Borsa İstanbul’daki Kâğıt ve Kâğıt Ürünleri Basım Sektöründe Faaliyet Gösteren Firmaların CRITIC ve AROMAN Yöntemleri ile Finansal Performanslarının Değerlendirilmesi

Öz

Çalışmanın amacı, Borsa İstanbul’daki kâğıt ve kâğıt ürünleri basım sektöründe yer alan firmaların finansal performanslarının değerlendirilmesidir. Firmaların 2024 yılına ait bilanço ve gelir tablolarından elde edilen on adet finansal oran ile yapılan çalışmada Çok Kriterli Karar Verme yöntemleri kullanılmıştır. Bunun nedeni ise yapılacak performans değerlemesinde birden çok finansal göstergenin kullanılmasıdır. On üç firamın yer aldığı çalışmada belirlenen finansal oranların ağırlıklandırılmasında CRITIC (CRiteria Importance Through Intercriteria Correlation) yöntemi kullanılırken, firmaların performans sıralamaları içinde AROMAN (Alternative Ranking Order Method Accounting Two-Step Normalization) yöntemi kullanılmıştır. Yapılan ağırlıklandırma çalışmasında en önemli kriterin Aktif Devir Hızı olduğu belirlenmiştir. 2024 yılı için en iyi finansal performansa sahip firmanın da Gıpta Ofis Kırtasiye ve Promosyon Ürünleri İmalat Sanayi A.Ş.olduğu belirlenmiştir. Finasal performansı en düşük firmanın ise Viking Kağıt ve Selüloz A.Ş. olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, önerilen hibrit karar modelinin, karar kriterlerinin farklı oranlardaki önem ağırlıklarının alternatiflerin sıralama performansı üzerindeki etki mekanizmasını incelemek üzere kapsamlı bir duyarlılık analizi de yapılmıştır. Bu sektörle ilgili çalışmalarda ilk defa yapılan bu analiz üç aşamadan oluşmuştur. Analizin ilk aşamasında, 81 farklı senaryo oluşturularak her bir senaryoda karar kriterlerinin önem düzeyleri %10 ila %90 arasında değişen oranlarda azaltılmış ve alternatifler elde edilen yeni ağırlıklar kullanılarak AROMAN tekniği ile sıralanmışlardır. AROMAN tekniğinin uygulanmasında iki aşamalı yürütülen normalizasyon sürecinin entegrasyonunda θ model parametresinin değeri 0.5 olarak tanımlanmıştı. Duyarlılık analizinin ikinci aşamasında, alternatiflerin sıralama performanslarının θ parametresinin farklı değerlerinden etkilenip etkilenmediği test edilmiştir. Analizinin son aşamasında ise, önerilen modelin sıralama performansını test etmek amacıyla bir karşılaştırma analizi gerçekleştirilmiştir. Bu aşamaların sonucunda önerilen hibrit yöntemin güvenilir ve istikrarlı sıralamalar üretebileceği söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• BIST
• finansal performans
• kâğıt ve kâğıt ürünleri basım sektörü
• CRITIC
• AROMAN

Evaluation of Financial Performance of Companies Operating in the Paper and Paper Products Printing Sector in Borsa Istanbul with CRITIC and AROMAN Methods

