Expatriation in the Poems of Diwan Poets Who Migrated From the Balkans

Öz

The tradition of Classical Turkish literature, originating from Eastern civilizations, continued its presence in the poems of Balkan poets and offered glimpses of Ottoman social life enriched by diverse cultural heritage. Poets originating from and nurtured within the Balkan territories often departed from their homelands, motivated by aspirations for a prosperous life or ambitions of achieving renown, and consequently experienced a profound sense of longing for their native land. In this context, Balkan poets conveyed their emotions through poetry. Among the prevalent motifs in their poetic works is the theme of “nostalgia for the homeland and the experience of estrangement. Those poets who did not attain their expectations in the lands they moved to encountered profound disillusionment, articulating this sentiment through the rhetorical “tazallüm” mode. In their poetry, themes like separation, poverty, loneliness, and longing prominently emerge. Through this study, the aspects of the poet’s geographic and social envi-ronment reflected in their poetry have been identified by examining the hardships experienced by Balkan poets in exile, and the psychological states of those separated from their homeland have been analyzed. In this study, selected representative couplets from the Divans of Hayretî, Usûlî, Mostarlı Hasan Ziyâî, and Priştineli Nûrî were examined through the narrative forms of “tazallüm” and “hasbihal”, in accordance with the thematic focus on exile, longing for the homeland, yearning for friends, and loneliness. The rationale for choosing these particular couplets from the poets’ Divans lies in the fact that they conceptualized exile not merely as separation from a beloved.

Anahtar Kelimeler

• Classical Turkish poetry
• Balkan poets
• homeland
• exile
• "tazallüm"

Balkanlardan Göç Eden Divan Şairlerinin Şiirlerinde Gurbet

Öz

Klasik Türk edebiyat geleneği Doğu medeniyetlerinden başlayarak Balkan şairlerinin şiirlerinde de varlığını devam ettirmiş, çeşitli kültür birikimiyle Osmanlı toplum yaşamından kesitler sunmuştur. Balkan toprakla-rında doğmuş burada yetişmiş Balkan şairleri, müreffeh bir hayat sürme isteği veya şöhrete kavuşma hayaliyle memleketlerinden ayrı düşmüş ve vatan hasreti çekmiş-lerdir. Bu bağlamda Balkan şairleri duygularını şiirle aktarmışlardır. Şiirlerinde görülen ortak muhtevalardan biri “vatan özlemi ve gurbet”tir. Gittikleri yerde umdu-ğunu bulamayan şairler, hayal kırıklığı yaşamışlar ve bu durumu “tazallüm” üslubu ile dile getirmişlerdir. Onla-rın şiirlerinde ayrılık, yoksulluk, yalnızlık ve özlem duygusu ön plana çıkan temalardandır. Bu çalışma ile Balkan şairlerinin gurbette yaşadığı sıkıntılar üzerinden şairin yaşadığı coğrafya ve sosyal yaşamın şiirlere yansıyan yönleri tespit edilip vatanından ayrı düşmüş şairlerin psikolojik durumları analiz edilmiştir. Hayretȋ, Usȗlȋ, Mostarlı Hasan Ziyâȋ, Priştineli Nȗrȋ’in Divan’ından seçilen tanık beyitlerde gurbet, vatan hasreti, dost özlemi, yalnızlık vb. konular, vurgulanmak istenilen temaya uygun olan "tazallüm ve hasbihal" anlatı biçimi üzerinden incelenmiştir. Tanık beyitlerin yukarıda adı geçen şairlerin Divan’ından seçilmesinin sebebi ise bu şairlerin gurbeti; sevgiliden ayrı kalma anlamının dışında doğduğu topraklardan ayrı kalma anlamıyla da değerlendirmiş olması ve bu durumu çeşitli beyitlerle okuyucuya aktarmalarıdır.

Anahtar Kelimeler

• Klasik Türk şiiri
• Balkan şairleri
• vatan
• gurbet
• tazallüm

Kaynakça

1. Akkuş, M. (2024). Klasik Türk Şiirinin Anlam Dünyası: Edebî Tarzlar. Erzurum: Fenomen Yay.
2. Aktan, N. (2018). Balkan Türk Edebiyatı ve Şiirleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yakındoğu Üniversitesi .
3. Alp, S. (2009). Balkanlarda Osmanlı Dönemi Maddi Kültür Miras Evreni. Milli Folklor, 1-10.
4. Aykanat, T. (2013). Cevrî Dîvânı Örnekçesinde Edebî Türler ve Tarzların Metin Kurulumundaki Rolü. A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED], 47-67.
5. Çavuşoğlu, M., Tanyeri, M. (2023). Hayretî Dîvânı. Ankara: KBY. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-356054/hayreti-divani.html
6. Egüz, E. (2009). Priştineli Nûrî Divanı ve İncelemesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
7. Gülhan, A. (2006). Divan Şiirinde “Gurbet” ve “Gariplik” Üzerine. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, (14), 131-150.
8. Gürgendereli, M. (2017). Mostarlı Hasan Ziyâ’î Divânı. Ankara: KBY. Erişim tarihi: 03.02.2025, https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-196834/mostarli-hasan-ziyai-divani.html

9. İsen, M. (2020). Usûlî Divanı. Ankara: KBY. https://ekitap.yek.gov.tr/ urun/us%C3%BBli-divani_735.aspx
10. İsen, M., Durmuş, T. (2023). Balkanlarda Türk Edebiyatı Tarihi- Başlangıcından Günümüze Kadar. İstanbul: Türkiye Maarif Vakfı Tiran New York Üniversitesi.
11. Karakuş, E. (2020). Balkanlarda Türk-İslam Kültürü ve Medeniyeti. Youtube. Erişim tarihi: 02.03.2025, https://www.youtube.com/watch?v=ATcXYAghi0k
12. Karakuş, E., Uçkun, R. (2014). Balkan Türkleri Edebiyatı ve Halk Kültürünün Türkiye’deki Üniversite Eğitiminde Yer Almasının Gerekliliği Üzerine Bazı Tespitler. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, 1(3), 135-157.
13. Karpat, K. (1992). Balkanlar. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi içinde. (Cilt 5, s. 25-32). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı.
14. Oğraş, R. (2006). Balkanlardan Anadolu'ya Göç Eden Divan Şairleri. Büyük Türk Dili Kurultayı Bildirileri (Cilt 2) içinde. Ankara: Bilkent Üniversitesi.
15. Tarlan, A. N. (1945). Hayali Divanı. Erişim tarihi: 03.02.2025, https://dn790002.ca.archive.org/0/items/HayllBeyDVnv/155578162-Hayali-Bey-Divani.pdf