Ağaç Ürünleri İmalatı Sektörünün Ölçek Bazlı Karlılık Performansının DuPont Analiz Tekniği ile Değerlendirilmesi

Öz

Yapılan çalışma ile Türkiye’de ağaç ürünleri imalatı sektöründe faaliyet gösteren kurumlar vergisi mükellefi işletmelerin 2009-2023 yılları arasındaki kârlılık performansları ölçek bazlı olarak DuPont analiz tekniği ile değerlendirilmiştir. Araştırma verileri Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından hazırlanan sektör bilançolarından elde edilmiştir. Yapılan çalışma ile mikro, küçük, orta ve büyük ölçekli işletmelerin 2009-2023 yılları arasındaki satış kârlılığı (ROS), aktif kârlılığı (ROA) ve öz sermeye kârlılığı (ROE) oranları karşılaştırılmış ve ölçekler arasında anlamlı bir fark bulunup bulunmadığı test edilmiştir. Araştırma kapsamında Kruskal–Wallis non-parametrik varyans analizi ve Dunn–Bonferroni post-hoc testleri, SPSS istatistik programında yapılmıştır. Araştırma bulguları en düşük satış kârlılığının küçük ölçekli işlemelerde, en yüksek satış kârlılığın ise büyük ölçekli işletmelerde gerçekleştiğini göstermiştir. Çalışma sonunda ağaç ürünleri imalatı sektöründe aktif kârlılığı ve öz sermaye kârlılığının ise ölçek büyüdükçe arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Diğer bir ifade ile en düşük aktif kârlılığı ve öz sermaye kârlılığı mikro ölçekli işletmelerde gerçekleşirken en yüksek aktif kârlılığı ve öz sermaye kârlılığının ise büyük ölçekli işletmelerde gerçekleştiği görülmüştür. Yapılan fark analizleri sonucunda da aktif kârlılığı ve öz sermaye kârlılığında mikro ölçekli işletmelerin diğer ölçeklerdeki işletmelerden anlamlı şekilde farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma sonucunda ağaç ürünleri imalatı sektöründe ölçek ekonomisinin geçerli olduğu ve dezavantajlı konumda olan daha mikro ve küçük ölçekli işletmelerin satış kârlılığı, aktif kârlılığı ve öz sermaye kârlılığını artırmaya yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Ağaç Ürünleri İmalatı
• DuPont Analiz Tekniği
• Varyans Analizi
• Karlılık Performansı

Evaluation of the Scale-Based Profitability Performance of the Wood Products Manufacturing Sector Using DuPont Analysis Technique

Abstract

The study evaluated the profitability performance of corporate tax-paying businesses operating in the wood products manufacturing sector in Turkey between 2009 and 2023 on a scale basis using the DuPont analysis technique. The research data was obtained from sector balance sheets prepared by the Central Bank of the Republic of Turkey (CBRT). The study compared the return on sales (ROS), return on assets (ROA), and return on equity (ROE) ratios of micro, small, medium, and large-scale enterprises between 2009 and 2023 and tested whether there was a significant difference between the scales. Within the scope of the research, Kruskal–Wallis non-parametric variance analysis and Dunn–Bonferroni post-hoc tests were performed using the SPSS statistical program. Research findings indicate that the lowest sales profitability occurs in small-scale operations, while the highest sales profitability occurs in large-scale businesses. The study concluded that in the wood products manufacturing sector, both operating profitability and return on equity increase as the scale of operations grows. In other words, the lowest operating profitability and return on equity were observed in micro-scale businesses, while the highest operating profitability and return on equity were observed in large-scale businesses. The difference analyses also revealed that micro-scale enterprises differed significantly from enterprises of other scales in terms of asset profitability and return on equity. The study concluded that economies of scale are valid in the wood products manufacturing sector and presented various recommendations for micro and small-scale enterprises, which are at a disadvantage, to increase their sales profitability, asset profitability, and equity profitability.

Keywords

• Wood Products Manufacturing
• DuPont Analysis Technique
• Variance Analysis
• profitability performance

