EVLENDİRME MEMURUNUN YETKİSİNİN ve AYIRT ETME GÜCÜNDEN YOKSUNLUĞUNUN EVLİLİĞİN GEÇERLİLİĞİNE ETKİSİ

Öz

Çalışmamızda, evlendirme memurunun yetkisinin ve özellikle ayırt etme gücünden yoksun olmasının evliliğin geçerliliğine etkisi Türk Medeni Kanunu, Nüfus Hizmetleri Kanunu ve Evlendirme Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde incelenmiştir. Öncelikle, evliliğin kurulması ile geçerliliği arasındaki ayrımın ortaya konması tarafların evlenme iradelerini yetkili evlendirme memuru önünde açıklamalarının evliliğin asıl kurucu unsuru olduğunun ifade edilmesi gerekir. Çalışmamızda, evlendirme memurunun hiç yetkisinin bulunmaması ile yetki alanı dışında işlem yapması halleri ayrı ayrı değerlendirilmiş; öğretideki görüşler ve Yargıtay kararları karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Özellikle tarafların iyiniyetli olmalarının evliliğin geçerliliğine etkisi tartışılmıştır. Bunun yanında, evlendirme memurunun ayırt etme gücünden geçici veya sürekli şekilde yoksun olması halinde evliliğin akıbeti üzerinde durulmuştur. Öğretide yer alan bazı görüşler, memurun ayırt etme gücünden mahrum olmasının evliliği yoklukla malul hale getireceğini savunmaktadır. Çalışmada ise evlendirme memurunun iradesinin evlenmenin kurucu unsuru olmadığı, evliliğin tarafların olumlu irade açıklamalarıyla kurulduğu, memurun beyanı ve nüfus kayıtlarına yapılan tescilin açıklayıcı nitelik taşıdığı savunulmuştur. Bu nedenle, memurun ayırt etme gücünden yoksun olmasının tek başına evliliğin yokluğu sonucunu doğurmayacağı sonucuna ulaşılmıştır. Ancak memurun yetkisiz olması veya tarafların evlenme iradelerinin hiç bulunmaması halinde evliliğin yok hükmünde sayılması gerektiği ifade edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Evliliğin Kurulması
• Evliliğin Geçerliliği
• Evlendirme Memuru
• Ayırt Etme Gücü

THE EFFECT OF THE REGISTRAR’S AUTHORITY AND LACK OF MENTAL CAPACITY ON THE VALIDITY OF THE MARRIAGE

Öz

This study examines the effect of the marriage registrar’s authority and, in particular, the lack of discernment capacity on the validity of marriage within the framework of the Turkish Civil Code, the Population Services Law, and the Marriage Regulation. First, the distinction between the establishment and validity of marriage is clarified, and it is emphasized that the declaration of intent before an authorized marriage registrar constitutes one of the constitutive elements of marriage. The study separately evaluates situations in which the marriage registrar has no authority at all and those in which the registrar acts outside the territorial scope of authority. Doctrinal opinions and decisions of the Court of Cassation are comparatively analyzed, especially regarding whether the good faith of the parties affects the validity of marriage. Additionally, the study focuses on the legal consequences of a marriage registrar being temporarily or permanently deprived of discernment capacity during the marriage ceremony. Certain doctrinal opinions argue that such a deficiency renders the marriage null and void. However, this study argues that the will of the marriage registrar is not a constitutive element of marriage; rather, marriage is established by the mutual declarations of intent of the parties. The declaration of the registrar and the registration in the civil registry are considered merely declaratory in nature. Therefore, the lack of discernment capacity of the marriage registrar alone should not result in the nonexistence of marriage. Nevertheless, where the registrar lacks legal authority or where the parties’ intent to marry is absent, the marriage should be deemed null and void.

Anahtar Kelimeler

• Establishment of Marriage
• Validity of Marriage
• Marriage Registrar
• Capacity to Contract Marriage

