Orman Köylerindeki Kadın Kooperatifi Ortaklarının Kooperatifçiliğe Bakışları ve Beklentileri: Devrek Güneşi Kooperatifi Örneği

Öz

Kooperatifler orman köyleri gibi kırsal yerleşimlerde sosyal ve ekonomik hayatta pek görünür olmayan kadınların istihdam edilmesinde ve söz sahibi olmalarında önemli bir yere sahiptir. Demokratik ve katılım-cı yapılarından dolayı kooperatifler, Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarına ulaşmada da etkin bir araç olarak görülmektedir. Özellikle kadın kooperatiflerinin ülke kalkınmasındaki önemine kalkınma planlarında da değinilmekte ve bu çerçevede kooperatifçiliğin desteklenmesine gayret gösterilmektedir. Kırsal alanlarda faaliyet gösteren kooperatiflerin cinsiyet eşitsizliğiyle ilgili kronikleşen sorunları, 2000’li yılların başında kırsaldaki kadınların da kendi aralarında örgütlenip kadın kooperatiflerini kurmalarına vesile olmuştur. Günümüzde kırsalda katma değer yaratan, toplumsal cinsiyet eşitliği ve eşitsizliğin azaltılması gibi sürdürü-lebilir kalkınma amaçlarına ulaşmada önemli adımlar atan kadın kooperatiflerinin sayısı her geçen gün artmaktadır. Bu gelişmelere karşın kırsaldaki kadın kooperatiflerinin ortak yapılarını inceleyen araştırma sayısı çok azdır. Bu araştırmanın amacı, kadın kooperatifi örgütlenmesinde, üretimde, bölgesel odun dışı orman ürünlerinden katma değer yaratmada başarılı olarak görülen, dolayısıyla kırsal kalkınmaya da bü-yük katkıları olan, Devrek Güneşi Kooperatifi (Devrek/Zonguldak) ortaklarının kooperatifçiliğe bakış açılarının ve kooperatiflerinden olan beklentilerinin belirlenmesidir. Bunları tespit edebilmek için ortaklara yönelik 42 sorudan oluşan bir anket formu oluşturulmuştur. Bu anketler 30 kooperatif ortağına yüz yüze görüşme yöntemiyle uygulanmıştır. Anket sorularına verilen cevapların Microsoft Excel programıyla frekans ve yüzde dağılımları belirlenerek nitel veri analizi ile yorumlanmıştır. Devrek Güneşi Kooperatifi ortakları kooperatifçiliğinin anlamını bilmekte ve bu doğrultuda da çalışmakta, üretmektedirler. Ortakların arasında çok az bir fikir ayrılığı olmasına rağmen birlikte çalışma kültürünü benimsemişlerdir. Bunun nedeni kooperatifte şeffaf, hesap verilebilir ve samimi bir yönetim anlayışının işlemesidir. Orman köyle-rindeki kadınlar kooperatif ortağı olmalarıyla birlikte, özgüvenlerini ve ekonomik özgürlüklerini kazanmış, aynı zamanda eğitim seviyelerini de yükseltme imkânı bulmuşlardır. Elde edilen bulgular, kırsal kesimde yeni kurulacak ya da bir türlü başarıyı yakalayamayan kadın kooperatiflerine yol gösterici olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Kadın kooperatifleri
• orman köylüsü
• cinsiyet eşitliği
• eşitsizliğin azaltılması
• kırsal kalkınma

Expectations and the Outlook of Cooperators on Women’s Cooperatives in Forest Villages: The Sample of Devrek Güneşi Cooperative

Abstract

Cooperatives play a significant role in employing and empowering women, who are often underrepresented in the social and economic life of rural settlements like forest villages. Due to their democratic and participatory nature, cooperatives are also seen as an effective tool for achieving the Sustainable Development Goals. The importance of women's cooperatives in national development is particularly emphasized in development plans, and efforts are being made to support cooperatives within this framework. The chronic problems of gender inequality faced by cooperatives operating in rural areas led rural women to organize among themselves and establish their cooperatives in the early 2000s. Today, the number of women's cooperatives, which create added value in rural areas and take significant steps toward achieving Sustainable Development Goals such as Gender Equality and Reduced Inequalities, is increasing daily. Despite these developments, very little research has examined the shared structures of women's cooperatives in rural areas. The purpose of this research is to determine the perspectives of the members of the Devrek Güneşi Cooperative (Devrek/Zonguldak), a women's cooperative organization recognized for its success in production and the creation of added value from regional non-wood forest products, thus contributing significantly to rural development. A survey of 42 questions was developed for the members to identify these factors. These surveys were administered to 30 cooperative members through face-to-face interviews. Frequency and percentage distributions of the answers given to the survey questions were determined using the Microsoft Excel program and interpreted through qualitative data analysis. The members of the Devrek Güneşi Cooperative understand the meaning of cooperatives and work and produce accordingly. While there are a few disagreements among the members, they have adopted a culture of working together. This is due to the cooperative's transparent, accountable, and sincere management approach. By becoming cooperative members, women in forest villages have gained self-confidence, economic independence, and the opportunity to improve their education. The findings will guide women's cooperatives that are newly established in rural areas or have not yet achieved success.

