Bir Mübadele Romanı: Zesto Psomi

Öz

İnsanlık tarihinin temel dinamiklerinden biri olan; siyasal, sosyal, ekonomik vd. faktörlerin etkisi altında gerçekleşen göçler; sebepleri ve yapılış şekilleri bakımından türlere ayrılır. Kişilerin veya kitlelerin daha iyi koşullarda yaşamak için kendi iradeleriyle yer değiştirmesi gönüllü göçler; siyasal, sosyal, ekolojik gibi nedenlere dayanan yer değişiklikleri ise zorunlu göçlerdir. İki veya daha fazla ülke arasında bir mutabakat çerçevesinde uygulanan mübadele de zorunlu göç kategorisindedir. Uluslararası bir anlaşmaya dayanan en büyük zorunlu göçlerden biri ise 1923’te Lozan Antlaşması çerçevesinde karşılıklı uygulanan Türk–Yunan nüfus aktarımıdır. Feyza Hepçilingirler’in Zesto Psomi adlı romanında da 30 Ocak 1923 tarihli Türk-Yunan Mübadele Antlaşmasının toplumsal etkileri ele alınmıştır. Siyasal tarihten ve aile tarihinden hareketle yazılan, dolayısıyla yer yer otobiyografik özellikler taşıyan romanda Monokakis ailesi üzerinden Girit Müslümanlarının, mübadele anlaşmasının öncesinde, mübadele kararı sırasında ve mübadele sonrasında yaşadıkları kaleme alınmıştır. Bu makalede Zesto Psomi romanında mübadelenin nasıl ele alındığı incelenmiştir. Yazının giriş kısmında 1923 Türk-Yunan mübadelesi hakkında genel bilgiler verilmiş, inceleme kısmında romanın olay örgüsü takip edilip “mübadele öncesi, mübadele kararının uyandırdığı yankılar, göç ve mübadele sonrasına” odaklanılarak tespit, tahlil ve değerlendirmelerde bulunulmuştur. Sonuç bölümünde ise elde edilen bulgulardan hareketle mübadele konusunda Zesto Psomi romanına dair görüşler yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Feyza Hepçilingirler
• Zesto Psomi
• mübadele
• mübadil
• Türkler
• Rumlar

A Novel of Compulsory Exchange: Zesto Psomi

Öz

Migrations, a fundamental dynamic of human history, are influenced by political, social, economic, and other factors. They are categorized into types based on their causes and methods. Voluntary migration refers to the relocation of individuals or groups of people seeking better living conditions; forced migration refers to relocations based on political, social, ecological, and other reasons. Population exchanges between two or more countries, implemented through mutual agreement, also fall under the category of forced migration. One of the largest forced migrations based on an international agreement is the Turkish-Greek population exchange implemented in 1923 under the Treaty of Lausanne. Feyza Hepçilingirler's novel, Zesto Psomi, also depicts the social impact of the Turkish-Greek Population Exchange Agreement of January 30, 1923. Written based on political and family history, and therefore exhibiting autobiographical elements in parts, the novel portrays the experiences of the Cretan Muslims through the Monokakis family, before, during, and after the exchange agreement. This article examines how the issue of the population exchange is addressed in the novel Zesto Psomi. The introduction provides general information about the 1923 Turkish-Greek population exchange, while the analysis follows the novel's plot, focusing on "the period before the exchange, the repercussions of the exchange decision, the migration, and the post-exchange period," offering observations, analyses, and evaluations. The conclusion presents the article's views on the novel Zesto Psomi regarding the population exchange, based on the findings.

