Türkiye Orman Ürünleri Endüstrisinde İstihdam ve İşletme Yoğunlaşmasının Bölgesel ve Zamansal Analizi

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de orman ürünleri sanayinin bölgesel düzeyde mekânsal yapısını işyeri ve çalışan sayıları açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, 2008, 2014 ve 2020 yıllarına ait İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması (NUTS-2) Düzey 2 verilerine dayanarak Lokasyon Katsayısı (LQ) hesaplanmış; sektördeki bölgesel yoğunlaşma düzeyleri ortaya konmuştur. LQ analizine ek olarak, benzer yapısal özelliklere sahip bölgeleri belirlemek amacıyla Aşamalı Kümeleme Analizi uygulanmıştır. Elde edilen bulgular, orman ürünleri sanayinin Batı Anadolu, Marmara ve Karadeniz bölgelerinde yoğunlaştığını, buna karşılık Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde sektörel etkinliğin oldukça sınırlı olduğunu göstermektedir. Özellikle TR31 (İzmir), TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova), TR83 (Samsun, Tokat, Çorum, Amasya) gibi bölgeler yüksek LQ değerleriyle öne çıkarken; kümeleme analizinde bu bölgelerin benzer yapıda gruplandığı görülmüştür. Çalışan sayısı ve işyeri artış oranları, sektörel büyümenin batı bölgelerinde sürdüğünü, doğu bölgelerinde ise durağan bir yapının devam ettiğini ortaya koymaktadır. Sonuçlar, orman ürünleri sanayinin bölgesel kalkınmadaki rolünü vurgulamakta ve politika yapıcılar için sektörel desteklerin coğrafi olarak yeniden yönlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Orman Ürünleri Endüstrisi
• İstihdam Dağılımı
• İşletme Yoğunlaşması
• Zamansal Analiz
• Bölgesel Kalkınma

Regional and Temporal Analysis of Employment and Enterprise Concentration in Türkiye's Forest Products Industry

Öz

This study aims to examine the spatial structure of the forest products industry in Turkey at the regional level based on the number of establishments and employees. For this purpose, Location Quotients (LQ) were calculated using The Nomenclature of Territorial Units for Statitiscs (NUTS-2) Level-2 data from the years 2008, 2014, and 2020 to reveal the degree of regional specialization in the sector. In addition to LQ analysis, hierarchical cluster analysis was employed to identify regions with similar structural characteristics. The findings show that the forest products industry is concentrated in the Western Anatolia, Marmara, and Black Sea regions, while its presence in Eastern and Southeastern Anatolia remains quite limited. Particularly, regions such as TR31 (İzmir), TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova), and TR83 (Samsun, Tokat, Çorum, Amasya) stand out with high LQ values and are grouped together in the cluster analysis. Growth rates in employment and number of establishments indicate continued sectoral development in the western regions, whereas a relatively stagnant structure persists in the eastern parts. The results highlight the role of the forest products industry in regional development and suggest the need for a geographically reoriented policy approach to sectoral support mechanisms.

Anahtar Kelimeler

• Forest products industry
• employment distribution
• enterprise concentration
• temporal analysis
• regional development

Kaynakça

1. Aguilar, F.X., Grala, R.K., Bratkovich, S.M., (2009). Use of georeferenced data to study clustering in the primary wood products industry of the US South. Canadian Journal of Forest Research 39 (12), 2494–2504. https://doi.org/10.1139/X09-161
2. Akyüz, K.C. (2001) Artvin İlindeki küçük ve orta ölçekli orman ürünleri sanayi işletmelerinin yapısı, sorunları ve çözüm önerileri. Kafkas Üniversitesi, Artvin Orman Fakültesi Dergisi, (1): 83-90.
3. Akyüz, K.C., Serin, H., Akyüz, İ., Cındık, H. (2003).Doğu Karadeniz Bölgesindeki orman ürünleri sanayi işletmelerinin hammadde tercihleri ve tedarik sorunları. Kafkas Üniversitesi Artvin Orman Fakültesi Dergisi 1-2: 68-75.
4. Arslan, K. (2005). Bölgesel kalkınma farklılıklarının giderilmesinde etkin bir araç: bölgesel planlama ve bölgesel kalkınma ajansları. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (7): 275-294.
5. Aydemir, E. (2024). Orman ürünleri endüstrisinde endüstri-içi ticaret analizi. Journal of Trade and Market, 12(1): 45–59. https://doi.org/10.56554/jtom.1169240
6. FAO. (2020). The state of the world’s forests 2020. Food and Agriculture Organization. [https://doi.org/10.4060/ca8642en] Erişim tarihi: 12.08.2022.
7. Gedik, T., Çil, M., Başak, Z., Yıldız, Ş. (2015). Düzce orman ürünleri sanayi işletmelerinin yeşil pazarlama konusunda tutum ve davranışlarının incelenmesi. Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 3(2), 633-643.
8. Gedik, T., Çil, M. (2019). Küçük ve orta ölçekli işletmelerde kriz yönetimi (Düzce İli Örneği). Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 21(2): 417-425.

