Öz
İmam Cüveynî'nin "el-Burhân" Adlı Eserinde Usûlî Terim
- Emir Formülü Modeli
Bu araştırma, İmam Cüveynî'nin (İmâmü'l-Harameyn) "el-Burhân fî Usûli'l-Fıkh" adlı eserindeki usûlî terimleri incelemeyi ve emir formülünü uygulamalı bir model olarak ele almayı amaçlamaktadır. Emir formülü, şer‘î teklifin temelini oluşturur ve doğru anlaşılması, din alimleri için ahkam çıkarmada hayati önem taşır. Çalışma, Cüveynî'nin emir formülü kavramını nasıl ele aldığını analiz etmekte, yorumlarını ve pratik uygulamalarını eserdeki metinleri istikra ederek (tümevarımsal olarak) ortaya koymaktadır. Metodolojik olarak metin analizi ve eleştirel yaklaşımlar kullanılmakta, aynı zamanda diğer usûlî eserler ve fıkıh kaynakları da örnekler ve pratik uygulamalar için incelenmektedir. Bu çalışmanın önemi, Cüveynî'nin terimlerinin incelenmesinin İslâm fıkhına zenginlik katacak olması ve bu terimlerin doğru anlaşılmasının, her çağda Müslümanların karşılaştığı yeni meselelere yenilikçi çözümler sunma potansiyeli taşımasıdır.
Anahtar Kelimeler
el-Burhân fî Usûli Usûlî Terim İmam Cüveynî Emir Formülü İslâm Fıkhı.
Kaynakça
- Adawī, Ahmad b. Muḥammad. Sharḥ al-Kharīdah al-Bahiyyah fī ʿIlm al-Tawḥīd. Tahkik: Abdussalām Shanār. 3. Baskı. Dār al-Daqqāq, 1445 H./2024 M.
- Āmidī, Sayf al-Dīn Abū al-Ḥasan ʿAlī b. Muḥammad. al-Iḥkām fī Uṣūl al-Aḥkām. Riyad: Muʾassasat al-Nūr, 1387 H.
- Anṣārī, Farīd. al-Muṣṭalaḥ al-Uṣūlī ʿinda al-Shāṭibī. Fes: Maʿhad al-Dirāsāt al-Muṣṭalaḥiyyah wa al-Maʿhad al-ʿĀlamī li al-Fikr al-Islāmī, 1424 H./2004 M.
- ʿAsākir, Abū al-Qāsim ʿAlī b. al-Ḥasan. Tabyīn Kadhib al-Muftarī fīmā Nusiba ilā al-Imām Abī al-Ḥasan al-Ashʿarī. Beyrut: Dār al-Kitāb al-ʿArabī, 1404 H.
- Baʿlabakkī, Munīr. Qāmūs Inglīzī-ʿArabī. Beyrut: Dār al-ʿIlm li al-Malāyīn, 2004 M.
- Bāqillānī, al-Qāḍī Abū Bakr Muḥammad b. al-Ṭayyib. al-Taqrīb wa al-Irshād. Tahkik: Dr. ʿAbd al-Ḥamīd b. ʿAlī Abū Zunayd. 2. Baskı. Beyrut: Muʾassasat al-Risālah, 1418 H./1998 M.
- Bukhārī, Abū ʿAbd Allāh Muḥammad b. Ismāʿīl al-Juʿfī. Ṣaḥīḥ al-Bukhārī. Tahkik: Dr. Muṣṭafā Dīb al-Bughā. Dımaşk: Dār Ibn Kathīr, 1414 H./1993 M.
- Dhībahī, Shams al-Dīn Abū ʿAbd Allāh Muḥammad b. Aḥmad. Siyar Aʿlām al-Nubalāʾ. Kahire: Dār al-Ḥadīth, 2006 M.
- Fāris, Aḥmad b. Fāris b. Zakarīyā. Maqāyīs al-Lughah. Tahkik: ʿAbd al-Salām Hārūn. Beyrut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, 1979 M.
- Fīrūzābādī, Majd al-Dīn Abū Ṭāhir Muḥammad b. Yaʿqūb. al-Bulghah fī Tarājim Aʾimmat al-Naḥw wa al-Lughah. Dımaşk: Dār Saʿd al-Dīn li al-Ṭibāʿah wa al-Nashr wa al-Tawzīʿ, 1421 H./2000 M.
