1944 Sonrası Makedonya’da Yayımlanan İlk Türkçe Dil Bilgisi Kitabı Üzerine Bir İnceleme

Öz

Kuzey Makedonya Anayasası’na göre Türkler, “millet” olarak kabul edilmekte ve Türklerin Türkçe eğitim görme hakları bulunmaktadır. Kuzey Makedonya Cumhuriyeti’nde Türkçe eğitim hakkı, Ohri Çerçeve Antlaşması ve devletin anayasasıyla garanti altına alınmıştır. Türkçe eğitimde Türkiye Türkçesi esas alınarak Latin harfli Türk alfabesi kullanılmaktadır. Kuzey Makedonya’da yaşayan Türklerin, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra ana dillerinde eğitim görme hakkına sahip olmasıyla birlikte Türkçe eğitim veren okullar için öğretmen yetiştirilmiş, bu öğretmenler şehir ve köylerde göreve başlamışlardır. Ders kitaplarının eksikliği bu dönemde yaşanan sıkıntıların başında gelmiştir. Kuzey Makedonya’da yayımlanan Latin harfli ilk Türkçe dil bilgisi kitabını emekli öğretmen Hıfzı İdriz ve yazar Şükrü Ramo hazırlamıştır. Ortaokullar için basılan bu kitap, genel bir dil bilgisi kitabı niteliği taşımaktadır. Eser, yeni yazarları Türkçe dil bilgisi üzerinde çalışmaları için cesaretlendirdiği gibi yeni çalışmalara da örnek teşkil etmiştir. Bu çalışmada Hıfzı İdriz ve Şükrü Ramo’nun kaleme aldığı “Dil Bilgisi” kitabı, hazırlandığı dönem ve o dönemdeki koşullar göz önünde bulundurularak incelenmiş, eserdeki dil bilgisi ile ilgili bilgilerin bugünkü dil bilgisi anlayışı ile farklı ve benzer yönleri belirlenmiştir. İnceleme sonucu eserdeki bilgilerin günümüz Türkçe dil bilgisi anlayışla örtüştüğü ve eserin yazıldığı dönemden bugüne başarılı bir çalışma olduğu tespit edilmiştir

Anahtar Kelimeler

• Kuzey Makedonya’da Türkçe eğitimi
• Kuzey Makedonya’da Türkçe ders kitapları
• Kuzey Makedonya’da Türkçe dil bilgisi kitabı
• Hıfzı İdris
• Şükrü Ramo

A Study on the First Turkish Grammar Book Published in Macedonia After 1944

Öz

According to the Constitution of North Macedonia, Turks are recognized as a "nation" and have the right to receive education in Turkish. The right to Turkish education in the Republic of North Macedonia is guaranteed by the Ohrid Framework Agreement and the constitution of the state. After the Turks living in North Macedonia having the right to receive education in their mother tongue after the Second World War, teachers were trained for Turkish-medium schools and these teachers started to work in cities and villages. The lack of textbooks was one of the main problems experienced during this period. The first Turkish grammar book published in North Macedonia was prepared by retired teacher Hıfzı İdriz and writer Şükrü Ramo. This book, published for secondary schools, is a general grammar book. This work encouraged new authors to work on Turkish grammar and set an example for new works. In this report, the book "Grammar" written by Hıfzı İdriz and Şükrü Ramo was analyzed by taking into consideration the period in which it was prepared and the conditions at that time, and the different and similar aspects of the information about grammar in the book with today's understanding of grammar were tried to be determined. As a result of the analysis, it was determined that the information in the work overlaps with today's understanding of Turkish grammar and that the book is a successful work from the period when it was written to today.

Anahtar Kelimeler

• Turkish education in North Macedonia
• Turkish textbooks in North Macedonia
• Turkish grammar book in North Macedonia
• Hıfzı İdris
• Şükrü Ramo

Kaynakça

1. Çelik, M., Gürel Z. (2018). Makedonya’da Türkçe Dilbilgisi Öğretimi ve Bu Alanda Yayımlanan Kitaplar. International Journal, 22(6), 1617-1622.
2. Emin, O. (2005). Türkiye ve Makedonya’da İlköğretim İkinci Kademe Türkçe Dersi Öğretim Programlarının Karşılaştırılması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
3. Emin, O. (2014). İkinci Dünya Savaşından Sonra Makedonya’da Türkçe Eğitimin ve Türkçe Dersinin Gelişimi. HİKMET. Uluslararası Hakemli İlmi Araştırma Dergisi, (24), 114-129.
4. Gürel Z., Gürel, N. R. (2021). Eğitimci Yazar Recep Murat Bugariç, Hayatı-Sanatı-Eserleri. Üsküp: Yeni Balkan Yayınları.
5. Hasan, H. (1998). Makedonya’da Türkçe Eğitim ve Abdülhakim Hikmet Doğan. Üsküp: Birlik Yayınları.
6. Hoca, F., Nureddin, A. (2024). 1914-2024 Makedonya’da Türkçe Eğitim-Tarihsel ve Sosyo-Kültürel Gelişmeler. Gostivar: Uluslararası Vizyon Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınları No.1.
7. İdriz, H., Ramo, Ş. (1954). Dilbilgisi. Üsküp: Prosvetno Delo Yayınevi.
8. Ülker, Ç. (1998). Makedonya Türk Öyküsünde Kimlik Sorunu. BALTAM Türklük Bilgisi, 3, Kültür Bakanlığı Yayınları.

9. Zekeriya, İ. (1990). Prosvetno Delo Yayınevi’nin 45 Yıllık Etkinliği. Sesler Aylık Toplum Sanat Dergisi, Eylül/Ekim. Üsküp.