GENETİĞİ DEĞİŞTİRİLMİŞ ORGANİZMA KULLANILARAK ÜRETİLEN GIDALARIN İNSAN SAĞLIĞINA ETKİLERİNİN CEZA HUKUKU AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Gen biliminin gelişmesi genetiği değiştirilmiş organizmaların (GDO) üretimini ve tüketimini yaygınlaştırsa da, henüz güvenilirliklerine ilişkin kesin bir bilimsel bulgu mevcut değildir. Bu belirsizliğe rağmen, GDO’lar gıda olarak üretilmekte ve tüketilmektedir. Devletin sağlığı koruma yükümlülüğünün bir gereği de işler bir mevzuat üretmektir. Çalışmada sağlığın gerekleri ve mevzuatın en önemli eksiği olarak tespit ettiğimiz sorumluluk hükümlerinin etkinliği ele alınmıştır. Makalenin kaleme alınma nedeni; GDO’lu gıdaların insan sağlığına olan etkilerini ceza hukuku bakımından ele almaktır.

Anahtar Kelimeler

• Genetiği değiştirilmiş organizma
• Sağlık hakkı
• Biyogüvenlik
• Ceza hukukunda gıda güvenliği
• Ceza hukukunda genetiği değiştirilmiş organizmalar

EVALUATION OF THE EFFECTS OF FOOD PRODUCED USING GENETICALLY MODIFIED ORGANISMS ON HUMAN HEALTH IN TERMS OF CRIMINAL LAW

Öz

Although the development of genetics has made the production and consumption of genetically modified organisms (GMO) widespread, there is no definitive scientific evidence regarding their safety yet. Despite this uncertainty, GMOs are produced and consumed as food. One of the requirements of the state's obligation to protect the health is to produce a functioning legislation. In the study, the requirements of the right to health and the effectiveness of the criminal liability provisions, which we have identified as the most important shortcoming of the legislation, are discussed. The reason for writing the article; to address the effects of GMO foods on human health in terms of the right to criminal law. In this study, the descriptive analysis method was used and the decisions of the Court were mentioned when necessary.

Anahtar Kelimeler

• Genetically modified organism
• Right to health
• Biosecurity
• Food security in criminal law
• Living modified organism in criminal law

Kaynakça

1. ARTEMEL, Mehmet Nafi: Biyogüvenlik Hukuku, 1. B, İstanbul 2014.
2. ARTUK, Mehmet Emin/GÖKCEN, Ahmet: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 15. B., Ankara 2021.
3. ASLAN, Dilek/BAYAZIT, İlhan: Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar: Kısa Bir Değerlendirme, Farklı Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar, Ed. Dilek Aslan/Meltem Şengelen, 1. B., Ankara 2010.
4. AYDIN, Melike Belkıs: “Hukuka Hermeneutik Yaklaşım: Hans-Georg Gadamer’in Felsefi Hermeneutiği”, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Eskişehir 2019.
5. CENTEL, Nur/ZAFER, Hamide/YENERER ÇAKMUT, Özlem: Türk Ceza Hukukuna Giriş, 9. B., İstanbul 2016.
6. DEMİRBAŞ, Timur: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 17. B., Ankara 2022.
7. DÖNMEZER, Sulhi/ERMAN, Sahir: Nazari ve Tatbiki Ceza Hukuku, Cilt II, 15. B, İstanbul 2021.
8. DÜLGER, Murat Volkan: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 1. B., İstanbul 2021.

