"Vatan, İman, Sa’y" Üçgeninde Mehmet Âkif ve Abdülfettah Rauf’un Şiirleri

Öz

Şair/yazarlar bazen birbirlerinden etkilenerek bazense tesadüfen eserlerinde ortak fikirleri işleyip kuvvetli bir ses oluştururlar. Bu çalışmada şiirleri karşılaştırılan Mehmet Âkif ve Abdülfettah Rauf ilk gruba örnek olup Abdülfettah Rauf’un Mehmet Âkif’ten etkilendiği barizdir. İki şair de vatan, iman ve “sa’y” kavram/meselelerini eserlerinde ülkenin kurtuluşu, yeni hayatın düzeni ve ülkenin geleceği olan genç nüfus ve aydın kesim etrafında işlerler. İki şairde de bu kavram/meseleler kaynağını İslam’ın kutsal kitabı olan Kur’an-ı Kerim’den almaktadır. Bu kavram/ meseleler etrafında işlenen düşünceler ve bu kavram/ meseleler hakkındaki çözüm ve öneriler İslami kaideler çerçevesinde şairlerin eserlerinde görülmektedir. İki şairde de vatan, iman ve “sa’y” kavramı/meseleleri birbiriyle bağlantılı, birbirlerini tamamlayan kavram/meselelerdir. İki şair de ülkelerinin işgaline karşı çıkmış, toplumu bu konuda bilinçlendirmek ve harekete geçirmek istemişlerdir. Bu sebeple eserlerini halkı bilinçlendirmek için araçsallaştırmışlardır. İki şairin eserlerindeki şiirlerde işledikleri kavram/meseleler etrafındaki ortaklıklar ve benzerliklerle birlikte, dönem ya da coğrafya kaynaklı farklılıklar da tespit edilmeye çalışılmıştır. İki şairin de düşünce dünyaları incelenerek şiirlerinde izledikleri yol, buldukları çözümler ve gösterdikleri çıkış yolları tespit edilip değerlendirilmiştir. Bu makalenin amacı, iki şairin vatan, iman ve “sa’y” kavram/meselelerinin işlendiği şiirlerini incelemek ve bu incelemelerden yola çıkarak iki şairin fikir dünyaları hakkında tespitte bulunmaktır.

Anahtar Kelimeler

• Vatan
• iman
• sa’y
• İslam
• Kur’an-ı Kerim
• Abdülfettah Rauf
• Mehmet Âkif

Nation, Faith, and Labour Triangle in the Poems of Mehmet Âkif and Abdülfettah Rauf

Öz

Poets and writers sometimes influence each other or coincidentally address similar ideas, creating a strong, unified voice. In this study, Mehmet Âkif Ersoy and Abdülfettah Rauf represent the former, as Rauf was clearly influenced by Âkif’s intellectual and literary style. Both poets center their works on the concepts of nation (vatan), faith (iman), and labor (sa’y) within the framework of national salvation, social order, and the role of the youth and intellectuals. In their poetry, these concepts derive their essence from the Holy Qur’an. The thoughts, solutions, and suggestions they offer are presented strictly within Islamic principles. For both poets, nation, faith, and labor are interconnected and complementary pillars. Opposing the occupation of their respective lands, they sought to raise public awareness and inspire action, thereby instrumentalizing their literature as a means of enlightenment. This study aims to identify not only the thematic commonalities in their poems but also the differences arising from their specific historical and geographical contexts. By examining their intellectual worlds, this article evaluates the paths they followed and the salvation they proposed. The ultimate purpose is to analyze the poems revolving around these three core concepts and to make comprehensive inferences about the poets’ broader intellectual outlooks.

