Öğretim Elemanlarının Perspektifinden Yüksek Din Öğretiminde Arapça Eğitimi Üzerine Bir Alan Araştırması

Öz

Bu çalışma, genelde yüksek din öğretimi kurumları özelde ise ilahiyat ve İslami ilimler fakültelerinde Arapça dersine giren öğretim elemanlarının, Arapça eğitimine bakışını ortaya koymayı amaçlayan betimsel nitelikte bir araştırmadır. Çalışmada, öğretim elemanlarının gözüyle öğrenme-öğretme süreci açısından ilahiyat ve İslami ilimler fakültelerinde Arapça öğretimiyle ilgili mevcut durum, sorunlar ve değerlendirmelerin tespit edilmesi hedeflenmiştir. Çalışma, tarama modeline dayalı olarak nicel araştırma yöntemiyle tasarlanmıştır. Veri toplama aracı olarak anket tekniği kullanılmıştır. Çalışma için gerekli etik kurul izni, Balıkesir Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Komisyonunun 20.04.2020 tarihli ve 2020/4 sayılı kararıyla alınmıştır. Araştırma evrenini, Türkiye’deki ilahiyat ve İslami ilimler fakültelerinde görev yapan tüm Arapça öğretim elemanları, örneklemini ise bunların arasından basit tesadüfî örnekleme yöntemiyle seçilen 100 öğretim elemanı oluşturmaktadır. Araştırmada ulaşılan sonuçlara göre; Arapça öğretiminde ortak bir ders kitabının sistematik biçimde takip edilmediği, öğretim elemanlarının önemli bir bölümü tarafından Arapça ders kitabının yeterli bulunduğu, fakat öğretim yöntem-teknikleri, dilbilgisi ve öğretim programıyla ilgili konularda kitapların yetersiz görüldüğü, derslerde dil becerilerinin gelişimine yönelik çeşitli yöntem-teknik ve öğretim teknolojilerinin kullanıldığı, bunlarda soru-cevap, anlatım ve bilgisayar destekli öğretim yöntemi ile yazı tahtası, projeksiyon cihazı ve bilgisayar materyalinin daha çok kullanıldığı, çoğunlukla derse hazırlanarak girildiği, kısmen de olsa ders dışı etkinliklere yer verildiği, genelde Arap Dili ve Belagati ile pedagoji literatürünün takip edildiği, başarılı bir Arapça eğitimcisinde ön plana çıkan temel nitelik ve yeterliklerin, derse ve öğrencilere karşı ilgili olma, alan bilgisi ve pedagojik formasyon olduğu, Arapça öğretim programının dersin amaçlarının gerçekleşme düzeyine kısmen de olsa katkı sağladığı, öğrencilerin Arapça dersine karşı az ilgili/ilgisiz, Arapça hazırbulunuşluk düzeyi açısından ise orta/zayıf/çok zayıf olduğu, öğrencilerde fakülteye giriş ve mezuniyet sonrasında Arapça seviyelerinde kısmen de olsa olumlu bir değişim yaşandığı tespit edilmiştir. Ayrıca Arapça eğitimi sürecinde çok boyutlu ve çeşitli sorunlarla karşılaşıldığı, bunların arasında en belirleyici sorunun öğrenci ilgisizliği olduğu saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• Yüksek Din Öğretimi
• İlahiyat Fakültesi
• İslami İlimler Fakültesi
• Arapça Eğitimi
• Öğretim Elemanı.

A Field Study on Arabic Education in Higher Religious Education from the Perspective of Faculty Members