Kaynakça

1. Akıntürk, Turgut/Ateş, Derya, Türk Medeni Hukuku (Aile Hukuku) İkinci Cilt, Beta Yayınları, 22. B., İstanbul 2020.
2. Akipek, Jale, Hükümsüzlük Nazariyeleri Karşısında Türk Medeni Kanununun Sistemi, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, 1. B. Ankara 1953.
3. Baş, Sezgin/Baş, Seda, “Müftülere Evlendirme Yetkisi Verilmesinin Anayasallığı Sorunu”, Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, Y. 2021, C. 11, S. 2, s. 1416-1466.
4. Baygın, Cem/Nar, Ahmet, Medeni Hukuk Dersleri-II Aile Hukuku, Yetkin Yayınları, 1. B., Ankara 2025.
5. Doğu, Hakkı Mert, “Evliliğin Yokluğu”, Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Y. 2021, C.18, S. 2, s. 875-890.
6. Dural, Mustafa/Öğüz, Tufan, Türk Özel Hukuku (Kişiler Hukuku) – Cilt II, Filiz Kitabevi, 24. B., İstanbul 2024.
7. Dural, Mustafa/Tufan Öğüz, Tufan/Gümüş, Mustafa Alper, Türk Özel Hukuku Cilt III: Aile Hukuku, Filiz Kitabevi, 20. B., İstanbul 2025.
8. Dutta, Anatol / Hepting, Reinhard, Familie und Personenstand, 4. Auflage, München, 2022.

9. Engelhardt, Sabine “Die fehlerhafte Ehe nach der Neuregelung durch das Eheschließungsrechtsgesetz 1998”, Dissertation –Humboldt-Universität zu Berlin, Berlin 2004.
10. Erdem, Mehmet/Makaracı-Başak, Aslı, Aile Hukuku, Seçkin Yayınları, 1. B., Ankara 2022.
11. Ersöz, Oğuz/Önder, Gizem Şahika, “Evlenmenin Yokluğu”, Yargıtay Dergisi, Y. 2018, C.44, S.3, s. 1059-1128.
12. Feyzioğlu, Feyzi Necmeddin, Aile Hukuku Dersleri, İstanbul Üniversitesi Yayınları, İstanbul 1971.
13. Flindt, Annika, Die fehlerhafte Ehe, Tübingen, 2022.
14. Gaaz, Berthold / Bornhofen Heinrich / Lammers, Thomas, Personenstandsgesetz: Handkommentar, § 2, §§ 12–14, 7. Auflage, Frankfurt am Main: Verlag für Standesamtswesen, 2025.
15. Geiser, Thomas / Lüchinger Adolf, in: Heinrich Honsell / Nedim Peter Vogt / Thomas Geiser (Hrsg.), Basler Kommentar, Zivilgesetzbuch I (Art. 1–456 ZGB), 3. Auflage, Basel 2006.
16. Hatemi, Hüseyin/Serozan, Rona, Aile Hukuku, Filiz Kitabevi, İstanbul 1993.
17. Hepting, Reinhard, "Formmängel der Eheschließung", FamRZ, 1998.
18. Heussler Willi, in: Honsell/Vogt/Geiser (Hrsg.), Basler Kommentar, Zivilgesetzbuch I (Art. 1–456 ZGB), 3. Auflage, Basel 2006.
19. Keskin, Ayşe Dilşad, “Küçük Yaşta Evlenmenin Müeyyidesi”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 15(4), 65-83.
20. Köprülü, Bülent/Kaneti, Selim, Aile Hukuku, 2. B., Filiz Kitabevi, İstanbul 1989.
21. Müller, Matthias, “Die Heilung von formellen Eheschließungsmängeln bei Ehen mit Auslandsberührung nach deutschem Recht”, Hamburg, 2008.
22. Öztan, Bilge, Aile Hukuku, 6. B., Turhan Kitabevi, Ankara 2015.
23. Savaş, Abdurrahman, “Evliliğin Yokluğu”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Y. 2000, C. 8, S. 1-2, s. 121-140.
24. Saymen, Ferit/Elbir, Halid, Türk Medeni Hukuku (Aile Hukuku) Cilt III, Hak Kitabevi, İstanbul 1957.
25. Tekinay, Selahattin Sulhi, Türk Aile Hukuku, 7. B., İstanbul Üniversitesi Yayınları, İstanbul 1990.
26. Velidedeoğlu, Hıfzı Veldet, Türk Medeni Hukuku (Aile Hukuku) – Cilt 2, Ankara 1956.
27. Wellenhofer, Andrea, in: Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch (Säcker/Rixecker/Oetker/Limperg (Hrsg.)), Band 9, Familienrecht II, 9. Auflage, C.H. Beck, München, 2022.
28. Wendland, Charlotte, “Die Form der Eheschließung in einer pluralistischen Gesellschaft”, Archiv für die civilistische Praxis (AcP), 225 (2025), s. 220-281.
29. Yılmaz, Süleyman, Medeni Hukuk (Aile Hukuku) – Cilt III, Yetkin Yayınları, 1. B., Ankara 2023.
30. Zevkliler, Aydın/Acabey, Beşir/Gökyayla, Emre, Medeni Hukuk Giriş Başlangıç Hükümleri, Kişiler Hukuku, Aile Hukuku, Seçkin Yayınları, 6. B., Ankara 2000.