- Ghazzālī, Abū Ḥāmid Muḥammad b. Muḥammad. al-Mustaṣfā min ʿIlm al-Uṣūl. Tahkik: Muḥammad ʿAbd al-Salām ʿAbd al-Shāfī. Beyrut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, 1413 H./1993 M.
- Ghazzī, Shams al-Dīn Abū al-Maʿālī Muḥammad b. ʿAbd al-Raḥmān. Dīwān al-Islām. Tahkik: Sayyid Kasrawī Ḥasan. Beyrut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, 1422 H./1991 M.
- Green, John. Ozon Tabakası. Çeviri: Dr. Muḥammad Maḥmūd ʿAmmār. Kahire: Dār al-Kutub, 1991 M.
- Ibn Khaldūn, ʿAbd al-Raḥmān. al-ʿIbar Dīwān al-Mubtadaʾ wa al-Khabar fī Tārīkh al-ʿArab wa al-Barbar wa man ʿĀṣarahum min Dhawī al-Shaʾn al-Akbar. 1. Baskı. Beyrut: Dār al-Fikr, 1401 H./1981 M.
- Ibn Kathīr, Abū al-Fidāʾ Ismāʿīl b. ʿUmar. al-Bidāyah wa al-Nihāyah. Beyrut: Dār al-Fikr, t.y.
- Ibn Kathīr, Abū al-Fidāʾ Ismāʿīl b. ʿUmar. Ṭabaqāt al-Shāfiʿiyyīn. Tahkik: Dr. Aḥmad ʿUmar Hāshim - Dr. Muḥammad Zaynhum Muḥammad ʿAzab. Kahire: Dār al-Thaqāfah al-Dīniyyah, 1423 H./1993 M.
- Ibn Manẓūr, Muḥammad b. Mukarram b. ʿAlī. Lisān al-ʿArab. Beyrut: Dār Ṣādir, 1414 H.
- Ibn al-Najjār, Taqī al-Dīn Abū al-Baqāʾ Muḥammad b. Aḥmad b. ʿAbd al-ʿAzīz. Sharḥ al-Kawkab al-Munīr = al-Mukhtabar al-Mubtakkar Sharḥ al-Mukhtaṣar. Tahkik: Muḥammad al-Zuḥaylī - Nazīh Ḥammād. Suudi Arabistan: Maktabat al-ʿUbaykān, 1418 H./1997 M.
- Ibn Qāḍī Shuhbah, Abū Bakr b. Aḥmad b. Muḥammad. Ṭabaqāt al-Shāfiʿiyyah. Tahkik: Dr. al-Ḥāfiẓ ʿAbd al-ʿAlīm Khān. Beyrut: ʿĀlam al-Kutub, 1407 H.
Öz
This research aims to study the Usuli (principles of Islamic jurisprudence) terminology of Imam Al-Juwayni (Imam al-Haramayn) through his book "Al-Burhan fi Usul al-Fiqh," with a particular focus on the imperative form (ṣīghat al-amr) as a practical model. The imperative form is a fundamental basis for legal injunctions (taklīf sharʿī), and its precise understanding is essential for Islamic scholars in deriving rulings. The study provides an analysis of the concept of the imperative form as presented by Al-Juwayni, reviewing his interpretation and practical applications through an inductive examination of his book's texts. Its methodology relies on textual and critical analysis, in addition to reviewing other Usuli works and jurisprudential sources. The significance of this work lies in the fact that studying Al-Juwayni's terminology contributes to enriching Islamic jurisprudence, and its accurate comprehension can open new horizons for providing innovative solutions to contemporary Muslim issues in every era.
Anahtar Kelimeler
İmam Cüveynî el-Burhân" Adlı Eserinde Usûlî Terim Emir Formülü Modeli
Kaynakça
- Adawī, Ahmad b. Muḥammad. Sharḥ al-Kharīdah al-Bahiyyah fī ʿIlm al-Tawḥīd. Tahkik: Abdussalām Shanār. 3. Baskı. Dār al-Daqqāq, 1445 H./2024 M.