Öz

The study aims to evaluate the financial performance of companies in the printing sector of paper and paper products in Borsa Istanbul. Multi-criteria decision-making methods were used in the study, which was conducted with ten financial ratios obtained from the companies' balance sheets and income statements for 2024. The reason for using more than one financial indicator in the performance evaluation was that. While the CRITIC (CRiteria Importance Through Intercriteria Correlation) method was used to weight the financial ratios determined in the study in which thirteen companies took part, the AROMAN (Alternative Ranking Order Method Accounting Two-Step Normalization) method was used in the performance rankings of the firms. In the weighting study, it was determined that the most important criterion was the Asset Turnover Rate. It has been determined that the company with the best financial performance for 2024 is Gipta Ofis Stationery and Promotional Products Manufacturing Industry Inc. It has been determined that the company with the lowest financial performance is Viking Kağıt ve Selüloz A.Ş. In addition, a comprehensive sensitivity analysis was conducted to examine the mechanism of the effect of the importance weights of the decision criteria at different rates on the ranking performance of the alternatives. This analysis, which was carried out for the first time in studies related to this sector, consisted of three stages. In the first stage of the analysis, 81 different scenarios were created. The importance levels of the decision criteria in each scenario were reduced by 10% to 90%, and the alternatives were ranked with the AROMAN technique using the new weights obtained. In integrating the two-stage normalization process in applying the AROMAN technique, the value of the θ model parameter was defined as 0.5. In the second stage of the sensitivity analysis, it was tested whether the sequencing performances of the alternatives were affected by different values of the θ parameter. In the final stage of the study, a comparison analysis was carried out to test the ranking performance of the proposed model. As a result of these stages, it can be said that the proposed hybrid method can produce reliable and stable rankings.

Anahtar Kelimeler

• BIST
• financial performance
• paper and paper products printing sector
• CRITIC
• AROMAN

Kaynakça

1. Aires, R. F. de F. ve Ferreira, L. (2018). The rank reversal problem in multi-criteria decision making: A literature review. Pesquisa Operacional, 38(2). https://doi.org/10.1590/0101-7438.2018.038.02.0331
2. Akyüz F., Yeşil T., Kara İ. ve Ersoy G. (2018). BİST’de işlem gören kâğit ve kâğit ürünleri basım ve yayın işletmelerinin TOPSİS, PROMETHEE ve COPRAS yöntemleriyle finansal performanslarının belirlenmesi. Business & Management Studies: An International Journal, 6(3), 293-314. doi: http://dx.doi.org/10.15295/bmij.v6i3.354
3. Akyüz, K. C., Ersen, N. ve Akyüz, İ. (2017). Borsa İstanbul’da faaliyet gösteren kağıt ve kağıt ürünleri sanayi sektörü firmalarının performanslarının gri ilişkisel analiz yöntemiyle değerlendirilmesi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(51), 139-151.
4. Alsanousi, A. T., Alqahtani, A. Y., Makki, A. A. ve Baghdadi, M. A. (2024). A hybrid MCDM approach using the BWM and the TOPSIS for a financial performance-based evaluation of Saudi stocks. Information, 15(5), 1-22. https://doi.org/10.3390/info15050258
5. Amiri, A. S., Babaei, A. ve Khedmati, M. (2025). Country-level assessment of COVID-19 performance: A cluster-based MACONT-CRITIC analysis. Applied Soft Computing, 171, 1-12. https://doi.org/10.1016/j.asoc.2025.112762
6. Anjum, M., Simic, V., Min, H. ve Kraiem, N. (2024). Transformative pathways to metaverse integration in intelligent transportation systems using pythagorean fuzzy CRITIC-AROMAN method. IEEE Access, 12, 119383-119404. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2024.3449417
7. Apan, M. ve Öztel, A. (2020). Bütünleşik Entropi-EDAS yöntemi ile nakit akım odaklı finansal performans analizi: BIST orman, kâğıt, basım endeksi’nde işlem gören firmaların 2011-2018 dönem verisinden kanıtlar. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 22(1), 170-184. https://doi.org/10.24011/barofd.694820
8. Aydın, S. (2025). Farklı normalizasyon tekniklerinin kriter ağırlıklandırma yöntemlerinin sonuçlarına etkisi: CRITIC yöntemi temelinde bir uygulama. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (67), 121-130. https://doi.org/10.53568/yyusbed.1628923.

