribution of citizen scientists. Examination of Baker's original collection notes and type specimens demonstrated that the rediscovered population is consistent with the original description and the type locality. Furthermore, detailed field investigations confirmed that the population is naturally occurring. The rediscovered population of yitik lâle (T. sprengeri) has an extremely restricted distribution, with its only known extant population occupying an area of less than 0.2 km² and consisting of fewer than 1,000 individuals. Based on observations of the natural population and newly collected herbarium specimens, an updated morphological description of the species is provided and compared with previous taxonomic treatments.

Anahtar Kelimeler

• Amasya
• Tulipa sprengeri
• Türkiye
• yitik lâle

Yitik Lâle (Tulipa sprengeri Baker)’nin 130 Yıl Sonra Yeniden Keşfi ve Türün Taksonomisine Katkılar

Öz

Bu çalışmada, doğal olarak yalnızca tip örneğinden bilinen ve uzun yıllardır doğada kayıp olduğu kabul edilen, Türkiye’ye endemik bir tür olan yitik lâle (Tulipa sprengeri Baker)'nin yeniden keşfi sunulmaktadır. Tür, ilk kez 1892 yılında Amasya’dan toplanmış, 1894 yılında tanımlanmış ve sonrasında 1896 yılında ikinci kez toplanarak ve başka bir isimle (Tulipa brachyanthera Freyn), bilim dünyasına duyurulmuştur. Ancak o tarihten sonra uzun yıllar boyunca tekrar bulunamamıştır. Yurttaş bilginlerin katkılarıyla, 2026 yılında yazarlar tarafından, Amasya’da yeniden keşfedilmiştir. Baker'in orijinal koleksiyon notları ve tip örneklerinin incelenmesi sonucunda, yeniden bulunan popülasyonun orijinal betim ve tip lokalitesiyle de uyumlu olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca, alanda incelemeler yapılarak popülasyonun doğal olduğu tespit edilmiştir. Tespit ettiğimiz yitik lâle (T. sprengeri), son derece dar yayılışa sahip olup, bugün bilinen tek popülasyonu 0,2 km²'den daha küçük bir alanı kaplamakta ve 1000’den az bireyden oluşmaktadır. Ayrıca, bitkinin doğal popülasyonunda yapılan gözlemler ve alınan herbaryum örnekleri ile betimi yeniden yazılmış ve önceki çalışmalarla karşılaştırılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Amasya
• Tulipa sprengeri
• Türkiye
• yitik lâle

Teşekkür

Bu türün ortaya çıkması her ne kadar tesadüf gibi görünse de arkasında 20 yıllık bir keşif mücadelesi ve farkındalık çalışmaları vardır. Kayıp türümüzün ortaya çıkmasında emekleri olan insanları burada anmak istiyoruz: Yıllardır bölgede bu türün bulunması için çekilen lâle fotoğraflarını bizlere ulaştıran, gençleri teşvik eden Amasya'nın tanıdık simalarından Eski Devlet Su İşleri Müdürü Yılmaz SEVEN, bitkiyi arazide görüp fotoğraflayan yurttaş bilgilerimiz Ercan EFTELİOĞLU ve bölgeyi adım adım bilen ve bitkinin yerini bulmamıza yardımcı olan Erdem GENÇ’e teşekkür ederiz.

Kaynakça

1. Baker, J.G. (1894). Tulipa sprengeri. The Gardener’s Chronicle (3rd series) 15: 716.
2. Botschantzeva, Z.P. (1982). Tulips: taxonomy, morphology, cytology, phytogeography and physiology. CRC Press, Rotterdam: A.A. Balkema, 230 pp [English translated and edited by H.Q. Varekamp (1962)].
3. Christenhusz, M.J.M., Govaerts, R., David, J.C., Hall, T., Borland, K., Roberts, P.S., Tuomisto, A., Buerki, S., Chase, M.W. ve Fay, M.F. (2013) Tiptoe through the tulips - cultural history, molecular phylogenetics and classification of Tulipa (Liliaceae). Bot. J. Linn. Soc. 172: 280-328.
4. Eker, İ. (2012). Tulipa L. Şu eserde: Güner, A., Aslan, S., Ekim, T., Vural, M. ve Babaç, M.T. (edlr.), Türkiye Bitkileri Listesi (Damarlı Bitkiler), s. 610-612. Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi ve Flora Araştırmaları Derneği Yayını, İstanbul.
5. Eker, İ., Babaç, M.T. ve Koyuncu, M. (2014). Revision of the genus Tulipa L. (Liliaceae) in Turkey. Phytotaxa 157(1): 001-112.
6. Eker, İ., Yıldırım, H. ve Altıoğlu, Y. (2016). Tulipa cinnabarina subsp. toprakii (Liliaceae), a new subspecies from southwestern Anatolia. PhytoKeys 69: 65-70.
7. Eker, İ. (2018). Tulipa L. Şu eserde: Güner, A., Kandemir, A., Menemen, Y., Yıldırım, H., Aslan, S., Ekşi, G., Güner, I. ve Çimen, A.Ö. (edlr.), Resimli Türkiye Florası 2: 880-962. ANG Vakfı Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları, İstanbul.
8. Eker, İ. (2019). Tunika tüylerinin yerleşimi ve çiçek rengi varyasyon aralıklarının Tulipa L. (Lâle) cinsinin taksonomisindeki önemi. Bağbahçe Bilim Dergisi 6(2): 1-9.

9. Eker, İ. ve Tanış, E. (2022). Taxonomic implications of anatomical characteristics of the genus Tulipa (Liliaceae) in Turkey and their place in the historical subgeneric classifications. Phytotaxa 552 (4): 221-251.
10. Eker, İ., Tarıkahya Hacıoğlu, B. ve Özgişi, K. (2024). Phylogeny and infrageneric classification of tulips. Plant Syst. Evol. 310: 23.
11. Tarıkahya Hacıoğlu, B. ve Eker, İ. (2024). Revealing genetic diversity of tulips in Turkey with inter-simple sequence repeat markers. Genetic Resour Crop Evol. 71: 1025-1034.
12. Freyn, J.F. (1896). Tulipa brachyanthera. Bulletin de l'Herbier Boissier 4: 187.
13. IUCN (2024). IUCN Standards and Petitions Committee. Guidelines for Using the IUCN Red List Categories and Criteria. Version 16. “< https://www.iucnredlist.org/documents/RedListGuidelines.pdf>, er.tar: 06.07.2026”.
14. Marais, W. (1984). Tulipa L. Şu eserde: Davis, P.H., Mill, R.R., Tan, K. (edlr.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands 8: 302–311. Edinburgh University Press, Edinburgh.