Keywords

• Women cooperatives
• forest villager
• gender equality
• reduced inequalities
• rural development

Kaynakça

1. ActHuman (2021). Sosyal Dayanışman Ekonomisi İçin Güçlü Kooperatifçilik. İnsani Gelişme Vakfı ve İstanbul Politikalar Merkezi Ortak Yayını.
2. Alkan, S. (2007). Trabzon İli Orman Köylerinde Kadın ve Orman Kaynakları İlişkisi. Doktora tezi, KTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
3. Anonim, (2025). Türkiye Cumhuriyeti Ticaret Bakanlığı Bartın Ticaret İl Müdürlüğü Haberleri. Erişim tarihi: 07.07.2025. https://bartin.ticaret.gov.tr/haberler/devrek-gunesi-kadin-kooperatifini-devrekte-ziyaret-ettik
4. Atmiş, E., Daşdemir, İ., Lise, W. and Yıldıran, Ö. (2007). Factors affecting women’s participation in forestry in Turkey. Ecological Economics, 60(4): 787-796. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2006.02.016
5. Atmiş, E. (2010). Sürdürülebilir Orman Yönetimi. Ormancılık Politikası, Editörler: A. Akesen ve A. Ekizoğlu. Türkiye Ormancılar Derneği Yayını, Ankara.
6. Atmiş E., Günşen H.B., Bayramoğlu Lise B. and Lise W. (2009). Factor affecting forest cooperative’s participation in forestry in Turkey. Forest Policy and Economics. 11: 102-108.
7. Atmiş E., Günşen H. B. and Özden S. (2010). How can Turkey’s forest cooperatives contribute to reducing rural poverty? Unasylva 234/235(61):51-53.
8. Atmiş, E., Günşen, H.B. and Lise, Y. (2022). Gender Differentiation in Rural Development and Cooperatives of Turkey: Women’s Empowerment from Production to Organization. XV World Forestry Congress, 02-06 May 2022, Seoul, Republic of Korea.

