MENSUR METİN ŞERHLERİ: MÜNŞE’ÂT-I KÂNÎ / 7. MEKTUP

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 353 - 362, 29.12.2025

Salih Çetin

https://doi.org/10.46452/baksoder.1822983

Öz

Haberleşme aracı olarak mektuplar; yazıldığı dönemin siyasi, içtimai, tarihî ve kültürel unsurlarını içeren birer vesikadır. Bu vesikalar, içerdiği unsurlar ve taşıdığı hususiyetler ile klasik Türk edebiyatında önemli bir saha oluşturmuştur. Muhataplar özelinde farklı konularda yazılan mektuplar, inşa ilminin kuralları gözetilerek münşeat mecmualarında bir araya getirilmiştir. Bu hususta yazılmış önemli eserlerden biri Ebûbekir Kânî et-Tokadî tarafından kaleme alınan Münşe’ât-ı Kânî’dir. Bazı devlet büyükleri ve muhtelif kişilere yazılan mektuplardan mürekkep olan bu eser, klasik Türk edebiyatında kendine has hususiyetleriyle ön plana çıkmaktadır. Yazıldığı dönemin iletişim kültürünü ve bu kültürün dil ve estetik anlayışını yansıtan eser, içerdiği mektupların incelenmesi ve günümüz Türkçesine aktarılarak yorumlanması noktasında çalışmamıza konu olmuştur.
Münşe’ât-ı Kânî’de yer alan mektupların ayrıntılı olarak incelenmesi ve dil içi çevirilerinin yapılarak metin şerhi yönünden yorumlanması noktasında bir çalışma dizisi planlanmıştır. Her bir inşa suretinin müteselsil bir halka içerisinde kendini temellendiren şekil ve muhteva hususiyetleri çerçevesinde ayrı ayrı değerlendirilmesi, yapılacak bu çalışmaların kapsamını oluşturmaktadır. Bu doğrultuda çalışmamızda Münşe’ât-ı Kânî’de yer alan “Bir Hâtûn Tarafından Vâlidesine Olarak Tahrîr İtmişlerdür” başlıklı 7. mektup ele alınmıştır. İlk olarak mektubun dil içi çevirisi ile izahına dair ayrıntılara yer verilmiştir. Ardından muhteva temelinde yapılan yorumlamalar, yapı özelliklerine dair bilgiler ve dil tasarruflarına dair hususlarla mektup hakkında ayrıntılı tetkik ve değerlendirmelerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Ebûbekir Kânî , mektup , dil içi çeviri , şerh

COMMENTARIES ON PROSE: MÜNŞE’ÂT-I KÂNÎ / 7th LETTER

Öz

Letters, as a means of communication, are documents that contain the political, social, historical and cultural elements of the period in which they were written. These documents have formed an important field in classical Turkish literature with the elements they contain and the characteristics they carry. Letters written on various topics to specific recipients have been compiled in anthologies of correspondence, observing the rules of the science of composition. One of the important works written on this subject is Münşe’ât-ı Kânî, penned by Ebûbekir Kânî et-Tokadî. This work, consisting of letters written to various statesmen and individuals, stands out in classical Turkish literature with its unique characteristics. Reflecting the communication culture of the period in which it was written and the linguistic and aesthetic understanding of that culture, the work has been the subject of our study in terms of examining the letters it contains and interpreting them in modern Turkish.
A series of studies has emerged concerning the detailed examination of the letters contained in Münşe’ât-ı Kânî and their interpretation in terms of textual commentary through internal translations. The scope of these studies consists of the separate evaluation of each construction form within the framework of its form and content characteristics, which establish themselves within a continuous chain. In this context, our study examines the seventh letter entitled ‘Written by a Lady to Her Mother’ found in Münşe’ât-ı Kânî. First, details regarding the internal translation and explanation of the letter are provided. Subsequently, detailed examination and evaluation of the letter is conducted, including interpretations based on its content, information regarding its structural characteristics, and aspects related to linguistic conventions.

Anahtar Kelimeler

Ebûbekir Kânî , letter , intralingual translation , commentary

Kaynakça

• Alp, G. (2023a). “İntihal mi yoksa gelenek mi: Muahhar kaynaklar ışığında bir biyografinin inşası- Ebûbekir Kânî Et-Tokadî”. G. Cerev (ed.), 6. Uluslararası Sosyal Bilimler ve İnovasyon Kongresi (s. 944-953). İksad.
• Alp, G. (2023b). “Kânî’yi kendi mektubu ve şerhi ile anlamak: “Ocak bâzergânına yazdukları mektûb-ı letâ’if-üslûb”. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 6(1): 72-94.
• Alp, G. (2024). Müşeât-ı Kânî. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı.
• Banarlı, N. S. (1983). Resimli Türk Edebiyatı Tarihi C.2. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı.
• Çınar, A. O. (1999). Mehmed Emin Edîb Efendi’nin Hayatı ve Tarihi. Yayımlanmamış Doktora Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi.
• Çınarcı, M. N. (hzl.) (2019). Şeyhülislam Ârif Hikmet Bey, Tezkiretü’ş-şu‘arâ (İnceleme-Metin). Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü.
• Derdiyok, İ. Çetin. XV. Yüzyıl Şâirlerinden Mesîhî’nin Gül-i Sad-berg’i. Adana: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1994.
• Ebüzziya Tevfik (2015). Nümûne-i Edebiyyât-ı Osmâniyye. hzl. F. Öztürk. İstanbul: DBY.
• Genç, İ. (hzl.) (2018). Esrâr Dede, Tezkire-i Şu‘arâ-yı Mevleviyye (İnceleme-Metin). Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü.
• Gibb, E. J. W. (1999). Osmanlı Şiir Tarihi III-V. çev. A. Çavuşoğlu. Ankara: Akçağ.
• Kayaalp, İ. “Kânî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 24/306-307. İstanbul: TDV Yayınları, 2001. Kur’ân Yolu. Erişim 10 Ekim 2025. https://kuran.diyanet.gov.tr
• Muallim Nâci (1995). Osmanlı Şairleri. hzl. Cemal Kurnaz. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı.
• Özkırımlı, A. (1984). “Kâni”. Türk Edebiyatı Ansiklopedisi. C. 3. İstanbul: Cem Yayınevi. 715-716.