Anahtar Kelimeler

• Nation
• faith
• labor
• Islam
• Holy Qur’an
• Abdülfettah Rauf
• Mehmet Âkif

Kaynakça

1. Abdülfettah Rauf. (2021). Yine Vatan İçin. S. Abdula, E. Arıcı, E. Gökçe (Ed.ler). Üsküp: IDEFE.
2. Abdülfettah Rauf. (2022a). Vardar. S. Abdula, E. Gökçe (Ed.ler). Üsküp: IDEFE.
3. Abdülfettah Rauf. (2022b). Zulmetten Nûra. S. Abdula, E. Gökçe (Ed.ler). Üsküp: IDEFE.
4. Abdülfettah Rauf. (2023a). Ey Yurdum. S. Abdula, E. Arıcı, E. Gökçe (Ed.ler). Üsküp: IDEFE.
5. Abdülfettah Rauf. (2023b). Na’t ve Münâcât. S. Abdula, E. Arıcı, E. Gökçe (Ed.ler). Üsküp: IDEFE.
6. Ağanoğlu, H. Y. (2012). II. Dünya Savaşı’nda Yugoslavya’da Bir Direniş Mücadelesi Yücel Teşkilatı. İstanbul: Rumeli Türkleri Kültür ve Dayanışma Derneği.
7. Ağanoğlu, H. Y. (2024). Üsküp’te Türklük ve İslamiyet İçin Mücadele Eden Meddah Medresesi Mezunu İki Dava Adamı Şuayb Aziz ve Abdülfettah Rauf. S. Abdula ve A. T. İmamoğlu (Ed.ler), Üsküp’te Meddah Medresesi içinde (s. 467-495). IDEFE.
8. Ahzâb Suresi 1-3. Ayet Tefsiri. (2025, 31 Mart). Erişim adresi: https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/Ahz%C3%A2b-suresi/3534/1-3-ayet-tefsiri

