BARTIN İLİNİN TIBBİ VE AROMATİK BİTKİ POTANSİYELİ VE İLİN SOSYO EKONOMİK KALKINMASINDAKİ YERİ VE ÖNEMİ

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 195 - 219, 29.12.2025

M. Said Ceyhan , Erdal Yalçin

https://doi.org/10.46452/baksoder.1714349

Öz

Bu çalışma, Bartın ilinin tıbbi ve aromatik bitki (TAB) potansiyelini ve bu potansiyelin ilin sosyo-ekonomik kalkınmasındaki yerini incelemeyi amaçlamaktadır. Türkiye'nin biyolojik çeşitlilik açısından zengin illerinden biri olan Bartın, ekolojik koşulları ve mikrokliması ile TAB üretimine son derece elverişli bir yapıya sahiptir. Bu kapsamda, sahadan toplanan veriler doğrultusunda Bartın’da hem doğadan toplanan hem de tarımsal üretime konu olan TAB türleri belirlenmiş; ahududu, aronya, defne, kızılcık, kuşburnu, lavanta ve salep gibi bitkilerin öne çıktığı tespit edilmiştir.
Nicel araştırma desenlerinden betimsel tarama modeliyle yürütülen araştırmada, 34 üreticiyle yapılandırılmış anket çalışması yapılmıştır. Elde edilen veriler SPSS yazılımı aracılığıyla frekans, yüzde ve ortalama gibi tanımlayıcı istatistiksel yöntemlerle analiz edilmiştir. Bulgulara göre, katılımcıların büyük çoğunluğu TAB üretiminin yerel kalkınmaya olumlu katkı sunduğunu düşünmektedir. Üretim sürecinde sürdürülebilir tarım yöntemlerinin benimsendiği ve TAB’lerin istihdamı artırıcı rol oynadığı görülmektedir. Ancak pazarlama olanaklarının sınırlı olması, yerel yönetim desteklerinin yetersizliği ve işleme altyapısının eksikliği, sektördeki temel sorunlar olarak öne çıkmaktadır.
Araştırma sonuçları, Bartın ilinin TAB üretim potansiyelini daha etkin kullanabilmesi için devlet desteklerinin artırılması, yerel yönetimlerin sürece daha aktif katılım göstermesi, kooperatifleşmenin teşvik edilmesi ve dış pazar erişiminin güçlendirilmesi gerektiğine işaret etmektedir. Bu doğrultuda önerilen adımları, yalnızca bölgesel kalkınmayı değil, aynı zamanda Türkiye'nin kırsal tarıma dayalı ekonomik çeşitlilik hedeflerini de desteklemektedir.

Anahtar Kelimeler

Tıbbi ve Aromatik Bitkiler , Bartın , Bölgesel Kalkınma

THE POTENTİAL OF MEDİCİNAL AND AROMATİC PLANTS İN BARTIN PROVİNCE AND THEİR ROLE AND IMPORTANCE İN THE SOCİO-ECONOMİC DEVELOPMENT OF THE PROVİNCE

Öz

This study aims to examine the potential of medicinal and aromatic plants (MAPs) in Bartın Province and their role in the socio-economic development of the region. As one of Turkey’s biologically diverse provinces, Bartın possesses favorable ecological conditions and a microclimate highly suitable for MAP cultivation. Based on data collected from the field, both wild-collected and cultivated MAP species have been identified, with notable examples including raspberry, aronia, bay laurel, cornelian cherry, rosehip, lavender, and orchid tuber (salep).
The study was conducted using a quantitative research approach within the framework of a descriptive survey model. Structured questionnaires were administered to 34 producers, and the collected data were analyzed through descriptive statistical techniques such as frequency, percentage, and mean values using SPSS software. The findings reveal that the majority of participants believe MAP production contributes positively to local development. It was observed that sustainable agricultural practices are employed during production, and MAPs play a role in increasing employment. However, limited marketing opportunities, insufficient local government support, and inadequate processing infrastructure emerged as key challenges in the sector.
The results of the research indicate that Bartın's MAP potential could be more effectively utilized through increased state support, greater involvement of local administrations, promotion of cooperative structures, and enhanced access to international markets. The proposed policy steps not only contribute to regional development but also align with Turkey’s broader goals of promoting economic diversification in rural agriculture.

Anahtar Kelimeler

Medicinal and Aromatic Plants , Bartın , Regional Development.