Anahtar Kelimeler

• Feyza Hepçilingirler
• Zesto Psomi
• population exchange
• exchangee
• Turks
• Greeks

Kaynakça

1. Adıyeke, A. N. (2020). Girit’ten Kaçmak; Girit’ten Göçmek İki Büyük Göç Dalgası Arasında Girit Muhacirleri. Bursa Araştırmaları Merkezi.
2. Adıyeke, N. (2003). Girit’te Cemaatler Arası Evlilikler. Kebikeç, 16, 18-19.
3. Akgün, A., Kumsar, İ. A. (2018). Mübadil Türklerin Romanı (Mübadele Romanları Üzerinde Bir Değerlendirme). Ankara: Gece Kitaplığı.
4. Arı, K. (2008). Türk Ticaret-i Bahriyesi ve Mübadele Gemileri. İzmir: Deniz Ticaret Odası İzmir Şubesi Yayınları.
5. Arı, K. (2017). Türk Roman ve Öyküsünde Mübadele. Tarih ve Günce, 1(1), 5-28.
6. Assmann (2015). Kültürel Bellek. Ayşe Tekin (Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
7. Ayata, Y. (2015). Türk Romanında Nüfus Mübadelesi ve Bir Mübadele Romanı Olarak Mor Kaftanlı Selanik. Cumhuriyet Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 39(1), 21-56.
8. Bayındır Goularas, G. (2012). 1923 Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi ve Günümüzde Mübadil Kimlik ve Kültürlerinin Yaşatılması. Alternatif Politika, 2(4), 129-146.

9. Belli, M. (2006). Türkiye-Yunanistan Nüfus Mübadelesi, Ekonomik Açıdan Bir Bakış. İstanbul: Belge Yayınları.
10. Durgun Özgür, D. (2023). Feyza Hepçilingirler: Ayvalık’ı ‘rakı-balık’a indirgemek hakaret. Gazete Duvar. Erişim tarihi: 14.05.2024, https://www.gazeteduvar.com.tr/feyza-hepcilingirler-ayvaliki-raki-balika-indirgemek-hakaret-haber-1656135
11. Foucault, M. (2014). Başka Mekânlara Dair. Işık Ergüden (Çev.). Özne ve İktidar: Seçme Yazılar içinde (s. 291-302). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
12. Gökaçtı, M. A. (2010). Nüfus Mübadelesi Kayıp Bir Kuşağın Hikâyesi. İstanbul: İletişim Yayınları.
13. Hepçilingirler, F. (2024). Zesto Psomi. İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınevi.
14. McCarthy, J. (2014). Ölüm ve Sürgün. Fatma Sarıkaya (Çev.). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
15. Millas, H. (2005). Türk ve Yunan Edebiyatında Mübadele: Benzerlikler ve Farklar. Müfide Pekin (Der.), Yeniden Kurulan Yaşamlar 1923 Türk-Yunan Zorunlu Nüfus Mübadelesi, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
16. Millas, H. (2007). Türk Edebiyatında Nüfus Mübadelesi Metinlerin Arasındaki Fısıltı. Müfide Pekin (Der.), Ege’yi Geçerken 1923 Türk-Yunan Zorunlu Nüfus Mübadelesi, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
17. Parın, K. P. (2023). Mübadeleyi Konu Alan Edebî Eserler ve Akademik Çalışmalar Üzerine Bir Bibliyografya Denemesi. 100. Yılında Mübadele içinde (s. 277-289), İstanbul: Ihlamur Kitap.
18. Sakallı, F. (2015). Bir Mübadele Romanı: Hasret. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 11(4), 19-34.
19. Tevfik, İ. (2014). İnsan ve Mekân Yüzüyle Mübadele 1923'ten Bugüne Zorunlu Göç. İstanbul: İnkılap Kitabevi.
20. Tukin, C. (1996). Girit. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi içinde. (Cilt 14, s. 85-93). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı.
21. Yalçın, C. (2004). Göç Sosyolojisi. Ankara: Anı Yayınları.
22. Yazar, A. (2024). Feyza Hepçilingirler: Bu romanı yazarken sadece aile büyüklerimle değil kendimle de yüzleştim.” edebiyathabernet. Erişim tarihi: 01.05.2024, https://www.edebiyathaber.net/feyza-hepcilingirler-bu-romani-yazarken-sadece-aile-buyuklerimle-degil-kendimle-de-yuzlestim/
23. Yılmaz, A. (2023). 100. Yılında Mübadele. Mehmet Söylemez (Ed.). İstanbul: İBB Yayınları.