Kaynakça

1. Akyüz, F., Yeşil, T., Kara, E. (2019). İşletmelerin Dupont kârlılık analiziyle performansının belirlenmesi: Borsa İstanbul imalat sektörü örneği. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (83), 61-84, https://doi.org/10.25095/mufad.579728
2. Akyüz, K. C., Yıldırım, İ., Akyüz, İ. (2017). Yüzde yöntemi ve bazı finansal oranlar yardımıyla orman ürünleri sanayi sektöründe yer alan firmaların değerlendirilmesi. İleri Teknoloji Bilimleri Dergisi, 6(3), 93-101.
3. Akyüz, K. C., Yıldırım, İ., Akyüz, İ. (2020). Birleşik oran analizi (dupont) yöntemi ile kâğıt ve kâğıt ürünleri sanayi sektöründe performans ölçümü. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 22(1), 164-169 https://doi.org/10.24011/barofd.687611
4. Almazari, A. A. (2012). Financial performance analysis of the jordanian arab bank by using the dupont system of financial analysis. International Journal of Economics and Finance 4(4), 86-94, https://doi.org/10.5539/ijef.v4n4p86
5. Apan, M., Öztel, A. (2020). Bütünleşik entropi-edas yöntemi ile nakit akım odaklı finansal performans analizi: BIST orman, kâğıt, basım endeksi’nde işlem gören firmaların 2011-2018 dönem verisinden kanıtlar. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 22(1), 170-184, https://doi.org/10.24011/barofd.694820
6. Arslan, B. (2016). KOSGEB Finansman Desteklerinin KOBİ’lerin Finansal Etkinliğine Etkisi: Düzce İlinde Bir Uygulama. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 12(12), 27-39.
7. Arslan, E., Bora, A. (2021). Türk Bankacılık Sektöründe Mevduat Bankalarının Finansal Performanslarının DuPont Sistemine Göre İncelenmesi: 2015-2019 Dönemi. OPUS International Journal of Society Researches, 18(43), 6356-6376, https://doi.org/10.26466/opus.930091 Arslan, Ö., & Ülker, Y. (2021). İmalat Sektörünün Finansal Durumunun DuPont Analizi Yöntemiyle Değerlendirilmesi. Turkish Studies-Economics, Finance, Politics, 16(1), 51-66, https://doi.org/10.47644/TurkishStudies.47140
8. Atılgan, A., Akyüz, İ., Akyüz, K. C., Ersen, N. (2024). Ölçek Bazında çalışma Sermayesi Yönetim Etkinliği: Ağaç ve Ağaç Ürünleri ve Kağıt ve Kağıt Ürünleri Sektörü. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi, 20(1), 121-138, https://doi.org/10.58816/duzceod.1425021