- Āmidī, Sayf al-Dīn Abū al-Ḥasan ʿAlī b. Muḥammad. al-Iḥkām fī Uṣūl al-Aḥkām. Riyad: Muʾassasat al-Nūr, 1387 H.
- Anṣārī, Farīd. al-Muṣṭalaḥ al-Uṣūlī ʿinda al-Shāṭibī. Fes: Maʿhad al-Dirāsāt al-Muṣṭalaḥiyyah wa al-Maʿhad al-ʿĀlamī li al-Fikr al-Islāmī, 1424 H./2004 M.
- ʿAsākir, Abū al-Qāsim ʿAlī b. al-Ḥasan. Tabyīn Kadhib al-Muftarī fīmā Nusiba ilā al-Imām Abī al-Ḥasan al-Ashʿarī. Beyrut: Dār al-Kitāb al-ʿArabī, 1404 H.
- Baʿlabakkī, Munīr. Qāmūs Inglīzī-ʿArabī. Beyrut: Dār al-ʿIlm li al-Malāyīn, 2004 M.
- Bāqillānī, al-Qāḍī Abū Bakr Muḥammad b. al-Ṭayyib. al-Taqrīb wa al-Irshād. Tahkik: Dr. ʿAbd al-Ḥamīd b. ʿAlī Abū Zunayd. 2. Baskı. Beyrut: Muʾassasat al-Risālah, 1418 H./1998 M.
- Bukhārī, Abū ʿAbd Allāh Muḥammad b. Ismāʿīl al-Juʿfī. Ṣaḥīḥ al-Bukhārī. Tahkik: Dr. Muṣṭafā Dīb al-Bughā. Dımaşk: Dār Ibn Kathīr, 1414 H./1993 M.
- Dhībahī, Shams al-Dīn Abū ʿAbd Allāh Muḥammad b. Aḥmad. Siyar Aʿlām al-Nubalāʾ. Kahire: Dār al-Ḥadīth, 2006 M.
- Fāris, Aḥmad b. Fāris b. Zakarīyā. Maqāyīs al-Lughah. Tahkik: ʿAbd al-Salām Hārūn. Beyrut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, 1979 M.
- Fīrūzābādī, Majd al-Dīn Abū Ṭāhir Muḥammad b. Yaʿqūb. al-Bulghah fī Tarājim Aʾimmat al-Naḥw wa al-Lughah. Dımaşk: Dār Saʿd al-Dīn li al-Ṭibāʿah wa al-Nashr wa al-Tawzīʿ, 1421 H./2000 M.
- Ghazzālī, Abū Ḥāmid Muḥammad b. Muḥammad. al-Mustaṣfā min ʿIlm al-Uṣūl. Tahkik: Muḥammad ʿAbd al-Salām ʿAbd al-Shāfī. Beyrut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, 1413 H./1993 M.
- Ghazzī, Shams al-Dīn Abū al-Maʿālī Muḥammad b. ʿAbd al-Raḥmān. Dīwān al-Islām. Tahkik: Sayyid Kasrawī Ḥasan. Beyrut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, 1422 H./1991 M.
- Green, John. Ozon Tabakası. Çeviri: Dr. Muḥammad Maḥmūd ʿAmmār. Kahire: Dār al-Kutub, 1991 M.
- Ibn Khaldūn, ʿAbd al-Raḥmān. al-ʿIbar Dīwān al-Mubtadaʾ wa al-Khabar fī Tārīkh al-ʿArab wa al-Barbar wa man ʿĀṣarahum min Dhawī al-Shaʾn al-Akbar. 1. Baskı. Beyrut: Dār al-Fikr, 1401 H./1981 M.
- Ibn Kathīr, Abū al-Fidāʾ Ismāʿīl b. ʿUmar. al-Bidāyah wa al-Nihāyah. Beyrut: Dār al-Fikr, t.y.
- Ibn Kathīr, Abū al-Fidāʾ Ismāʿīl b. ʿUmar. Ṭabaqāt al-Shāfiʿiyyīn. Tahkik: Dr. Aḥmad ʿUmar Hāshim - Dr. Muḥammad Zaynhum Muḥammad ʿAzab. Kahire: Dār al-Thaqāfah al-Dīniyyah, 1423 H./1993 M.