9. Günaydın, D. (2013). Bölgesel kalkınma sürecinde kümelenmeler: TR31 İzmir bölgesi örneği. International Anatolia Academic Online Journal Social Sciences Journal, 1(2): 11-47.
10. Hagadone T.A., Grala, R.K. (2012). Business clusters in Mississippi’s forest products industry, Forest Policy and Economics 20: 16-24, https://doi.org/10.1016/j.forpol.2012.01.011.
11. Hildebrand, G. H., Mace, A. (1950). The employment multiplier in an expanding industrial market: Los Angeles County, 1940-47. The Review of Economics and Statistics, 32(3): 241-249. https://doi.org/10.2307/2937531
12. Hurmekoski, E., Sjölie, H. K. (2017). Comparing forest sector modelling and qualitative foresight analysis: Insights from Finland and Norway. Journal of Forest Economics, 27(1): 1–12. https://doi.org/10.1016/j.jfe.2017.01.001
13. Karaduman, A. A. (2009). Kayseri İlinde mobilya sanayisinde faaliyet gösteren işletmelerin sosyo ekonomik açıdan incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bartın Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Orman Endüstri Mühendisliği Anabilim Dalı, 145s.
14. Karayılmazlar, S., Şener Uzcan, G. (2016). TR81 Düzey 2 bölgesi orman ürünleri endüstrisinde karo modeli ile rekabet analizi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 18(2): 71-81. https://doi.org/10.24011/barofd.267300
15. Koç, K., Aksu, B. (2000). Türkiye orman ürünleri işletmelerinde yersel dağılım. Journal of the Faculty of Forestry Istanbul University, 50(2): 113-130. https://doi.org/10.17099/jffiu.01149
16. Koç, K. H., Dilik, T. ve Kurtoğlu, A. (2017). Türkiye orman ürünleri endüstrisine stratejik bir bakış. S. Özden (Ed.), IV. Ulusal Ormancılık Kongresi : "İnsan - Doğa Etkileşiminde Orman ve Ormancılık" içinde (483-495 ss.). Ankara: Türkiye Ormancılık Derneği.
17. OGM. (2023). Türkiye orman varlığı. Orman Genel Müdürlüğü. Erişim adresi: https://www.ogm.gov.tr/ Erişim tarihi: 10.04.2023.
18. Öztürk, E., Koç, K. H. (2017). Endüstri 4.0 ve mobilya endüstrisi. İleri Teknoloji Bilimleri Dergisi, 6(3): 786-794.
19. Peltoniemi, M. (2013). Mechanisms of capability evolution in the Finnish forest industry cluster, Journal of Forest Economics 19(2): 190-205, https://doi.org/10.1016/j.jfe.2013.02.001.
20. Porter, M. E. (1998). Clusters and the new economics of competition. Harvard Business Review, 76(6): 77–90.
21. Sevinç, H. (2011). Bölgesel kalkınma sorunsalı: Türkiye’de uygulanan bölgesel kalkınma politikaları. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi (6:2): 35-54
22. Su, H., Hou, F., Yang, Y., Han, Z., Liu, C. (2020). An assessment of the international competitiveness of China’s forest products industry. Forest Policy and Economics, 119, 102256. https://doi.org/10.1016/j.forpol.2020.102256
23. Şener Uzcan, G., Karayılmazlar, S. (2018). TR81 Düzey 2 Bölgesi orman ürünleri endüstrisinin kümelenme analizi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 20(2), 239-251. https://doi.org/10.24011/barofd.421111
24. T.C. Kalkınma Bakanlığı. (2018). Ormancılık ve orman ürünleri çalışma grubu raporu. On Birinci Kalkınma Planı 2019 – 2023, Erişim tarihi: 27.10.2023. Erişim adresi: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2020/04/Ormancilik_ve_Orman_UrunleriCalismaGrubuRaporu.pdf
25. Top, Y., Adanur, H., Öz, M., Yaşar, M. (2014). Gümüşhane İli Orman Ürünleri Sanayi İşletmelerinin Yapısal Özelliklerinin İncelenmesi. Kastamonu University Journal of Forestry Faculty, 14(1), 24-36.
26. TÜİK, (2020). Türkiye İstatistik Kurumu. Biruni Veri Tabanı, Erişim tarihi: 27.08.2022. Erişim adresi: https://www.tuik.gov.tr/
27. Türkoğlu, T., Şahin, M. T., (2018). Türkiye orman endüstrisi sektörünün mekânsal örüntüsü. III. International Education and Social Science Congress (INES) 2018, Bildiriler Kitabı, s1296-1303. Antalya, Türkiye.
28. Türkoğlu, T. (2023). Güney Ege Kalkınma Bölgesinde orman ürünleri sektörünün analizi ve geliştirilme olanaklarının araştırılması (Yayımlanmamış doktora tezi), Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Muğla, Türkiye.
29. Üçüncü, T., Bayram, B.Ç. (2016). Kastamonu Orman ürünleri endüstrisinde kuruluş yeri seçimini etkileyen faktörlerin AHP metodu ile incelenmesi, Kastamonu Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 16 (2):599-606.
30. Yeşilkaya, M., Daş, G. S., Yaşin, M. F. (2023). Türkiye orman ürünleri sektörünün döngüsel ekonomi ve endüstriyel simbiyoz bağlamında değerlendirilmesi. Journal of Turkish Operations Management, 7(2): 1701-1723. https://doi.org/10.56554/jtom.1169240
31. Yıldız, Ö., Kaygın, B. (2020). Bartin İlinde orman ürünleri sektöründe üniversite-sanayi işbirliği: 2015-2020 Nitel Süreç Analizi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 22(3): 897-909. https://doi.org/10.24011/barofd.748021
32. Yoloğlu, A. C. (2021). Türkiye’de yakınsama ve bölge içi eşitsizlikler: ilçe düzeyinde sosyo-ekonomik gelişme endeksi aracılığı ile bir değerlendirme. Planlama, 31(1):12–30,| https://doi: 10.14744/planlama.2020.88310