Adil Yargılamayı Etkilemeye Teşebbüs Suçu ve Basın Özgürlüğüyle İlişkisi

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 1, 111 - 138, 05.02.2026

Gülden Çamurcuoğlu

Öz

Adil yargılamayı etkilemeye teşebbüs suçu Türk Ceza Kanunun 288. maddesinde düzenlenmiştir. Suç tanımına göre yargı görevi yapanı, bilirkişi veya tanığı hukuka aykırı bir karar vermesi veya hukuka aykırı bir işlem tesis etmesi için hukuka aykırı bir şekilde etkilemek adli para cezasını gerektiren bir suçtur. Suç tanımında sözlü ve yazılı beyanda bulunan kişi denilerek ilan yoluyla bu suçun işleneceğinden söz edildiğinden bu suçla basın özgürlüğü hakkı karşı karşıya gelmektedir. Adil yargılamanın hukuka aykırı etkilenmesi mahkemelerin bağımsızlığı ve tarafsızlığının ihlal edilmesi anlamına gelir. Bu durum da beraberinde adil yargılanma hakkının ihlalini doğurur. Dolayısıyla bu suç kapsamında demokratik toplumun temel iki değeri karşı karşıya gelmektedir.
Adil yargılamanın korunması, basın özgürlüğünün sınırlandırılmasında Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine göre meşru bir gerekçedir. Bununla birlikte Ceza Hukuku yaptırımlarının bir temel hak ve özgürlüğün kısıtlanması konusunda son çare olarak uygulanması gerekir.
Adil yargılamanın korunması için hem Anglosakson hukuk sistemlerinde hem de Kıta Avrupası hukuk sistemlerinde bir suç tanımına yer verildiği görülür. Bununla birlikte suç soruşturmasına başvurmada ülkeler arasında yaklaşım farklılığı bulunur. ABD’de mahkemeler basın özgürlüğü lehine bir yaklaşım ortaya koyar. İngiltere ve Commonwealth ülkelerindeyse sanığın adil yargılanma hakkının korunması ve yargı otoritesinin korunması için cezalandırma yoluna gidilebilmektedir. Kıta Avrupası ülkelerinde takip edilen yaklaşım ise davaya katılanların mahremiyetine, onurunun korunmasına ve masumiyet karinesine ağırlık verilerek hem adil yargılanma hakkına öncelik verilmekte hem de yargılamanın selameti gerekçesiyle dava öncesi gizlilik kararı alınabilmektedir.
Kıta Avrupası yaklaşımında basın özgürlüğü hakkıyla adil yargılama ilkesi karşı karşıya geldiğinde çoğunlukla adil yargılamanın sağlanması korunmaya çalışılır. Bununla birlikte mahkeme kararlarında vurgulandığı gibi basın özgürlüğünün sınırlanması demokratik toplumda gerekli ise ve gerektiği ölçüde sınırlandırılmalıdır. Aksi halde egemenlik hakkının kullanım alanlarından biri olan yargı alanıyla ilgili halkın bilgi alması hakkı engellenmiş olur.
Türkiye’de kanun koyucu adil yargılamayı etkilemeye teşebbüs suçunda zaman içinde basın özgürlüğü lehine değişikliğe gitmiştir. Suçun basın tarafından işlenmesi halinde cezada artırım sebebi olan fıkra yürürlükten kaldırılmış ve suç için öngörülen hapis cezası adli para cezasına çevrilmiştir. Ancak yine de bu suçtan dolayı sık bir şekilde ifade ve basın özgürlüğünün kısıtlanması yoluna gidilmesi suç düzenlemesiyle amaçlanan caydırıcılık özelliğine zarar verecektir.