Öz

This study is a descriptive research aiming to reveal the perspectives of instructors teaching Arabic courses in higher religious education institutions in general, and in theology and Islamic sciences faculties in particular, on Arabic language education. This study aims to identify the current situation, problems, and assessments regarding Arabic language teaching in theology and Islamic sciences faculties, from the perspective of teaching staff. The study was designed using a quantitative research method based on a survey model. The survey technique was used as a data collection tool. Ethical approval for the study was obtained from the Balıkesir University Social and Human Sciences Ethics Committee with decision number 2020/4 dated 20.04.2020. The research population consists of all Arabic instructors working in theology and Islamic sciences faculties in Turkey, and the sample consists of 100 instructors selected from among them using a simple random sampling method. According to the results of the research; it was found that a common textbook is not systematically followed in Arabic teaching, that the Arabic textbook is considered sufficient by a significant portion of the teaching staff, but that the books are considered inadequate in terms of teaching methods, techniques, grammar, and curriculum; that various methods, techniques, and teaching technologies are used in the lessons to develop language skills, with question-and-answer, lecture, and computer-assisted teaching methods, as well as the use of whiteboards, projectors, and computer materials being more common; that teachers are mostly prepared for the lesson, that extracurricular activities are included to some extent; that the literature of Arabic Language and Rhetoric and pedagogy is generally followed; that the fundamental qualities and competencies that stand out in a successful Arabic educator are interest in the lesson and students, subject matter knowledge, and pedagogical training; that the Arabic teaching program contributes, at least partially, to the level of achievement of the lesson objectives; that students are less interested/uninterested in the Arabic lesson, and that their Arabic readiness level is moderate/weak/very weak; and that there is a partially positive change in the Arabic levels of students after entering the faculty and after graduation. Furthermore, it has been determined that multifaceted and diverse problems are encountered in the Arabic education process, the most significant of which is student lack of interest.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Higher Religious Education
• Faculty of Theology
• Faculty of Islamic Sciences
• Arabic Education
• Faculty Member.

Kaynakça

1. Abdelghany, Asem Hamdy. “Yabancılar İçin Arapça Eğitiminde Teknoloji Kullanımı”. Yükseköğretimde Arapça Eğitimi 2. ed. Ahmet Ali Çanakcı - Asem Hamdy Abdelghany. 251-261. Konya: Palet Yayınları, 2020.
2. Abouelnasr, , Zaki. Yabancı Dil Olarak Arapça Öğretiminde Bilgisayar Kullanımı. Ankara: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, 2007.
3. Altıntaş, Muhammed Esat. “İlahiyat Fakültelerinde Arapça Öğretiminde Karşılaşılan Sorunlar: Bir Meta-Sentez Çalışması”. Eskiyeni 52 (Mart 2024), 405-433.
4. Arslan, Mustafa - Akbarov, Azamat. Türkiye’de Yabancı Dil Öğretiminde Motivasyon-Yöntem Sorunu ve Çözüm Önerileri. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 24 (2010), 179-191.
5. Arslantürk, Zeki. Sosyal Bilimciler İçin Araştırma Metod ve Teknikleri. İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2001.
6. Aşlamacı, İbrahim. “Günümüz Türkiye’sinde Sayılarla Yüksek Din Öğretimi”, Uluslararası Yüksek Din Öğretimi Sempozyumu (Akademik ve Sosyal Yönleriyle, ed. İbrahim Aşlamacı vd. 2/21-37. Malatya: İnönü Üniversitesi Yayınevi, 2019.
7. Aydın, Mehmet Zeki. “Arapça’yı Nasıl Öğretelim”. Yükseköğretimde Arapça Eğitimi 2. ed. Ahmet Ali Çanakcı - Asem Hamdy Abdelghany. 195-230. Konya: Palet Yayınları, 2020.
8. Aydın, Mehmet Zeki. “Eğitimde Program Geliştirme ve Arapça Dersi Öğretim Programı Üzerine”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1 (1996), 123-142.