9. Bağcı, H. (2023). Kâğıt ve Kâğıt Ürünleri Basım Sektörü Finansal Analizi. Kılıç, Y. ve Buğan, M. F. ve Bayrakdaroğlu, A. (eds.), Borsa İstanbul’da Finansal Analiz Uygulamaları: Sektör Bazında İncelemeler - I 2018-2022, (ss.85-107). Özgür Press, Gaziantep.
10. Bakır, M. ve İnce, F. (2024). Havayolu işletmelerinde yolcu memnuniyetinin LOPCOW-AROMAN modeliyle analizi: Star alliance stratejik ortaklığı uygulaması. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 81, 168-189. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1432572
11. Bhadra, D., Dhar, N. ve Salam, Md. A. (2022). Sensitivity analysis of the integrated AHP-TOPSIS and CRITIC-TOPSIS method for selection of the natural fiber. Materials Today: Proceedings, 56, 2618-2629. https://doi.org/10.1016/j.matpr.2021.09.178
12. Bošković, S., Švadlenka, L., Dobrodolac, M., Jovčić, S. ve Zanne, M. (2023a). An extended AROMAN method for cargo bike delivery concept selection. Decision Making Advances,1(1), 1-9. https://doi.org/10.31181/v120231
13. Bošković, S., Švadlenka, L., Jovčić, S., Dobrodolac, M., Simić, V. ve Bacanin, N. (2023b). An alternative ranking order method accounting for two-step normalization (AROMAN) - A Case study of the electric vehicle selection problem. IEEE Access, 11, 39496–39507. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2023.3265818
14. Bouraima, M. B., Jovčić, S., Dobrodolac, M., Pamucar , D., Badi , I. ve Maraka, N. D. (2024). Sustainable healthcare system devolution strategy selection using the AROMAN MCDM approach. Spectrum of Decision Making and Applications, 1(1), 46-63. https://doi.org/10.31181/sdmap1120243.
15. Boydak, H. U. ve Uygurtürk, H. (2023). Nakit akım ve karlılık odaklı performans analizi: kağıt ve kağıt ürünleri basım sektörü işletmeleri üzerine bir araştırma. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(2), 36-49.
16. Bulğurcu, B. (2019). Çok nitelikli fayda teorisi ile CRITIC yöntem entegrasyonu akıllı teknoloji tercih örneği. OPUS-Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 13(19), 1930–1957.
17. Ciardiello, F. ve Genovese, A. (2023). A comparison between TOPSIS and SAW methods. Annals of Operations Research, 325(2), 967-994. https://doi.org/10.1007/s10479-023-05339-w
18. Çakır, S. ve Perçin, S. (2013). Çok kriterli karar verme teknikleriyle lojistik firmalarında performans ölçümü. Ege Akademik Bakış, 13(4), 449–459.
19. Çanakçıoğlu, H. (2011). İnsan ve Çevre. Yayın no:193, İstanbul, Der’in Yayınları.
20. Diakoulaki, D., Mavrotas, G. ve Papayannakis, L. (1995). Determining objective weights in multiplecriteria problems: The crıtıc method. Computers & Operations Research, 22(7), 763-770.
21. Ergül, N. ve Çevik, C. (2023). Kağıt ve kağıt ürünleri sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin finansal performanslarının değerlendirilmesi. İşletme Akademisi Dergisi, 4(2), 174-188.
22. Işık, Ö., Shabir, M. ve Moslem, S. (2024). A hybrid MCDM framework for assessing urban competitiveness: A case study of European cities. Socio-Economic Planning Sciences, 96, 1-13. https://doi.org/10.1016/j.seps.2024.102109
23. İç, Y. T. (2014). A TOPSIS based design of experiment approach to assess company ranking. Applied Mathematics and Computation, 227, 630-647.
24. Jamwal, A., Agrawal, R., Sharma, M. ve Kumar, V. (2020). Review on multi-criteria decision analysis in sustainable manufacturing decision making. International Journal of Sustainable Engineering, 14(3), 202–225. https://doi.org/10.1080/19397038.2020.1866708