Kaynakça

• Acıbuca, V., & Budak, D. B. (2018). Dünya’da ve Türkiye’de tıbbi ve aromatik bitkilerin yeri ve önemi. Çukurova Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 33(1), 37–44.
• Aryal, K. R., Gurung, A., Paudel, P., Basukala, R. K., Pariyar, S., Thapa, A., ... & Panthi, S. (2023). Contribution of medicinal and aromatic plants on gross domestic product in Karnali Province, Nepal. Journal of Resources and Ecology, 14(5), 1104–1112.
• Bartın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü. (2023). Bartın’da Tıbbi ve Aromatik Bitki Yetiştiriciliği Raporu. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. https://bartin.tarimorman.gov.tr
• Başkanlığı, C. İ. (2021). Türkiye’nin Yeşil Kalkınma Devrimi. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Yayınları, Ankara.
• Baytop, T. (1999). Türkiye’de bitkiler ile tedavi: Geçmişte ve bugün (2. Baskı). Nobel Tıp Kitabevleri.
• Boztaş, G., Avcı, A. B., Arabacı, O., & Bayram, E. (2021). Tıbbi ve aromatik bitkilerin dünyadaki ve Türkiye’deki ekonomik durumu. Theoretical and Applied Forestry, 1(1), 27–33.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2022). Bilimsel araştırma yöntemleri (31. Baskı). Pegem Akademi.
• Demir, Y. (2014). Türkiye’de tıbbi ve aromatik bitkilerin ekonomik önemi. Ziraat Fakültesi Dergisi, 31(2), 45–56.
• DeVellis, R. F. (2017). Scale development: Theory and applications (4th ed.). SAGE Publications.
• Doğan, O. (2020) Zonguldak Orman Bölge Müdürlüğü sınırlarında yetişen önemli tıbbi ve aromatik bitki potansiyeli ve ülkemizdeki Pazar payı
• Ekim, T., Koyuncu, M., Vural, M., Duman, H., Aytaç, Z., & Adıgüzel, N. (2000). Türkiye bitkileri kırmızı kitabı (Eğrelti ve tohumlu bitkiler). Türkiye Tabiatını Koruma Derneği.
• Faydaoğlu, E., & Sürücüoğlu, M. S. (2011). Geçmişten günümüze tıbbi ve aromatik bitkilerin kullanılması ve ekonomik önemi. Kastamonu University Journal of Forestry Faculty, 11(1), 52–67.
• Karasar, N. (2021). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (35. Baskı). Nobel Yayınları. Karik, Ü., & Öztürk, M. (2009). Türkiye dış ticaretinde tıbbi ve aromatik bitkiler. Bahçe, 38(1), 21–31.
• Karki, M., Tiwari, B. K., Badoni, A., & Bhattarai, N. (2003, February). Creating livelihoods and enhancing biodiversity-rich production systems based on medicinal and aromatic plants: preliminary lessons from South Asia. In III WOCMAP Congress on Medicinal and Aromatic Plants-Volume 4: Targeted Screening of Medicinal and Aromatic Plants, Economics 678 (pp. 37–43).
• Kathe, W., Honnef, S., & Heym, A. (2003). Medicinal and aromatic plants in Albania, Bosnia-Herzegovina, Bulgaria, Croatia and Romania: A study of the collection of and trade in medicinal and aromatic plants (MAPs), relevant legislation and the potential of MAP use for financing nature conservation and protected areas. BfN, Bonn.
• Kazem, A. (2024). Economics of producing medicinal and aromatic plants. International Journal of Modern Agriculture and Environment, 4(1), 50–60.
• Kızıl, S., & Tonçer, Ö. (2010). Türkiye’de tıbbi ve aromatik bitkilerin üretimi ve ihracatı üzerine bir değerlendirme. Tabiat ve İnsan, 44(4), 23–28.
• Lange, D. (2002, August). Medicinal and aromatic plants: Trade, production, and management of botanical resources. In XXVI International Horticultural Congress: The Future for Medicinal and Aromatic Plants 629 (pp. 177–197).
• Máthé, Á. (2015). Introduction: Utilization/significance of medicinal and aromatic plants. In Medicinal and Aromatic Plants of the World: Scientific, Production, Commercial and Utilization Aspects (pp. 1–12).
• Mokhtarzadeh, S., Peker, A., Ertunç, E., Çakır, M. F., & Güngör, H. (2023). Tıbbi ve Aromatik Bitkileri Konusuna Genel Bir Bakış. Düzce Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 1(1), 1–7.
• Phondani, P. C., Negi, V. S., Bhatt, I. D., Maikhuri, R. K., & Kothyari, B. P. (2011). Promotion of medicinal and aromatic plants cultivation for improving livelihood security: A case study from West Himalaya, India.
• Samet, H., & Cikili, Y. (2015). Importance of medicinal and aromatic plants as an alternative crop in the rural development of Turkey. Journal of Rural and Community Development, 10(4).
• Tavşancıl, E. (2020). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi. Nobel Yayınları. World Health Organization (WHO). (2013). WHO traditional medicine strategy: 2014–2023. https://www.who.int/publications/i/item/9789241506090