9. Balcı, Ali. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntem, Teknik ve İlkeler. Ankara: Pegem A Yayıncılık, 2006.
10. Baş, Türker. Anket Nasıl Hazırlanır Uygulanır Değerlendirilir? Ankara: Seçkin Yayınları, 2006.
11. Bayraktar, Mehmet Faruk. “İlahiyat Fakültelerinde Uygulanan Arapça Öğretimi Üzerine (Düzce Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Örneği)”.Uluslararası Yüksek Din Öğretimi Sempozyumu (Akademik ve Sosyal Yönleriyle). ed. İbrahim Aşlamacı vd. 1/647-671. Malatya: İnönü Üniversitesi Yayınevi, 2019.
12. Bostancı, Ahmet. “İlahiyat Fakültelerinde Arapça Öğretiminde Kullanılan Ders Kitapları ve Diğer Araç-Gereçlerin Tespit ve Analizi”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11 (2005), 1-30.
13. Civelek, Yakup. “Türkiye’de Arapça Öğretimine Dair Bazı Teklifler –Riyad Arap Dil Enstitüsü Örneği”. Yüzüncü Yıl Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi 2 (Aralık 1998), 225-282.
14. Creswell, John. W. Araştırma Deseni Nitel, Nicel ve Karma Yöntem Yaklaşımları. çev. ed. Selçuk Beşir Demir. Ankara: Eğiten Kitap, 2016.
15. Çanakcı, Ahmet Ali. Öğrenme Öğretme Süreci Açısından Yaz Kur’an Kursları (Balıkesir Örneği). Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2014.
16. Çanakcı, Ahmet Ali. “Türkiye’de Yüksek Din Öğretiminde Arapça Eğitiminin Tarihsel Gelişimi”. Yükseköğretimde Arapça Eğitimi 1. ed. Ahmet Ali Çanakcı - Asem Hamdy Abdelghany. 7-38. Konya: Palet Yayınları, 2020.
17. Çanakcı, Ahmet Ali. Pandemi Sürecinde İlahiyat Öğrencilerine Göre Arapça Eğitimi. Konya: Palet Yayınları, 2021.
18. Çanakcı, Ahmet Ali. “Öğretim Elemanlarının Gözüyle Yüksek Din Öğretiminde Hadis Eğitimi”. Türkiye’de Hadis Eğitimi. ed. Recep Emin Gül – Ahmet Ali Çanakcı. Konya: Palet Yayınları, 2022.
19. Deliçay, Tahsin. “Arapça Öğretiminde Modüler Yöntem İle Geleneksel Yöntemin Karşılaştırılması (F.Ü. İlahiyat Fakültesi Örneği)”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/1 (Ocak-Haziran 2001), 89-112.
20. Deliçay, Tahsin. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Arapça Öğrenmedeki Motivasyon Düzeyleri (Fırat Üniversitesi İlahiyat Fak. Örneği)”. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/1 (2005), 59-74.
21. Demir, Mehmet Akif. “İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenliği Bölümü Öğrencilerinin Arapça Lisans Dersleri Hakkındaki Görüşleri -19 Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Örneği-”, Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18/1 (2014), 227-242.
22. Doğan, Candemir. Yabancı Dil Olarak Arapça Öğretim Metot ve Teknikleri. Ankara: Y.y., 1989. Demirel, Özcan. Yabancı Dil Öğretimi. Ankara: Pegem Akademi, 2020.
23. Doğan, Candemir. “Arapça Öğretiminin Ana Problemlerini Belirleme Amaçlı Deneysel Bir Araştırma”. Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 3/2 (2001), 145-170.
24. Ecer, Münir. “Bir Anlatı Araştırması: Yüksek Din Öğretimi Kurumlarındaki Arapça Derslerinde Karşılaşılan Sorunlar”. Yakın Doğu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9/1 (Haziran 2023), 1-22.
25. Ekinci, İsmail. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerine Verilen Arapça Hazırlık Eğitimine Dair Bir İnceleme”, Van İlahiyat Dergisi 7/11 (Aralık 2019), 144-161.
26. Erkuş, Adnan. Davranış Bilimleri İçin Bilimsel Araştırma. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2011.
27. Gündüzöz, Soner. “Arapça Öğretiminde Başvurulacak Bazı Yöntem ve Teknikler Pedagojik Bir Değerlendirme”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 29 (2010), 35-53.
28. Harman, Gonca - Çelikler, Dilek. “Eğitimde Hazır Bulunuşluğun Önemi Üzerine Bir Derleme Çalışması”. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi 1/3 (2012), 147-156.
29. Kahyaoğlu, Yasin. “Arapça Eğitimi Üzerine Bir Araştırma”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19 (2008), 125-133.
30. Kaptan, Saim. Bilimsel Araştırma ve İstatistik Teknikleri. Ankara: Tekışık Web Ofset Tesisleri, 1993.
31. Karaca, Selman. Yabancı Dil Öğretiminde Drama ve Arapça Konuşma Becerisine Etkisi. Eskişehir: Osmangazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2016.
