Mizah Teorileri Bağlamında Bulgaristan Türkleri Fıkraları

Öz

Fıkralar; toplumun gülme, eleştiri ve eğitim gibi ihtiyaçlarını karşılayan anlatmaya dayalı edebî ürünlerdir. Fıkra metinleri, insanı gülmeye yönlendiren ve gülerken düşündüren bir yapıya sahiptir. Mizah yaratma yöntemleri, fıkralarda gülmeyi etkileyen unsurlardır. Mizah yaratma yöntemleri; abartma, biçim bozma, taklit, uyumsuzluk, jest ve mimik şeklindedir. Mizah türleri arasında hiciv, nükte, şaka, ironi ve istihza bulunur. Mizah türlerinin ve mizah çeşitlerinin gülmeyi etkilemesi, mizah teorilerinin oluşmasına zemin hazırlamıştır. Mizah teorileri, bireyin nelere güldüğüyle ve neyin komik olduğuyla ilgili çalışmaları içerir. Dolayısıyla mizah çalışmaları, toplumun bireylerinin mizahı nasıl algıladığı açısından önemlidir. Mizahî fıkralar, toplum içindeki bireylerin yaşamlarının ve kültürlerinin çeşitli yönlerini yansıtır. Fıkra metinlerini mizah teorileri bağlamında analiz etmek, toplum içindeki bireylerin yaşamlarını, kültürlerini, eleştirilerini ve mizah algılarını anlamamızı sağlar. Bulgaristan Türklerinin fıkraları, toplumun yaşadığı göç ve zulüm gibi olayların izlerini taşır. Bu durum fıkra metinlerinin toplumun kolektif ruhundan izler taşıdığını göstermektedir. Bulgaristan Türklerinin fıkraları üzerine halk bilimsel bir çalışmanın eksikliği bizi bu çalışmaya yöneltmiştir. Bu çalışma, literatürde yer alan bu boşluğu doldurmayı hedefler. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırma evreni fıkra metinleri olup örneklem Bulgaristan Türkleridir. Araştırmanın bağlamı mizah teorileridir.

Anahtar Kelimeler

• Bulgaristan Türkleri
• Bulgaristan Türkleri fıkraları
• fıkra
• mizah
• mizah teorileri

Jokes from Turks of Bulgaria in the Context of Humour Theories

Öz

Jokes are narrative literary works that fulfil society's needs for humour, criticism, and education. Humorous jokes have a structure that makes people laugh and think while they laugh. Methods of creating humour are elements that influence laughter in jokes. Methods of creating humour include exaggeration, distortion, imitation, incongruity, and gestures and facial expressions. Types of humour include satire, wit, pranks/practical jokes, irony, and sarcasm. The influence of different types and varieties of humour on laughter has laid the groundwork for the development of humour theories. Humour theories involve the study of what individuals laugh at and what is considered funny. Therefore, humour studies are important in terms of how individuals in society perceive humour. Humorous jokes reflect aspects of the lives and culture of individuals within society. Analysing joke texts within the context of humour theories allows us to understand the lives, culture, criticisms, and perceptions of humour of individuals within society. The jokes from Turks of Bulgaria bear traces of phenomena such as migration and persecution experienced by the community. This shows that joke texts bear traces of the collective spirit of society. The lack of a folkloric study on the jokes from Turks of Bulgaria has led us to undertake this research. This study aims to fill this gap in the literature. This study utilized document analysis, a qualitative research method. The research universe consists of joke texts, and the sample is Turkish people from Bulgaria. The context of the research is theories of humour.

Anahtar Kelimeler

• Turks of Bulgaria
• Jokes from Turks of Bulgaria
• jokes
• humour
• humour theories

Kaynakça

1. Aristoteles. (1995). Retorik. Mehmet. H. Doğan (Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
2. Buttanrı, M. (2005). Bulgaristan Türk Edebiyatı. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 27-45.
3. Dayıoğlu, A. (2005). Toplama Kampından Meclis’e Bulgaristan’da Türk ve Müslüman Azınlığı. İstanbul: İletişim Yayınları.
4. Demirhan, H. (2017). Canlı Tanıklarıyla Belene Toplama Kampından Anavatan Türkiye’ye Zorunlu Göç. Osman Köse (Ed.), Geçmişten Günümüze Göç Cilt 2 içinde (s. 361-377). Canik Belediyesi Kültür Yayınları.
5. Demirhan, H. (2019). Bulgaristan’ın Asimilasyon Politikalarına Karşı Alvanlar (Yablanovo) Direnişi (17-18-19 Ocak 1985). Dil ve Edebiyat Araştırmaları (DEA), Güz (20), 415-446.
6. Durmuş, İ. (2020). Mizah. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi içinde. (Cilt 30, s. 205-206). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı.
7. Eker, G. Ö. (2014). İnsan Kültür Mizah. Ankara: Grafiker.
8. Ercan, Y. (1990). Balkan Türkleri ve Bulgarlar. Belleten, 54(209), 297-308.

9. Fenoglio, I. (2000). Doğu'da Mizah. Ali Berktay (Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
10. Freud, S. (1998). Espriler ve Bilinçdışı İle İlişkiler. Emre Kapkın (Çev.). İstanbul: Payel Yayınevi.
11. Hobbes, T. (1992). Leviathan. Semih Lim (Çev.) İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
12. Koestler, A. (1997). Mizah Yaratma Eylemi. Sevinç Kabakçıoğlu, ve Özcan Kabakçıoğlu (Çev.). İstanbul: İris Yayıncılık.
13. Memişoğlu, H. (1992). Bulgaristan ve Bulgaristan’da Türk Azınlık Sorunu. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
14. Morreall, J. (1997). Gülmeyi Ciddiye Almak. Kubilay Aysevener, ve Şenay Soyer (Çev.). İstanbul: İris Yayıncılık.
15. Morreall, J. (1998). Gülmede Yeni Bir Teori. Metin Ekici (Çev.). Millî Folklor, 5(38), 88-105. (Orijinal yayın tarihi, 1983).
16. Özkan, İ. (2008). Bulgaristan Türkleri Halk Edebiyatı Üzerinde Bir Araştırma [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ege Üniversitesi.
17. Özkan, İ. (2020). Bulgaristan Türklerinde Bir Fıkra Tipi: Çarıklı Filozof/Gerenli. Balkanlarda Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları, 2(2), 1-16.
18. Öztürk, S. (2012). Devlet Hikayeleri: Kimliğin Kaybı ve Yeniden/Yenisinin Kazanılması. Neriman Ersoy Hacısalihoğlu, Mehmet Hacısalihoğlu (Ed.ler), Bulgaristan’da 1984-89 Azınlık Politikaları ve Türkiye’ye Zorunlu Göç içinde (s. 235-267). İstanbul: BALKAR & BALMED.
19. Şentürk, R. (2016). Gülme Teorileri. İstanbul: Küre Yayınları.
20. Şimşir, B. N. (2012). Bulgaristan Türkleri (1878-2008). Ankara: Bilgi Yayınevi.
21. Yenisoy, H. S. (1996). Bulgar Folklorunda Türk Folkloru Etkileri. Bilig, (2 Yaz), 140-146.
22. Yıldırım, B. (2018). Bulgaristan’da Türk Varlığı ve Nüfusu. İstanbul: İlgi Kültür Sanat Yayıncılık.
23. Yıldırım, D. (1992). Fıkra. Türk Dünyası El Kitabı Cilt 3 içinde (s. 332- 341). Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.