Anahtar Kelimeler

basın özgürlüğü, , adil yargılamayı etkilemeye teşebbüs suçu , adil yargılanma hakkı , mahkemelerin bağımsızlığı ve tarafsızlığı , haber alma hakkı

THE OFFENSE OF ATTEMPTING TO INFLUENCE A FAİR TRIAL AND ITS RELATIONSHIP TO FREEDOM OF THE PRESS

Öz

The crime of attempting to influence a fair trial is regulated in article 288 of the Turkish Penal Code. According to the definition of the crime unlawfully influencing a judicial officer, expert witness, or witness to render an unlawful decision or perform an unlawful act is a crime punishable by a fine. Since the crime is defined as a person making a verbal or written statement announcing that this crime will be committed, this crime conflicts with the right to freedom of the press. The unlawful interference with a fair trial constitutes a violation of the independence and impartiality of the courts. This situation also results in a violation of the right to a fair trial. Therefore, within the scope of this crime, the two fundamental values of a democratic society are at odds with eachother.
The protection of fair trial is a legitimate justification for restricting press freedom according to the constitution and the European Court of Human Rights. However criminal law sanctios should only be applied as a last resort when restricting a fundamental right or freedom.
Both Anglo-Saxon and Continental European Legal systems include a definiton of crime in order to protect fair trial. However, there are differences in approach between countries when it comes to initiating criminal investigations on this issue. Courts in the United States take an approach favorable to freedom of the press. In the United Kingdom and Commonwealth countries, punishment may be imposed to protect the defendant’s right to a fair trial and to preserve the authority of the judiciary. The approach followed in continental European countries prioritizes the right to a fair trial by emphasizing the privacy and dignity of those involved in the case and the presumption of innocence, while also allowing for pretrial secrecy orders to be issued on the grounds of the integrity of the proceedings.
In the continental European approach, when the right to freedom of the press conflicts with the principle of fair trial, the protection of fair trial is generally prioritized. However, as emphasized in court judgments, restrictions on freedom of the press should be necessary in a democratic society and should be limited to the extent necessary. Otherwise, the public’s right to obtain information regarding the judicial sphere, which is one of the areas where sovereignty is exercised, would be obstructed.
In Türkiye, the law-maker has gradually shifted in favor of the freedom of the press regarding the crime of attempting to influence a fair trial. The clause providing for increased penalties when the crime is committed by the press has been repealed, and the prison sentence prescribed for the crime has been converted to a fine. However, frequent restrictions on freedom of expression and the freedom of the press due to this offense will weaken the deterrent effect intended by the criminal regulation.

Anahtar Kelimeler

freedom of the press , right to a fair trial , the independence and impartiality of the courts , right to access news , offense of attempting to influence a fair trial