25. Kahraman, Y. E. (2023). BİST orman, kağıt, basım endeksinde karlılığın işletme başarısına etkisi. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 58(3), 2125-2143
26. Kara, K., Yalçın, G. C., Acar, A. Z., Simic, V., Konya, S. ve Pamucar, D. (2024). The MEREC-AROMAN method for determining sustainable competitiveness levels: A case study for Turkey. Socio-Economic Planning Sciences, 91, 1-13. https://doi.org/10.1016/j.seps.2023.101762
27. Kara, K., Yalçın, G. C., Acar, A. Z., Simic, V., Konya, S. ve Pamucar, D. (2024). The MEREC-AROMAN method for determining sustainable competitiveness levels: A case study for Turkey. Socio-Economic Planning Sciences, 91. https://doi.org/10.1016/j.seps.2023.101762
28. Karadeniz, E., İskenderoğlu, Ö. ve Öcek, C. (2021). Kağıt ve kağıt ürünleri imalat sektörünün finansal performansının ölçek temelinde analizi: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası sektör bilançolarında bir araştırma. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 23(1), 160-171. https://doi.org/10.24011/barofd.891992
29. Kavas, Y. B. (2023). BIST kâğıt ve kâğıt ürünlerı basım sektöründekı firmaların MAIRCA yöntemi ile finansal performans ölçümü. Polat, C., Güllüdağ, N.(Ed), SILK ROAD 2. International Scientific Research Congress September 26-27, 2023 Igdir University, (ss.269-270), Igdir, Türkiye.
30. Krishnan, A. R., Kasim, M. M., Hamid, R. ve Ghazali, M. F. (2021). A modified critic method to estimate the objective weights of decision criteria. Symmetry, 13(6). https://doi.org/10.3390/sym13060973
31. Kurt, R., İmren, E. ve Karayılmazlar, S. (2021). Türkiye orman endüstri sektörü altında faaliyet gösteren kağıt, orman ve mobilya firmalarının finansal performanslarının entropi temelli PROMETHEE yöntemiyle analizi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 23(2), 545-554. https://doi.org/10.24011/barofd.904299
32. Lai, H. ve Liao, H. (2021). A multi-criteria decision making method based on DNMA and CRITIC with linguistic D numbers for blockchain platform evaluation. Engineering Applications of Artificial Intelligence, 101, 104200. https://doi.org/10.1016/j.engappai.2021.104200
33. Li, T., Zhong, M. ve Fei, L. (2025). Selection of high-arm fire trucks for urban emergency preparedness based on evidential linguistic CRITIC-BWM approach. Expert Systems with Applications. 287, 1-22. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2025.128064
34. Medetoğlu, B., Kavas, Y. B. ve Öztürk, M. (2023). Financial performance determinatıon with copras and moora methods: an applicatıon in BIST paper and paper products printing sector. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 173-196. https://doi.org/10.30561/sinopusd.1240554
35. Negi, A., Ranakoti, L., Singh,V., Bhandari, P., Wang, M., Fekete, G. ve Singh, T. (2025). A hybrid CRITIC-MAIRCA framework for optimal phase change material selection in solar distillation systems. International Journal of Thermofluids, 27, 1-18. https://doi.org/10.1016/j.ijft.2025.101167
36. Nguyen, V. T. ve Chaysiri, R. (2025). CRITIC-CoCoSo model application in hybrid solar-wind energy plant location selection problem: a case study in Vietnam. Energy Engineering, 122(2), 515-536. https://doi.org/10.32604/ee.2024.057786
37. Orhan, M. ve Aytekin M. (2020), Türkiye ile AB’ye son katılan ülkelerin ar-geperformanslarının CRITIC ağırlıklı MAUT ve SAW yöntemiyle kıyaslanması. BMIJ, 8(1), 754-778 doi: http://dx.doi.org/10.15295/bmij.v8i1.1355