9. HAFIZOĞULLARI, Zeki/ÖZEN, Muharrem: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 9. B., Ankara 2016.
10. HAFIZOĞULLARI, Zeki: Ceza Normu, 2. B., Ankara 1996.
11. HAFIZOĞULLARI, Zeki/ÖZEN, Muharrem: Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler Kişilere Karşı Suçlar, 1.B, Ankara 2010.
12. İÇEL, Kayıhan: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 6. B., İstanbul 2021.
13. KAN, Çağrı: Türk Ceza Hukukunda Zorunluluk Hali, 1. B., Ankara 2018.
14. KOCA, Mahmut/ÜZÜLMEZ, İlhan: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 14. B., Ankara 2021.
15. OZANSÜ, Mehmet Cemil: Kasttan Doğan Subjektif Sorumluluk, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2007.
16. ÖNDER, Ayhan: Ceza Hukuku Dersleri, 1. B., İstanbul 1992.
17. ÖZEN, Mustafa: Gıda Hukuku, 2. B., Ankara 2015.
18. ÖZGENÇ, İzzet: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 17. B., Ankara 2021.
19. PALAZZO, Francesco: Introduzione Ai Principi Del Diritto Penale, 1.B., Torino 1999.
20. ÜNAL, Osman Gazi: Türk Ceza Hukukunda Tehlike Suçları, 1. B., Ankara 2023.
21. VIGANO’, Francesco: Stato Di Necessita’ e Conflitti Di Doveri, 1. B., Milano 2000.
22. YOKUŞ SEVÜK, Handan: Çevre Hukuku, 2. B., Ankara 2017.
23. AKBULUT, Berrin: “İdari Para Cezası ve İdari Para Cezasının Belirlenmesi”, Çatalhöyük International Journal of Tourism and Social Research, Y. 2022, S. 9, s. 87-99.
24. AYDIN, Murat: “Genel Güvenliği Kasten Tehlikeye Düşürmek Suçu Silah Kavramı ve Yargıtay Uygulaması”, Terazi Hukuk Dergisi,Y. 2007, C. 2, S. 6, s.50-59.
25. BEYKAYA, Mehmet: “Türkiye’de Gıda Endüstrisinde Gıda Güvenliği ve Denetimlerin Rolü: Iğdır İli Örneği”, Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, Y. 2020, C. 10, S. 1, s. 260-270.
26. ÇIVGIN, Hatice: “Uluslararası Sözleşmeler ve Türkiye’deki GDO Düzenlemeleri Işığında Biyogüvenlik Kurulu Kararları”, Eğitim Bilim Toplum Dergisi, Y. 2016, C. 14, S. 53, s.112-139.
27. ÇOBAN, Aykut: “Türkiye’de GDO Düzenlemesi ve Sosyo-Ekolojik Sorunlar”, Görünmez Elin Ekolojisi, Biyogüvenlik ve GDO, Ankara 2010, s. 43-67.
28. ÇUBUKÇU, Büşra Sevde: “Türk Ceza Hukuku’nda Görünüşte İçtima”, Terazi Hukuk Dergisi, Y. 2019, C. 14, S. 154, s. 1181-1190.
29. DOĞAN, Beşir Fatih /IŞIKTAÇ, Esra: “5977 Biyogüvenlik Kanunu Kapsamında Temel Esaslar ve Hukuki Sorumluluk”, Türk Alman Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Y. 2023, C.5, S. 1, s. 33-79.
30. DOĞAN, Koray: “Tehlike Suçu ile Zarar Suçu Arasındaki Suçların İçtimaı Sorunu”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, Y. 2014, C. 5, S. 16, Ankara, s.179-208.
31. DONINI, Massimo: “Health Protection and Food Safety Regulation in Italy: From The Current Legislation to Reform Project of 2015”, Food Regulation and Criminal Justice, 2016, Ed. Adan Nieto Martín / Ligeia Quackelbeen/ Michele Simonato, Netherlands 2016, s. 225-244.
32. DÖNER, Ayhan/KELEK, Mücahit: “Negatif Yükümlülükler Açısından Sağlık Hakkı”, Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Y. 2015, C. 19, S. 3-4, s. 3-21.
33. ERSOY, Uğur: “Ceza Hukukunun Gri Alanı Tehlike Suçları”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, Y. 2020, C. 11, S. 41, s. 27-64.
34. GÜLEŞCİ, Yusuf: “5977 Sayılı Biyogüvenlik Kanunu’nun İncelenmesi“, Sağlık Hukuku Digestası, Ankara Barosu Yayınları, Y. 2021, C. 2, S. 2, s. 159-180.
35. GÜRPINAR, Damla: “Biyogüvenlik Kanunu Çerçevesinde Hukuki Sorumluluk”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Y. 2013, C. 15, S. Özel Sayı, s. 1067-1110.
36. KAPLAN, Mahmut: “Ceza Hukukunda Özel Genel Norm İlişkisinin Tespiti”, Ceza Hukuku Dergisi, Y. 2023, C. 18, S. 53, s. 487-524 .
37. KIVILCIM, Zeynep: “Cartagena Protokolü ve Türkiye Biyogüvenlik Mevzuatı”, Marmara Avrupa Araştırmaları Dergisi, Y. 2012, C. 20, S. 1, İstanbul, s. 99-121.
38. MADEN, Mehmet: “Gıda Ceza Hukukunun Bazı Temel Kavramları ve Genel Yapısı Üzerine Mukayeseli Bir İncelemesi”, Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi, Y. 2019, C. 7, S. 1, s. 81-91.
39. MARTIN, Adan Nieto: “General Report on Food Regulation and Criminal Law”, Food Regulation and Criminal Justice, 2016, Ed. Adan Nieto Martín / Ligeia Quackelbeen/ Michele Simonato, Netherlands 2016, s. 17-64.