32. Karasar, Niyazi. Bilimsel Araştırma Yöntemi. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2016.
33. Keyifli, Şükrü. “Hazırlık Sınıflarındaki Devamsızlıkların Sebepleri ve Arapça Öğretiminin Verimliliği Üzerine Bir Araştırma”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2/2 (1996), 325-357.
34. Ozan, Özlem – Göçmenler, Hüseyin. “Türkçenin Yabancı Dil Olarak Uzaktan Farklılaştırılmış Öğretimi Projesi”. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 31 (2018), 129-152.
35. Özbay, Özden. “Çapraz Tablo Analizi Nasıl Yapılır?: Pratik Bir Açıklama”. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD) 9 (2008), 459-470.
36. Özcan Yusuf - Yapıcı Asım. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Arapça Dersine İlişkin Tutumlarının İncelenmesi (Ç.Ü. İlahiyat Fakültesi Örneği)”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 16/2 (2016), 113-142.
37. Özdemir, Abdurrahman. “İlahiyat Fakültelerinde Arapça Öğretiminin Gerekliliği, Karşılaşılan Sorunlar ve Çözüm Önerileri”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10 (2004), 27-47.
38. Polat, Hüseyin. “Öğretmen Adaylarının 2-8 Snıflardaki Arapça Ders Kitaplarına İlişkin Görüşleri”. International Journal of Human Sciences 16/4 (2019), 938-950.
39. Resmi Gazete 29187 (26 Kasım 2014).
40. Sancak, Yusuf. “Yabancı Dil Eğitimi - Öğretimi ve Arapça Tarihçe, Amaç, Esaslar, Elemanlar, Usûl (Metot) ve Teknik”. EKEV Akademi Dergisi 2/1 (Kasım 1999), 53-67.
41. Sağlam, İsmail (2010). “Fransa’daki Türklerin Din görevlerini Mesleki Yeterlilik Açısından Değerlendirmeleri”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19/1 (2010), 275-299.
42. Soyupek, Hasan. “İlahiyat Fakülteleri Hazırlık Sınıflarında Yürütülen Arapça Öğretimine İlişkin Öğrenci Başarılarının Tespit Edilmesi: Isparta İlahiyat Fakültesi Örneği”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/32 (2014), 71-88.
43. Soyupek, Hasan. “İlahiyat Fakültelerinde Yürütülen Arapça Öğretimine İlişkin Öğrenci Görüşlerinin Değerlendirilmesi: Isparta İlahiyat Fakültesi Örneği”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/10 (2003), 77-95.
44. Soyupek, Hasan. “İlahiyat Fakültelerinde Arapça Öğretiminin Mesleki Öğretim Açısından Önemi ve Yöntem Sorunu”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/12 (2004), 97-115.
45. Soyupek, Hasan. “Yabancı Dil Öğretimi Bağlamında Arapça Öğretiminde Motivasyonun Önemi”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/20 (2008), 179-197.
46. Soysaldı, Mehmet. “Türkiye’deki İlahiyat Fakültelerinde Arapça Öğretiminde Karşılaşılan Problemler ve Çözüm Yolları”. EKEV Akademi Dergisi 14/45 (Güz 2010), 247-279.
47. Türkmen, Sabri. “İngiltere Üniversitelerinde Arapça Öğretimi”. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 7/2 (2018), 104-119.
48. Uçar, Recep. “İlahiyat Fakültelerinde Okutulan Arapça Dersine Karşı Tutum Ölçeği Geliştirme Çalışması”. İnönü Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4/2 (2013), 127-144.
49. Uçar, Recep. “Din Öğretimi Kurumları Öğrencilerinin Arapça Derslerine İlişkin Tutumları ve Tutum Geliştirme Önerileri”. Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi, 3/1 (2017), 87-112.
50. Uçar, Recep. “Türkiye'de Yüksek Din Öğretimi Arapça Eğitiminde Tutumlar ve Tutum Geliştirme Önerileri”. Yükseköğretimde Arapça Eğitimi 2. ed. Ahmet Ali Çanakcı - Asem Hamdy Abdelghany.5-34. Konya: Palet Yayınları, 2020.
51. Yıldırım, Ali - Şimşek, Hasan. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınları, 2004.
52. Yıldız, Ahmet. “Türkiye’de Arapça Öğretiminde Yaşanan Sorunlar ve Çözüm Önerileri”. Yüksek Öğretimde Arapça Eğitimi I. 39-53. Konya: Palet Yayınları, 2020.
53. Yılmaz, Hacı. "el-Yasemin İsimli Arapça Öğretim Setinin Biçimsel ve Yöntemsel Açıdan Değerlendirilmesi”. Journal of Human Sciences, 16/3 (2019), 857-874.
54. YÖK, Yüksek Öğretim Kurulu. 24/07/2015 Tarih ve 75850160-104.01.01.06/41638 Sayı.
55. YÖK, Yüksek Öğretim Kurulu. “İlahiyat Programı Bulunan Tüm Üniversiteler”. Erişim 11 Aralık 2021. https://yokatlas.yok.gov.tr/lisans-bolum.php?b=20041.
56. YÖK, Yüksek Öğretim Kurulu. “İslami İlimler Bulunan Tüm Üniversiteler”. Erişim 11 Aralık 2021. https://yokatlas.yok.gov.tr/lisans-bolum.php?b=21300.