38. Pishahang, M., Jovcic, S., Hashemkhani Zolfani, S., Simic, V. ve Görçün, Ö. F. (2023). MCDM-Based wildfire risk assessment: a case study on the state of Arizona. Fire, 6(12), 1-18. https://doi.org/10.3390/fire6120449
39. Riaz, M., Qamar, F., Tariq, S. ve Alsager, K. (2024). AI-Driven LOPCOW-AROMAN Framework and Topological Data Analysis Using Circular Intuitionistic Fuzzy Information: Healthcare Supply Chain Innovation. Mathematics, 12(22), 3593. https://doi.org/10.3390/math12223593
40. Sel, A. ve Zengin, N. (2020). Bist’te işlem gören kağıt sektöründeki firmaların finansal performanslarının incelenmesi: 2014-2018. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 7(49), 90-101.
41. Setiawansyah, S. (2025). Improving decision accuracy through LOPCOW weighting and AROMAN methods in retail store location selection. Jurnal Ilmiah Informatika Dan Ilmu Komputer (JIMA-ILKOM), 4(1), 77-88. https://doi.org/10.58602/jima-ilkom.v4i1.57.
42. Sultana, M. N., Sarker, O. S. ve Dhar, N. R. (2024). Parametric optimization and sensitivity analysis of the integrated Taguchi-CRITIC-EDAS method to enhance the surface quality and tensile test behavior of 3D printed PLA and ABS parts. Heliyon, 11(1), 1-18. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e41289
43. Şahin Macit, N. (2023). Evaluatıon of the macroeconomıc performance of selected european and central asian countries by cilos based aroman method. Eurasian Business & Economics Journal, 34. 31-48. 10.17740/eas.econ.2023-V34-03.
44. Thinh, H. X. ve Van Dua, T. (2024). Enhancing understanding of changes in solution rankings with variations in user coefficients in AROMAN method. International Journal of Mechanical Engineering and Robotics Research, 13(3), 354-361.
45. Tran, N. M. (2013). Pairwise ranking: Choice of method can produce arbitrarily different rank order. Linear Algebra and Its Applications, 438(3). https://doi.org/10.1016/j.laa.2012.08.028
46. Üçüncü, T., Akyüz, K. C., Akyüz, İ., Bayram, B. Ç. ve Ersen, N. (2018). Evaluation of financial performance of paper companies traded at BIST with TOPSIS method. Kastamonu University Journal of Forestry Faculty, 18(1), 92-98. https://doi.org/10.17475/kastorman.331279
47. Yıldız, B. ve Erdoğan, M. (2020). Orman, kâğıt ve basım sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin finansal performanslarının ölçülmesi: Borsa İstanbul’da bir TOPSİS uygulaması. İşletme Araştırmaları Dergisi, 12(1), 938-954.
48. Zavadskas, E. K., Kaklauskas, A. ve Vilutiene, T. (2009). Multicriteria evaluation of apartment blocks maintenance contractors: Lithuanian case study. International Journal of Strategic Property Management, 13(4), 319-338.
49. Zavadskas, E. K., Turskis, Z. ve Vilutiene, T. (2010). Multiple criteria analysis of foundation instalmentalternatives by applying additive ratio assessment (ARAS) method. Archives of Civil Andmechanical Engineering, 10(3), 123-141.
50. Zavadskas, E. K., Turskis, Z., Antucheviciene, J. ve Zakarevicius, A. (2012). Optimization of weighted aggregated sum product assessment. Elektronika ir Elektrotechnika, 122(6), 3-6.
51. Zhang, Q., Fan, J. ve Gao, C. (2024). CRITID: enhancing CRITIC with advanced independence testing for robust multi-criteria decision-making. Scientific Reports, 14(1), 25094. https://doi.org/10.1038/s41598-024-75992-z
52. Zhang, X., Wang, C., Li, E. ve Xu, C. (2014). Assessment model of ecoenvironmental vulnerability based on improved entropy weight method. Scientific World Journal, 1, 1-7. https://doi.org/10.1155/2014/797814.