- Ibn Manẓūr, Muḥammad b. Mukarram b. ʿAlī. Lisān al-ʿArab. Beyrut: Dār Ṣādir, 1414 H.
- Ibn al-Najjār, Taqī al-Dīn Abū al-Baqāʾ Muḥammad b. Aḥmad b. ʿAbd al-ʿAzīz. Sharḥ al-Kawkab al-Munīr = al-Mukhtabar al-Mubtakkar Sharḥ al-Mukhtaṣar. Tahkik: Muḥammad al-Zuḥaylī - Nazīh Ḥammād. Suudi Arabistan: Maktabat al-ʿUbaykān, 1418 H./1997 M.
- Ibn Qāḍī Shuhbah, Abū Bakr b. Aḥmad b. Muḥammad. Ṭabaqāt al-Shāfiʿiyyah. Tahkik: Dr. al-Ḥāfiẓ ʿAbd al-ʿAlīm Khān. Beyrut: ʿĀlam al-Kutub, 1407 H.
Öz
يهدف هذا البحث إلى دراسة المصطلح الأصولي عند الإمام الجويني (إمام الحرمين) من خلال كتابه "البرهان في أصول الفقه"، مع التركيز على صيغة الأمر كنموذج تطبيقي، تُعد صيغة الأمر أساسًا للتكليف الشرعي، وفهمها الدقيق ضروري لعلماء الشريعة في استنباط الأحكام. يُقدم البحث تحليلًا لمفهوم صيغة الأمر كما وردت عند الجويني، ويستعرض كيفية تفسيره لها وتطبيقاتها العملية من خلال رؤية استقرائية لنصوص كتابه. ويعتمد في منهجيته على التحليل النصي والنقدي، بالإضافة إلى مراجعة المؤلفات الأصولية الأخرى والمصادر الفقهية، كما تكمن أهمية هذا العمل في أن دراسة مصطلحات الجويني تُساهم في إثراء الفقه الإسلامي، وفهمها الدقيق ويُمكن أن يفتح آفاقًا لتقديم حلول مبتكرة لقضايا المسلم المستجدة في كل عصر.
Anahtar Kelimeler
المصطلح الأصولي الجويني البرهان في أصول الفقه صيغة الأمر الفقه الإسلامي
Kaynakça
- Adawī, Ahmad b. Muḥammad. Sharḥ al-Kharīdah al-Bahiyyah fī ʿIlm al-Tawḥīd. Tahkik: Abdussalām Shanār. 3. Baskı. Dār al-Daqqāq, 1445 H./2024 M.
- Āmidī, Sayf al-Dīn Abū al-Ḥasan ʿAlī b. Muḥammad. al-Iḥkām fī Uṣūl al-Aḥkām. Riyad: Muʾassasat al-Nūr, 1387 H.
- Anṣārī, Farīd. al-Muṣṭalaḥ al-Uṣūlī ʿinda al-Shāṭibī. Fes: Maʿhad al-Dirāsāt al-Muṣṭalaḥiyyah wa al-Maʿhad al-ʿĀlamī li al-Fikr al-Islāmī, 1424 H./2004 M.
- ʿAsākir, Abū al-Qāsim ʿAlī b. al-Ḥasan. Tabyīn Kadhib al-Muftarī fīmā Nusiba ilā al-Imām Abī al-Ḥasan al-Ashʿarī. Beyrut: Dār al-Kitāb al-ʿArabī, 1404 H.
- Baʿlabakkī, Munīr. Qāmūs Inglīzī-ʿArabī. Beyrut: Dār al-ʿIlm li al-Malāyīn, 2004 M.
- Bāqillānī, al-Qāḍī Abū Bakr Muḥammad b. al-Ṭayyib. al-Taqrīb wa al-Irshād. Tahkik: Dr. ʿAbd al-Ḥamīd b. ʿAlī Abū Zunayd. 2. Baskı. Beyrut: Muʾassasat al-Risālah, 1418 H./1998 M.