9. BAKKA (2025). Batı Karadeniz Kalkınma Ajansı Haberleri. Erişim tarihi: 10.08.2025. https://bakka.gov.tr/ihale/dedeoglu-koyunde-gunes-enerjisi-sistemi-ve-degirmen-baglantisinin-kurulmasi-mal-alimi-zeyilname-ile-degistirilmistir-503
10. Baumgartner, R.J., (2019). Suatinable development goals and the forest sector – a complex relationship. Forests, 10, 152; doi:10.3390/f10020152
11. Bharti, N. (2021). Role of cooperatives in economic empowerment of women: a review of Indian experiences. World Journal of Entrepreneurship, Management and Sustainable Development, 17 (4): 617–631. https://doi.org/10.1108/WJEMSD-07-2020-0095
12. Daşdemir, İ. ve Karcı, A. (2021). Ormancılık kooperatiflerine yönelik algı ve beklentiler: Yenice orman işletmesi örneği. Turkish Journal of Forestry. 22(2): 117-127. DOI: 10.18182/tjf.884318
13. Demircan Yıldırım, P. (2020). Kırsal kalkınmada kadın kooperatiflerinin rolü: Ahatlı kadın kooperatifi örneği. ETÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11: 159-170.
14. Duguid, F., Durutaş, G. ve Wodzicki, M. (2015). Türkiye’de Kadın Kooperatiflerinin Mevcut Durumu. Dünya Bankası Raporu.
15. Ferguson, H. and Kepe, T. (2011). Agricultural cooperatives and social empowerment of women: a Ugandan case study. Development in Practice, 21(3): 421-429. https://doi.org/10.1080/09614524.2011.558069
16. Günşen, H.B. ve Atmiş, E. (2015). İç Göçlerin Orman Köylerinde ve Ormancılık Çalışmaları Üzerindeki Etkileri. IV. Ormancılıkta Sosyo-Ekonomik Sorunlar Kongresi Bildiriler Kitabı. 15-17 Ekim 2015. Trabzon. s:177-190.
17. ICA, (2017). Co-ops for 2030: A movement achieving sustainable development for all. The International Co-operative Alliance.
18. ICA, (2025). Cooperative identity, values & principles. International Cooperatives Alliance. Erişim tarihi: 10.08.2025. https://ica.coop/en/cooperatives/cooperative-identity
19. IUFRO, (2020). Expert Panel on Forest and Poverty 2020. International Union of Forest Research Organizations. https://www.iufro.org/science/gfep/gfep-initiative/panel-on-forests-and-poverty/
20. Katila, P., Colfer, C.J.P., Jong, W.D., Galloway, G., Pacheco, P. and Winkel, G., (2020). Sustainable Development Goals: Their Impacts on Forests ad People. Cambridge University Press, UK, DOI: 10.1017/9781108765015
21. Korkmaz, S. ve Alkan, H. (2015). Orman köylerinde kadının toplumsal yaşamdaki rolü: Isparta orman işletme şefliği örneği. Turkish Journal of Forestry, 16(2): 141-151. DOI: 10.18182/tjf.77255
22. Koutsou, S., Iakovidou, O. and Gotsinas, N. (2003). Women’s cooperatives in Greece: an on-going story of battles, successes and problems. Journal of Rural Cooperation, 31(1): 47-57.
23. Lafont, J., Saura, J.R. and Ribeiro-Soriano, D., (2023). The role of cooperatives in sustainable development goals: a discussion about the current resources curse. Resources Policy, 83: 103670. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2023.103670
24. Majurin, E. (2012). How women fare in East African cooperatives: the case of Kenya, Tanzania and Uganda. Cooperative Facility for Africa, International Labour Organization Country Office for Tanzania, Kenya, Rwanda and Uganda. Dar es Salaam, Tanzania.
25. Matta, J.R. and Meins, L. S. (2012). Repositioning forest in development. Unasylva, 239(63): 3-9.
26. MBS, (2025). 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu. T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Sistemi. Erişim tarihi: 10.08.2025. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=1163&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
27. Msosa, S.K. (2022). Challenges facing women cooperatives in accessing markets for agricultural products: a systematic literature review. International Review of Management and Marketing, 2(6), 37-43.
28. Nippierd, A. (2002). Gender isues in Co-operatives. International Labour Organization Cooperative Programme, Geneva, Switzerland.
29. OECD (2025). Working age population. Erişim tarihi: 10.08.2025. https://www.oecd.org/en/data/indicators/working-age-population.html
30. Özdemir, G. (2013). Women’s cooperatives in Turkey. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 81:300 – 305. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2013.06.432
31. Özden, S. ve Buğday, S.E. (2015). Üretim faktörü olarak orman köylüsünün nüfus hareketleri: Kastamonu örneği. Kastamonu Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi. 15(2): 231-240. https://doi.org/10.14486/IJSCS123
32. SBB (2025). On İkinci Kalkınma Planı (2024-2028). Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. Erişim tarihi: 14.08.2025. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/12/On-Ikinci-Kalkinma-Plani_2024-2028_11122023.pdf
33. Sobering, K. (2016). Producing and reducing gender inequality in a worker-recovered cooperative. The Sociological Quarterly, 57: 129-151.
34. Şahankaya Adar, A., Dedeoğlu, S. ve Kurtuluş, G. (2023). Türkiye’de kadın kooperatifleri: mevcut durum analizi, kadın güçlenmesi ve istihdam yaratma potansiyeli. Çalışma ve Toplum, 2(77): 1171-1208.
35. Toker, A. (2022). Sosyal bilimlerde nitel veri analizi için bir kılavuz. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 51(Özel Sayı 1): Ö319-Ö345. DOİ:10.30794/pausbed.1112493
36. UN (2019). Global Forest Goals and Targetsof the UN Strategic Plan for Forests 2030. United Nations Department of Economic and Social Affairs. New York. https://www.sifi.se/wp-content/uploads/GLOBAL-FOREST-GOALS-UN-STRATEGIC-PLAN-FOR-FORESTS-2030.pdf
37. UN, (2020). United Nations Sustainable Development Goals. https://sdgs.un.org/goals
38. WB, (2025). Rural population statistics in 2024. The World Bank. Erişim tarihi: 17.07.2025. https://data.worldbank.org/indicator/SP.RUR.TOTL.ZS
39. WCM, (2024). World Cooperative Monitor Report 2023. International Cooperative Alliance. https://ica.coop/sites/default/files/2024-01/wcm_2023_3101.pdf