Kaynakça

• Akdeniz, Yaman, “Freedom of Expression on the Internet: Study of Legal Provisions and Practises Related to Freedom of Expression, the Free fFow of Information and Media Pluralism on the Internet in OSCE Participating States”, Report of the OSCE Representative on Freedom of the Media, Organization for Security and Co-operation in Europe, 2010, Viyana.
• Anayurt, Ömer, Avrupa İnsan Hakları Hukukunda Kişisel Başvuru Yolu, Ankara 2004.
• Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 6. Madde Rehberi Adil Yargılanma Hakkı (Ceza Hukuku Yönü), 2014.
• Balkanlı, Remzi, Mukayeseli Basın ve Propaganda, Cilt 1-2, Ankara 1961.
• Brems, Eva, “Conflicting Human Rights: An Exploration in the Context of the Right to a Fair Trial in the European Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms”, (Human Rights Quarterly, Y. 2005, C. 27, S. 1, s. 294-326).
• Cengiz, Serkan ve diğerleri, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Işığında Ceza Yargılaması Kurum ve Kavramları, Ankara 2008.
• Centel, Nur, “Dürüst Yargılama ve Medya Bakımından Demokrasi Kültürü”, (Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, Y. 1994, C.49, S.3, s. 57-72).
• Favreau, Bertrand, “Yargı Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı Hangi Düzeyde Uygulamaya Konabilir?”, Uluslararası Anayasa Kongresi Metinler Kitabı 2, Ed: Murat Yanık, Hüseyin Özcan, Ahmet Akcan, İstanbul 2012, (290-311). Gölcüklü, Feyyaz, Haberleşme Hukuku, Ankara 1970.
• Hakyemez, Yusuf Şevki, Militan Demokrasi Anlayışı ve 1982 Anayasası, Ankara 2000.
• İlkiz, Fikret, “İfade Özgürlüğü ve Yeni Basın Yasası”, İfade Özgürlüğü: İlkeler ve Türkiye, Ed. Tanıl Bora, İstanbul 2007.
• İtişgen, Rezzan, “Adil Yargılamayı Etkilemeye Teşebbüs Suçu (TCK m. 288)”, (Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Y. 2014, S. 111, s. 61-76).
• Kahya, Rukiye, “Adil Yargılamayı Etkilemeye Teşebbüs Suçu (TCK m. 288) ile Yargı Görevi Yapanı, Bilirkişiyi veya Tanığı Etkilemeye Teşebbüs Suçunun (TCK m. 277) Karşılaştırmalı İncelemesi”, (Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Y. 2024, C. 14, S. 1, s. 219-266).
• Kalabalık, Halil, İnsan Hakları Hukuku, 2.B., Ankara 2009.
• Karsai, Krizstina, “Avrupa Ceza Hukukunda Ultima Ratio ve Katmanlı Yetki”, Çev. Tuba Kelep Pekmez, (Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi, Y. 2015, C. 3, S. 1, s. 313-328).
• Luscher, Thomas, “Freedom of Speech and Press as a Limitation on the Contempt Power”, (Marquette Law Review, Y. 1957, C. 40, S. 3, s. 313-324).
• Meran, Necati, Hakaret-İftira:Yargılamayı Etkilemeye Teşebbüs ve Soruşturmanın Gizliliğini İhlal Suçları, Ankara 2009.
• Mocovei, Monica, İfade Özgürlüğü: Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 10. Maddesinin Uygulanmasına İlişkin Kılavuz, Avrupa Konseyi İnsan Hakları Genel Müdürlüğü, 2003.
• Özek, Çetin. Basın Özgürlüğünden Bilgilenme Hakkına, İstanbul 1999.
• Özgenç, İzzet, “Soruşturma İşlemlerinin Gizliliğini İhlal ve Adil Yargılamayı Etkilemeye Teşebbüs Suçları”, Ceza Hukukunun Güncel Sorunları Kolokyum, Ed.: M. Tevfik Gülsoy, Erzurum 2010, (146-171).
• Özgenç, İzzet, Türk Ceza Kanunu Gazi Şerhi: Genel Hükümler, Ankara 2005.
• Podgor, Ellen S., “Obstruction of Justice: Redesigning the Shortcut”, (Brigham Young University Law Review, Y. 2021, C. 46, S. 3, s. 657-718).
• Resta, Giorgio, “Trying Cases in the Media: A Comparative Overview”, (Law and Contemporary Problems, Y. 2008, C. 71, S. 4, 2008, s. 31-66).
• Salihpaşaoğlu, Yaşar, Türkiye’de Basın Özgürlüğü, Ankara 2007.
• Şahbaz, İbrahim, Karşılaştırmalı Düşünceyi Açıklama Özgürlüğü, Ankara 2007.
• Şahin, Cumhur, Ceza Muhakemesi Hukuku I, Ankara 2007.
• Türmen, Rıza, “Demokrasinin Bekçisi: Basın”, Radikal, 12.04.2005.
• Ünver, Yener, Adliyeye Karşı Suçlar (TCK.m.267-298), 2. B., Ankara 2010.
• Volokh, Eugene, “Crime-Facilitating Speech”, (Stanford Law Review, Y. 2005, C. 57, S. 4, s. 1095-1222).
• Yavuz, Bülent, Kuruluş ve İşleyişi Açısından Türkiye’de Yargı Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı, Ankara 2012.
• Yılmaz, Yeşim, “Masumiyet Karinesi ile Basının Haber Verme Hakkı Arasındaki İlişkinin Ceza Hukuku Bakımından İncelenmesi”, (Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Y. 2025, C. 74, S. 2, s. 695-772).
• https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-57584%22]}
• https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/ND/1989/10
• https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/ND/2009/57
• https://rm.coe.int/9-rec-2003-13-tr/1680a6d6bb,
• https://www.justiceinitiative.org/uploads/8a5f5b90-7b75-44b6-ac31-2108a264fe97/factsheet-icc-witness-interference-20161116.pdf