- Bukhārī, Abū ʿAbd Allāh Muḥammad b. Ismāʿīl al-Juʿfī. Ṣaḥīḥ al-Bukhārī. Tahkik: Dr. Muṣṭafā Dīb al-Bughā. Dımaşk: Dār Ibn Kathīr, 1414 H./1993 M.
- Dhībahī, Shams al-Dīn Abū ʿAbd Allāh Muḥammad b. Aḥmad. Siyar Aʿlām al-Nubalāʾ. Kahire: Dār al-Ḥadīth, 2006 M.
- Fāris, Aḥmad b. Fāris b. Zakarīyā. Maqāyīs al-Lughah. Tahkik: ʿAbd al-Salām Hārūn. Beyrut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, 1979 M.
- Fīrūzābādī, Majd al-Dīn Abū Ṭāhir Muḥammad b. Yaʿqūb. al-Bulghah fī Tarājim Aʾimmat al-Naḥw wa al-Lughah. Dımaşk: Dār Saʿd al-Dīn li al-Ṭibāʿah wa al-Nashr wa al-Tawzīʿ, 1421 H./2000 M.
- Ghazzālī, Abū Ḥāmid Muḥammad b. Muḥammad. al-Mustaṣfā min ʿIlm al-Uṣūl. Tahkik: Muḥammad ʿAbd al-Salām ʿAbd al-Shāfī. Beyrut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, 1413 H./1993 M.
- Ghazzī, Shams al-Dīn Abū al-Maʿālī Muḥammad b. ʿAbd al-Raḥmān. Dīwān al-Islām. Tahkik: Sayyid Kasrawī Ḥasan. Beyrut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, 1422 H./1991 M.
- Green, John. Ozon Tabakası. Çeviri: Dr. Muḥammad Maḥmūd ʿAmmār. Kahire: Dār al-Kutub, 1991 M.
- Ibn Khaldūn, ʿAbd al-Raḥmān. al-ʿIbar Dīwān al-Mubtadaʾ wa al-Khabar fī Tārīkh al-ʿArab wa al-Barbar wa man ʿĀṣarahum min Dhawī al-Shaʾn al-Akbar. 1. Baskı. Beyrut: Dār al-Fikr, 1401 H./1981 M.
- Ibn Kathīr, Abū al-Fidāʾ Ismāʿīl b. ʿUmar. al-Bidāyah wa al-Nihāyah. Beyrut: Dār al-Fikr, t.y.
- Ibn Kathīr, Abū al-Fidāʾ Ismāʿīl b. ʿUmar. Ṭabaqāt al-Shāfiʿiyyīn. Tahkik: Dr. Aḥmad ʿUmar Hāshim - Dr. Muḥammad Zaynhum Muḥammad ʿAzab. Kahire: Dār al-Thaqāfah al-Dīniyyah, 1423 H./1993 M.
- Ibn Manẓūr, Muḥammad b. Mukarram b. ʿAlī. Lisān al-ʿArab. Beyrut: Dār Ṣādir, 1414 H.
- Ibn al-Najjār, Taqī al-Dīn Abū al-Baqāʾ Muḥammad b. Aḥmad b. ʿAbd al-ʿAzīz. Sharḥ al-Kawkab al-Munīr = al-Mukhtabar al-Mubtakkar Sharḥ al-Mukhtaṣar. Tahkik: Muḥammad al-Zuḥaylī - Nazīh Ḥammād. Suudi Arabistan: Maktabat al-ʿUbaykān, 1418 H./1997 M.
- Ibn Qāḍī Shuhbah, Abū Bakr b. Aḥmad b. Muḥammad. Ṭabaqāt al-Shāfiʿiyyah. Tahkik: Dr. al-Ḥāfiẓ ʿAbd al-ʿAlīm Khān. Beyrut: ʿĀlam al-Kutub, 1407 H.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Arapça |
|---|---|
| Konular | İslam Hukuku, İslam Araştırmaları (Diğer) |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 6 Ağustos 2025 |
| Kabul Tarihi | 19 Ekim 2025 |
| Yayımlanma Tarihi | 24 Aralık 2025 |
| DOI | https://doi.org/10.65662/balagh.1759516 |
| IZ | https://izlik.org/JA77EF63RG |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2025 Cilt: 5 Sayı: 2 |