Freud’un Rüya Yorumu Bağlamında ve Jung ile Lacan Ekseninde Sebahat Söylemez’in Şiiri

Öz

Bu çalışma, Bulgaristan’ın Elena şehrinde doğup çocukluk yıllarını Kırcaali’nin Mestanlı ilçesinde geçiren şair Sebahat Söylemez’in şiirlerini psikanalitik kuramın üç farklı ekseninde -Freud’un rüya yorumu, Jung’un arketipsel yaklaşımı ve Lacan’ın dil/özne teorisi- incelemektedir. Söylemez’in şiirleri bireysel duygulanım ile kolektif hafızanın iç içe geçtiği bir alan olarak değerlendirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, şairin şiirsel benliğinin oluşumunda rüya, arketip ve arzu kavramlarının nasıl iç içe geçtiğini ortaya koymaktır. Freud’un bastırma, yoğunlaştırma ve rüya çalışması kavramları; Söylemez’in özellikle “Der-i Se‘âdet” ve “Harikulade Bir Günbatımı” gibi şiirlerinde bastırılmış arzuların renk ve mekân imgeleriyle nasıl dönüştüğünü göstermektedir. Jung’un kolektif bilinçdışı ve anima–gölge arketipleri, “Akşamın büyüsü” ve “Ardında” gibi şiirlerde ışık–karanlık diyalektiği üzerinden ruhsal bütünlüğe giden yolu açar. Lacan’ın ayna evresi, dilin kurucu yapısı ve “büyük Öteki” kavramı ise “Sen hep başka güzelsin” şiirinde öznenin arzusu ve eksikliğiyle yüzleşmesini anlamada belirleyici olur. Sonuç olarak, Sebahat Söylemez’in şiirleri yalnızca bireysel bir duyarlığın değil, aynı zamanda Balkan göçmen kimliğinin taşıdığı kültürel ve psikanalitik deneyimin de ifadesidir. Bu yönüyle çalışma, modern Türk şiirinde psikanalitik çözümlemelere göç, kimlik ve kadın sesi perspektifinden özgün bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sebahat Söylemez
• psikanaliz
• Freud
• Jung
• Lacan
• şiir
• bilinçdışı
• arketip
• arzu

Sebahat Söylemez's Poetry in the Context of Freud's Dream Interpretation and the Axis of Jung and Lacan

Öz

This study analyzes the poetry of Sebahat Söylemez, a contemporary Turkish poet born in Elena, Bulgaria, and raised in the Mestanlı (Momchilgrad), Kırcaali (Kardzhali), through three interrelated psychoanalytic frameworks: Freud’s theory of dreams, Jung’s archetypal approach, and Lacan’s theory of language and the subject. Söylemez’s poems reveal a poetic universe where personal affect, cultural memory, and the collective unconscious are intricately intertwined. The aim of the research is to explore how the dynamics of dream, archetype, and desire coalesce in the formation of her poetic self. Drawing upon Freud’s notions of repression, condensation, and dream-work, the study interprets poems such as “Der-i Se‘âdet” and “Harikulade Bir Günbatımı” as symbolic expressions of repressed desire sublimated into color and space. Jung’s concepts of the collective unconscious, the anima, and the shadow archetype illuminate “Akşamın Büyüsü” and “Ardında”, where interplay of light and darkness represents the path toward psychic wholeness. Lacan’s ideas of the mirror stage, the “big Other,” and the logic of desire help elucidate “Sen Hep Başka Güzelsin”, in which the speaking subject confronts the inescapable lack that structures human desire. Ultimately, Söylemez’s poetry transcends individual lyricism to articulate the cultural and psychoanalytic experience of the Balkan migrant identity. Her works merge personal emotion with archetypal imagery and linguistic reflection, positioning her as a distinctive voice in contemporary Turkish poetry. This study thus contributes to the field of psychoanalytic literary criticism by linking Freudian, Jungian, and Lacanian perspectives to issues of migration, identity, and feminine voice in modern Turkish literature.

Anahtar Kelimeler

• Sebahat Söylemez
• psychoanalysis
• Freud
• Jung
• Lacan
• poetry
• unconscious
• archetype
• desire

Kaynakça

1. Cebeci, O. (2013). Psikanalitik Edebiyat Kuramı. İstanbul: İthaki.
2. Fink, B. (2022). Lacancı Psikanalize Klinik Bir Giriş. Özgür Öğütcen (Çev.). İstanbul: Axis.
3. Fink, B. (1995). The Lacanian Subject. Princeton UP.
4. Freud, S. (2011). Haz İlkesinin Ötesinde. E. Aktan (Çev.). İstanbul: Alter.
5. Freud, S. (2021). Rüyaların Yorumu. D. Bal (Çev.). İstanbul: Olimpos.
6. Freud, S. (2023) The Interpretation of Dreams. Dublin: William Collins.
7. Jung, C. G. (2005). Dört Arketip (II. baskı). E. Kılıç (Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
8. Jung, C. G. (2005). Dört Arketip. M. Bilgin Saydam (Haz.). İstanbul: Metis Yayınları.

9. Lacan, J. (1964/2013). The Four Fundamental Concepts of Psychoanalysis. A. Sheridan (Çev.). New York: Norton.
10. Lacan, J. (2013). Psikanalizin Dört Temel Kavramı: Seminer 11. Kitap. Savaş Kılıç, Müge Sökmen (Haz'lar). Metis Yayınları.
11. Okur, S. (2024). Analitik Psikolojinin Bireyleşme Kavramı ile Tasavvufun Kemâl Kavramına Kıyaslamalı Bir Yaklaşım. DEUİFD, LIX/2024, 353-373.