Edirneli Nazmî’nin Mecma‘u’n-Nezâ’ir Adlı Eserinde Bir Benzetme Unsuru Olarak “Fülfül” (Karabiber)

Öz

Bu makalede, Edirneli Nazmî’nin Mecma‘u’n-Nezâ’ir adlı nazire mecmuasında “fülfül” (karabiber) kelimesinin klasik Türk şiirindeki mecaz, teşbih ve sembolik boyutlarıyla nasıl kullanıldığı incelenmektedir. Karabiber, bu edebî gelenekte yalnızca bir baharat değil; sevgilinin yüzündeki benin estetik bir karşılığı olarak çok katmanlı anlamlar yüklenmiş özgün bir imgedir. Fülfül, renk (siyahlık), biçim (küçüklük, yuvarlaklık), koku (baharat etkisi) ve köken (Hindistan) gibi çağrışımlarla aşk, arzu, egzotizm ve yakıcılık temalarını bir araya getirir. Sevgilinin yüzünde yer alan küçük siyah ben, kimi zaman sevgiliye yaklaşanı cezbeden bir tuzak, kimi zaman güzelliği belirginleştiren estetik bir ayrıntı, kimi zaman da aşkın yakıcı ve ruhu titreten metafizik kıvılcımı olarak yorumlanmıştır. Edirneli Nazmî’nin beyitlerinde fülfül; gül (yanak), sümbül (saç) ve kâfur (beyaz ten) gibi klasik güzellik unsurlarıyla birlikte zıtlık ve tamamlayıcılık ilkeleri doğrultusunda ustalıkla işlenmiştir. Böylece fülfül, yalnızca görsel değil; aynı zamanda koku, tat ve kültürel çağrışımlar düzeyinde de derin anlamlar taşır. Sonuç olarak bu imge, aşkın çok yönlü doğasını ve sevgilinin cazibesini temsil eden güçlü, merkezî bir sembol hâline gelmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Fülfül (Karabiber)
• Divan şiiri
• Edirneli Nazmî
• teşbih ve mecaz
• estetik güzellik unsurları

The Use of "Fülfül" (Black Pepper) as a Simile Element in Edirneli Nazmî’s "Mecma‘u’n-Nezā’ir"

Öz

This article examines how the word “fülfül” (black pepper) is used in Mecma‘u’n-Nezâ’ir, the anthology of nazires by Edirneli Nazmî, focusing on its metaphorical, simile-based, and symbolic dimensions within classical Turkish poetry. In this literary tradition, black pepper is not merely a spice; it is a unique poetic image imbued with multilayered meanings, functioning as the aesthetic counterpart of the beauty mark on the beloved’s face. Through associations related to color (blackness), shape (smallness, roundness), scent (spicy aroma), and origin (India), the image of fülfül intertwines themes of love, desire, exoticism, and burning intensity. The beloved’s small black mole is variously interpreted as a trap that entices the admirer, an aesthetic detail that accentuates beauty, or a metaphysical spark that embodies the burning and soul-stirring force of love. In Nazmî’s verses, fülfül is skillfully interwoven with other classical beauty motifs—the rose (cheek), the hyacinth (hair), and camphor (white skin)—within a framework of contrast and complementarity. Thus, fülfül carries deep meanings not only on a visual level but also through scent, taste, and cultural connotations. Ultimately, this image emerges as a powerful and central symbol representing both the multifaceted nature of love and the captivating allure of the beloved.

Anahtar Kelimeler

• Fülfül (Black pepper)
• Ottoman Divan poetry
• Edirneli Nazmî
• simile and metaphor
• aesthetic elements of beauty

Kaynakça

1. Dalby, A. (2000). Dangerous Tastes: The Story of Spices. Berkeley: University of California Press.
2. Edirneli Nazmî. (2017). Mecma‘u’n-Nezâ’ir (M. Fatih Köksal, Haz.), Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/56057,mecmaun-nezair-edirneli-nazmi-pdf.pdf?0
3. Hammouti, B., Dahmani, M., Yahyi, A., Ettouhami, A., Messali, M. Asehraou, A., Bouyanzer, A., Warad, I., and Touzani, R. (2019). Black Pepper, the “King of Spices”: Chemical Composition to Applications. Arabian Journal of Chemical and Environmental Research, 6(1), 12-56.
4. İshâk bin Murâd (2016). Edviye-i Müfrede: Metin-Sözlük, (Zafer Önler, Mustafa Canpolat Haz.), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
5. Kaya, N. (2012). Edirneli Nazmî’nin Hayatı, Edebî Kişiliği ve Eserleri. Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(1), 101-110.
6. Khan, S., Shahid, M., & Kumar, M. (2021). Black Pepper (Piper nigrum L.)-A Review of the Nutritional, Pharmacological, and Toxicological Aspects. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 61(4), 562-576.
7. Koşik, H. S. (2020). Divan Şiirinde Sevgilinin Güzellik Unsuru Olarak Püskürme Ben. Hikmet: Akademik Edebiyat Dergisi, 6(12), 113-129.
8. Köksal, M. F. (2006a). Nazîre, TDV İslam Ansiklopedisi Cilt XXXII içinde (s. 456-458). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı.

9. Köksal, M. F. (2006b). Sana Benzer Güzel Olmaz Divan Şiirinde Nazire, Ankara: Akçağ Yayınları.
10. Kufacı, O. (2020). Fülfül ile Yapılan Büyünün Divan Şiirindeki Akisleri. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (3), 93-102.
11. Önler, Z. (1990). Celâüddin Hızır (Hacı Paşa) Müntahab-ı Şifâ I (Giriş-Metin). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
12. Özkan, M. (1994). Edirneli Nazmî, TDV İslam Ansiklopedisi Cilt X içinde (s. 450-451). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
13. Srinivasan, K. (2007). Black Pepper and its Pungent Principle-Piperine: A Review of Diverse Physiological Effects. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 47(8), 735-748.
14. Şentürk, A., A. (2004). Osmanlı Şiiri Kılavuzu, Cilt 4, İstanbul: DBY.
15. Tuğ, R. (2023). Hekimbaşı Hayatizade Mehmed Emin Efendi Döneminde Osmanlı Sarayında Uygulanan İlaç Terkipleri. TÜBA.
16. Toussaint-Samat, M. (2009). A History of Food (A. Bell ed.). Wiley-Blackwell.