9. Aktaş, Ş. (1989). Milli Romantik Duyuş Tarzı ve Mehmet Âkif. Millî Kültür, (65), 54-58.
10. Arıdıcı, M. ve Eriş, E. A. (2023). Yugoslavya Türk Direnişi: Yücelci Mehmet Arıdıcı’nın Hatırâtı. İstanbul: Mavi Gök.
11. Aruçi, Muhammed. (1995). Fettah Efendi. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi içinde. (Cilt 12, s. 483-484). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı.
12. Boym, S. (2009). Nostaljinin Geleceği. F. B. Aydar (Çev.). İstanbul: Metis.
13. Ceylan, Ö. (2007). Kuşlar Dîvânı: Osmanlı Şiir Kuşları. İstanbul: Kapı.
14. Çağbayır, Y. (2017). Ötüken Osmanlı Türkçesi Sözlüğü (1. baskı). İstanbul: Ötüken Neşriyat.
15. Dere, M. (2025). Balkan Savaşları’nın Gölgesinde Bir Dönüşüm: Mesi̇hpaşa İmamı Romanında Ruhsal Uyanış. Balkanistik Dil ve Edebiyat Dergisi, 7(2), 164-180.
16. Doğan, D. M. (2021, 6 Aralık). Ulu Mihrabında Yazılar Gördüm Kadi Babayı Ararken Gazi Babayı Kaybetme. Erişim adresi: https://www.tyb.org.tr/d-mehmet-dogan-ulu-mihrabinda-yazilar-gordum-kadi-babayi-ararken-gazi-babayi-kaybetme-52563h.htm
17. Eriş, E. A. (2022). Yücelciler: Yugoslavya’da Gizli Türk Teşkilatı. İstanbul: Mavi Gök.
18. Ersoy, M. Â. (2009). Safahat. M. E. Düzdağ (Ed.). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı.
19. Ersoy, M. Â. (2021a). Safahat 1. F. Gökçek (Ed.). İstanbul: Dergâh.
20. Ersoy, M. Â. (2021b). Safahat 2: Süleymaniye Kürsüsünde. F. Gökçek (Ed.). İstanbul: Dergâh.
21. Ersoy, M. Â. (2021c). Safahat 3: Hakkın Sesleri. F. Gökçek (Ed.). İstanbul: Dergâh.
22. Ersoy, M. Â. (2021d). Safahat 4: Fatih Kürsüsünde. F. Gökçek (Ed.). İstanbul: Dergâh.
23. Ersoy, M. Â. (2021e). Safahat 6: Âsım. F. Gökçek (Ed.). İstanbul: Dergâh.
24. Ersoy, M. Â. (2021f). Safahat 7: Gölgeler. F. Gökçek (Ed.). İstanbul: Dergâh.
25. Felski, R. (2010). Edebiyat Ne İşe Yarar. E. Ayhan (Çev.). İstanbul: Metis.
26. Gökçek, F. (2005). Mehmet Akif’in Şiir Dünyası. İstanbul: Dergâh.
27. Güçlütürk, T. (2024). Abdülfettah Rauf’un Eserlerinde Vatan Teması. S. Abdula (Ed.), Abdülfettah Rauf: Şiiri, Düşünce Dünyası ve Hayatı içinde (s. 163-186). IDEFE.
28. Güneş, M. (2011). Rumeli’nin Kaybının Türk Şiirindeki Akisleri. Türkbilig, (21), 183-206.
29. Güneş, M. (2024). Abdülfettah Rauf’un Şiirlerinde Rumeli’nin Tabii Güzelliğine Övgü, Kaybolan Değerlere Ağıt. S. Abdula (Ed.), Abdülfettah Rauf: Şiiri, Düşünce Dünyası ve Hayatı içinde (s. 245-259). IDEFE.
30. İnalcık, H. (1992). Bursa. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi içinde. (Cilt 6, s. 445-449). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı.
31. Engüllü, S. (1997). Makedonya Türk Edebiyatı. M. İsen ve S. Engüllü (Ed.ler) Başlangıcından Günümüze Kadar Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi: Makedonya Türk Edebiyatı ve Yugoslavya (Kosova) Türk Edebiyatı (Cilt 7) içinde (s. 139-142). Kültür Bakanlığı Yayınları.
32. Kahraman, Â. (2020). Mehmet Âkif: Tutuşmuş Bir Yürek Adanmış Bir Hayat. İstanbul: Büyüyenay Yayınları.
33. Karahan, A. (2024). Nostalji, Anımsama ve “Özlem Estetiği”: Ahmet Muhip Dıranas’ın “Yağma” Şiiri. Dil ve Edebiyat Araştırmaları.
34. Karakoç, S. (2018). Mehmed Âkif. İstanbul: Diriliş.
35. Karakuş, E. (2021). Üsküp’ün Âkif’i: Balkan Şairi Üsküplü Abdülfettah Rauf’un Şiiri Üzerine Makaleler. İstanbul: Kriter Yayınevi.
36. Köse, S. (2019). Türk Kültüründe Baykuş. Kültür Araştırmaları Dergisi, 1(3), 288-301.
37. Kurnaz, C. (1992). Bülbül. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi içinde. (Cilt 6, s. 485-486). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı.
38. Nazim, E. (2024). Üsküplü Abdülfettah Rauf’un Şiirlerinde Balkan Tarihi, Coğrafyası ve Kültürü [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
39. Necm Suresi 36-54. Ayet Tefsiri. (2025, 31 Mart). Erişim adresi: https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/Necm-suresi/4820/36-54-ayet-tefsiri
40. Özel, İ. (1990). Özgürlük İçin Şiir. Dergâh Dergisi, 1(1), 1.
41. Parini, J. (2022). Şiir Neden Önemlidir? G. Turan (Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
42. Sağlık, Ş. (2025). Abdulfettah Rauf’un Zulmetten Nûra ve Ey Yurdum Adlı Kitaplarındaki Şiirlerinde “Özülke” Olarak İslâm Coğrafyası. S. Abdula, E. Karakuş ve E. R. Nazim (Ed.ler), Abdülfettah Rauf: Şiir, Şuur ve Şair içinde (s. 161-200). IDEFE.
43. Sakallı, F. (2018). Mehmet Âkif Ersoy’un ‘Cenk Şarkısı’ Ve ‘Ordunun Duası’ Şiirlerinde İstiklâl Marşı’nın İpuçları. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 10(18), 267-278.
44. Şuarâ Suresi 214-220. Ayet Tefsiri. (2025, 31 Mart). Erişim adresi: https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/%C5%9Euar%C3%A2-suresi/3146/214-220-ayet-tefsiri
45. Tarlan, A. N. (2020). Mehmet Âkif ve Safahat. İstanbul: Ketebe.
46. Yavuz, S. (2025). Ümidin İki Yüzü: Abdülfettah Rauf ve Mehmet Âkif’in Şiirlerinde Ümit Tasavvuru. S. Abdula, E. Karakuş ve E. R. Nazim (Ed.ler), Abdülfettah Rauf: Şiir, Şuur ve Şair içinde (s. 351-364). IDEFE.