9. Avan, E. (2023). Hastane hizmetleri alt sektörün finansal performansının trend analizi ile incelenmesi. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 9(1), 1-11.
10. Aydın, S. (2023). Orman Ürünleri ve Mobilya Sektörü Finansal Analizi. Y. Kılıç, M. F. Buğan, & A. Bayraktaroğlu, Borsa İstanbul’da Finansal Analiz Uygulamaları Sektörler Bazında İncelemeler-I (2018-2022) (s. 163-184). Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub140.c1139
11. Başkaya, H., Özdemir, A. (2024). Borsa İstanbul Sürdürebilirlik-25 Endeksinde Yer Alan İşletmelerin Finansal Oranlarının Dupont Analizi ile İncelenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(1), 79-105, https://doi.org/10.30803/adusobed.1467926
12. Beller Dikmen, B. (2021). Mobilya İmalatı Sektörünün Finansal Performansının Oran Analizi ve Topsis Yöntemiyle Değerlendirilmesi. Uluslararası İşletme, Ekonomi ve Yönetim Perspektifleri Dergisi, 5(1), 80-97, https://doi.org/10.29228/ijbemp.49682
13. Bilici, N. S. (2019). Turizm sektöründe öz sermaye kârlılığının değerlendirilmesi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (82), 41-54. https://doi.org/10.25095/mufad.535962
14. Burja, V., Mărginean, R. (2014). The study of factors that may influence the performance by the Dupont analysis in the furniture industry. Procedia Economics and Finance, 16, 213-223, https://doi.org/10.1016/S2212-5671(14)00794-1
15. Coşkun Erdoğan, Y. (2023). Otomotiv Sektöründe Dupont Yöntemiyle Finansal Performans Değerlendirmesi: BIST Örneği. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 582-608, https://doi.org/10.17336/igusbd.1119060
16. Çayır, M., Ersen, N. (2024). Döviz kurunun ağaç ve ağaç ürünleri sektöründe seçilmiş göstergeler üzerindeki etkisi: Türkiye örneği. Mobilya ve Ahşap Malzeme Araştırmaları Dergisi, 7(2), 136-149, https://doi.org/10.33725/mamad.1488255
17. Chang, K. J., Chichernea, D. C., & HassabElnaby, H. R. (2014). On the DuPont analysis in the health care industry. Journal of Accounting and Public Policy, 33(1), 83-103.
18. Erken Çelik, A., Digün Oç (2018). Dupont Analizi Yöntemiyle Türk Çimento Sektörü’nün Finansal Performansının Değerlendirilmesi. Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 4(11), 458-471, https://doi.org/10.31576/smryj.87
19. Erduru, İ. (2021). Covid-19 Salgınının Yolcu Taşımacılığı Sektörlerinin Finansal Performansına Olan Etkisinin İncelenmesi. Uluslararası İşletme, Ekonomi ve Yönetim Perspektifleri Dergisi (IJBEMP), 5(2), 877-891, https://doi.org/.10.29228/ijbemp.54974
20. Fairfield, P. M., Yohn, T. L. (2001). Using asset turnover and profit margin to forecast changes in profitability. Review of Accounting Studies, 6(4), 371-385.
21. Gümüş, U., T., Çıbık, E. (2018). Measurement of performance by the dupont method of real estate ınvestment partnerships. Hitit University Journal of Social Sciences Institute, 11(3), 2178-2194, https://doi.10.17218/hititsosbil.421602
22. Güngör, N. (2021). Covid 19’un BİST’te Yer Alan Sektörlerin Finansal Performanslarına Etkisinin Dupont Analizi Yöntemiyle Değerlendirilmesi. International Journal of Disciplines Economics & Administrative Scienves Studies, 7(36), 1036-1040, http://dx.doi.org/10.26728/ideas.533
23. İş Sağlığı ve Güvenliği Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü Başkanlığı (İSGÜM). (2018). Ağaç Ürünleri İmalatı Sektöründe İş Sağlığı ve Güvenliği Rehberi. T.C. Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü İş Sağlığı ve Güvenliği Araştırma Projesi (İSGAP), Ankara.
24. Kara, O., Şahin, Ö., Bekar, İ., Kayacan, B. (2019). Endüstriyel ağaç ve ahşap ürünleri sektörünün uluslararası rekabet gücü analizi: Türkiye örneği. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 15(1), 15-32.
25. Karadeniz, E., Koşan, L. (2017). Hastane hizmetleri sektörünün aktif ve öz sermaye kârlılık performansının analizi: hastane hizmetleri sektör bilançolarında bir araştırma. İşletme ve İktisat Çalışmaları Dergisi, 5(1), 37-47.
26. Karamahmutoğlu, M. K. (2022). COVID-19’un sektörlerin finansal performansına etkisinin oran analizi yöntemi ile incelenmesi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (95), 35-56, https://doi.org/10.25095/mufad.1086620
27. Kefe, İ. (2023). Ulaştırma sektörünün finansal performansının DuPont analiz sistemi kullanılarak incelenmesi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(145), 247-262, http://dx.doi.org/10.29228/ASOS.72103
28. Kefe, İ. (2023). Covid-19 pandemisinde DuPont analizi ile sağlık sektörünün finansal performansının incelenmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(2), 461-478.
29. KOSGEB (Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı). (2025). KOBİ Tanımı, https://www.kosgeb.gov.tr/site/tr/genel/detay/9276/kobi-tanimi-guncellendi-daha-fazla-isletme-kamu-desteklerinden-yararlanabilecek Erişim tarihi: 21.09.2025
30. Koşan, L., Karadeniz, E. (2014). Konaklama ve yiyecek hizmetleri alt sektörünün finansal performansının dupont finansal analiz sistemi kullanılarak incelenmesi. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 11(2), 75-89.
31. Koşan, L., Karadeniz, E. (2013). Türk imalat sektöründe küçük, orta ve büyük ölçekli işletmelerin finansal performansının Dupont analiz tekniğiyle incelenmesi. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 45-62.
32. Kurt, R., İmren, E., Karayılmazlar, S. (2021). Türkiye Orman Endüstri Sektörü altında faaliyet gösteren Kağıt, Orman ve Mobilya firmalarının finansal performanslarının entropi temelli PROMETHEE yöntemiyle analizi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 23(2), 545-554, https://doi.org/10.24011/barofd.904299
33. Omağ, A. (2021). Du-pont analizi ve örnek bir uygulama. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(1), 51-57, https://doi.org/10.29106/fesa.817973
34. Özçelik, M. (2024). Türkiye'de Yenilenebilir ve Geleneksel Enerji Şirketlerinin Finansal Performans Karşılaştırması: DuPont Analizi Yaklaşımı. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD), 16(31), 345-359, https://doi.org/10.20990/kilisiibfakademik.1508111
35. Öztel, A., Yavuz, H. (2019). Entropi tabanlı Topsis yöntemi ile finansal performans analizi: Mobilya ve ağaç işleri sektörlerinde bir uygulama. 5. Uluslararası Ekonomi Yönetimi ve Pazar Araştırmaları Kongresi, İstanbul: Güven Plus Grup A.Ş. Yayınları, 176 – 184.
36. Ram, M., Chouhan, R. K. (2020). DuPont analysis—A tool of financial performance analysis. Indian Journal of Business Administration, 13, 7-12.
37. Sheela, S. C., Karthikeyan, K. (2012). Financial performance of pharmaceutical industry in India using dupont analysis. European Journal of Business and Management, 4(14), 84-91.
38. Soliman, M. T. (2008). The use of DuPont analysis by market participants. The Accounting Review, 83(3), 823-853, https://doi.org/10.2308/accr.2008.83.3.823
39. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), (2025), Sektör Bilançoları https://www3.tcmb.gov.tr/sektor/#/tr/C/16/agac-agac-urunleri-ve-mantar-urunleri-imalati-mobilya-haric-saz-saman-ve-benzeri-malzemelerden-orulerek-esyalarin-imalati Erişim tarihi: 15.04.2025
40. Yavuz, H. (2025). Tarım alt sektörlerinin finansal performanslarının DuPont analiz tekniği ile değerlendirilmesi. Tarım Ekonomisi Dergisi, 31(1), 133-148, https://doi.org/10.24181/tarekoder.1637415