40. ÖZBEK, Veli Özer: “Zehirli Madde Katma ve Bozulmuş veya Değiştirilmiş Gıdaların Ticareti Suçları (TCK m. 185 ve m. 186)”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Durmuş TEZCAN’a Armağan, Y. 2019, C. 21, S. Özel Sayı, s. 95-119.
41. ÖZBEK, Veli Özer: “Ceza Hukukunda Nedensellik Bağı ve Fiilin Objektif İsnat Edilebilirliği Sorunu”, Prof. Dr. Baki Kuru Armağanı, Ankara 2004, s. 417-457.
42. ÖZEN, Mustafa: “5977 Sayılı Biyogüvenlik Kanunu’nda Düzenlenen Suçlar”, (Biyogüvenlik), Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Y. 2014, C. 0, S. 113, s. 283-306.
43. ÖZEN, Mustafa: “Kamu Sağlığına Karşı İşlenen Suçlar”, (Kamu Sağlığı), İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, Y. 2008, C. 66, S. 2, s. 163-190.
44. ÖZLÜER, Özkaya Ilgın/ÖZLÜER Fevzi: “Biyogüvenlik Yasası Korkunun Ekolojisi”, Görünmez Elin Ekolojisi Biyogüvenlik ve GDO, Ed. Ekoloji Kolektifi, 1. B, Ankara 2010, s. 137-156.
45. SALTIK, Ahmet: “Genetiği Değiştirilmiş Gıdalar ve Halk Sağlığı”, Farklı Boyutlarıyla Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar, Ankara 2010, s. 33-40.
46. TAŞKIN, Ozan Ercan: “Maddi ve Muhakeme Boyutuyla Çevre Ceza Hukukuna Dair Bazı Tespitler/Kısmi Öneriler”, Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi, Y. 2015, C. 3, S. 1, s. 119-166.
47. UĞUR, Hüsamettin: “Kabahatler Kanunu ve 5252 sayılı Kanuna Göre İdari Para Cezası ve Yargıtay Uygulaması”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Y. 2009, S. 85, s. 189-219 .
48. YENERER ÇAKMUT, Özlem: “Türk Ceza Yasasında Zehirli Madde Katma Suçu (TCK m. 185)”, Ceza Hukuku Dergisi, Y. 2007, C. 2, S. 4, s. 247-262.
49. YENİ, Onur: “Sürdürülebilirlik ve Sürdürülebilir Kalkınma Bir Yazarın Taraması”, Gazi Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Y.2014, C. 16, S. 3, s. 181-208.
50. Biyogüvenlik Kanunu Tasarısı ile Çevre, Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler, Avrupa Birliği Uyum ile Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonları Raporları (1/789, https://www.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d23/c064/tbmm23064074ss0473.pdf .
51. Biyogüvenlik Mevzuatı Uygulama Talimatı, https://vskn.tarimorman.gov.tr/pendik/Belgeler/BIYOGÜVENLIK_MEVZUATI_UYGULAMA_TALIMATI_30.05.2018_Degisikligi_pdf.%20(1).pdf .
52. Bulaşıcı Hastalıklar Sürveyans ve Kontrol Esaslarına İlişkin Yönetmelik, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=11347&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 .
53. ÇETİNER Selim: “Biyogüvenlik Nedir, Ne Değildir?”, http://research.sabanciun edu/18136/1/Biyog%C3%BCvenlik_Nedir_Ne_de%C4%9Fildir.pdf), .
54. Cumhuriyet, “Küçük Saliha’nın Ölüm Nedeni Netleşti”, 13.09.2021 tarihli haber, https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/kucuk-salihanin-olum-sebebi-netlesti-zehirli-nar-1868440 .
55. DİNÇTÜRK, Nida: Tohum dosyası (III): İthal tohumlar bizi zehirliyor mu? 11 Mayıs 2020 tarihli yazı, https://teyit.org/tohum-dosyasi-iii-ithal-tohumlar-bizi-zehirliyor-mu .
56. DONINI, Massimo:Il Progetto 2015 Della Commissione Caselli Sicurezza Alimentare e Salute Pubblica Nelle Linee di Politica Criminale della Riforma Dei Reati Agroalimentari, “Riforme Penali Reati Agroalimentari”, Diritto Penale Contemporaneo, Y. 2016 S. 1, s. 4-30, https://dpc-rivista-trimestrale.criminaljusticenetwork.eu/pdf/donini_1_16.pdf .
57. https://www.eurotopics.net/tr/204669/glifosat-davasinda-karar-monsanto-ya-254-milyon-ceza# .
58. https://www.greenpeace.org/turkey/Global/turkey/report/2014/06/GDO%20rapor.pdf .
59. https://karararama.yargitay.gov.tr/
60. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6331&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5#:~:text=(3)%20İşyeri%20hekimi%20veya%20sağlık,sağlık%20hizmeti%20sunucularına%20sevk%20eder.
61. ZIRULIA, Stefano: “I Riflessi Del Danno Ambientale Sulla Salute Umana Criticità e Prospettive della Prova Epidemiologica ‘Omicidio e Lesioni Personali, Epidemiologia’ ”, Il Nuovo Diritto Penale Ambientale, Diritto Penale Contemporaneo, Sayı: 1, 2018, “https://dpc-rivista-trimestrale.criminaljusticenetwork.eu/pdf/zirulia_1_18.pdf,s. 212-231 .