Tıbb-ı Nebevî’nin günümüze yansımaları

İlhan Yıldız

doi:10.53445/batd.1738184

TR EN

Tıbb-ı Nebevî’nin günümüze yansımaları

Öz

Bu çalışma, Tıbb-ı Nebevî’nin günümüz sağlık alanındaki konumunu, Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp (GETAT) uygulamalarıyla etkileşim bağlamında kapsamlı ve disiplinler arası bir perspektifle incelemektedir. İlahiyat, sosyoloji, halk sağlığı, felsefe ve tıp tarihi alanlarından yararlanılarak yapılan analiz, Tıbb-ı Nebevî’nin modern tıpla çatışmaktan ziyade onu tamamlayıcı nitelikte bir potansiyele sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Bal, çörek otu ve hacamat gibi Nebevî uygulamaların bilimsel araştırmalarla desteklenmesi, bu kadim mirasın biyomedikal yaklaşımlarla bütünleşmesini kolaylaştırmakta ve pratik fayda alanlarını genişletmektedir. Böylece Tıbb-ı Nebevî, yalnızca tarihsel ve manevi bir pratik değil; modern sağlık sistemlerine hem epistemolojik hem de uygulamalı düzeyde katkı sunabilecek dinamik bir bilgi alanı olarak değerlendirilmektedir. Disiplinler arası iş birliği ve kanıta dayalı yaklaşımlar, bu geleneğin güvenli, etik ve metodolojik olarak sağlam temellere oturtulmasını sağlamakta; böylece sağlık politikalarının daha bütüncül, insancıl ve kültürel açıdan uyumlu bir yapıya kavuşmasına önemli katkılar sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Tıbb-ı Nebevî, bütüncül sağlık hizmetleri, kanıta dayalı uygulamalar, Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp (GETAT), disiplinler arası yaklaşım

The reflections of Prophetic Medicine in modern times

Öz

This study examines the position of Prophetic Medicine (Tıbb-ı Nebevî) in today’s healthcare field, within the context of its interaction with Traditional, Complementary, and Integrative Medicine (TCIM), through a comprehensive and interdisciplinary perspective. Drawing on theology, sociology, public health, philosophy, and the history of medicine, the analysis reveals that Prophetic Medicine does not conflict with modern medicine, but rather holds a complementary potential. The scientific validation of certain practices, such as honey, black seed, and cupping therapy, facilitates the integration of this ancient legacy with biomedical approaches, expanding its practical benefits. Thus, Prophetic Medicine is regarded not only as a historical and spiritual practice but also as a dynamic field of knowledge that can contribute to modern healthcare systems on both epistemological and practical levels. Interdisciplinary collaboration and evidence-based approaches ensure that this tradition is grounded in safe, ethical, and methodologically sound frameworks, thereby supporting the development of more holistic, humane, and culturally sensitive health policies.

Anahtar Kelimeler

Prophetic Medicine, integrative healthcare, evidence-based practices, Traditional, Complementary, and Integrative Medicine (TCIM), interdisciplinary approach

Kaynakça

Abdullah Al-Rowais, N., Al Bedah, A. M., Khalil, M. K., El Olemy, A. T., Khalil, A. A., Alrasheid, M. H., Al Khashan, H., Al Yousef, M., & Abdel Razak Ba Fart, A. (2012). Knowledge and attitudes of primary health care physicians towards complementary and alternative medicine in the Riyadh region, Saudi Arabia. Forschende Komplementarmedizin, 19(1), 7–12. https://doi.org/10.1159/000335814
Ahmad, A., Husain, A., Mujeeb, M., Khan, S. A., Najmi, A. K., Siddique, N. A., Damanhouri, Z. A., & Anwar, F. (2013). A review on therapeutic potential of Nigella sativa: A miracle herb. Asian Pacific journal of tropical biomedicine, 3(5), 337–352. https://doi.org/10.1016/S2221-1691(13)60075-1
Akalın, B., İrban, A., & Özargun, G. (2023). Türkiye’de Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamalarının Mevcut Standartları ve İyileştirme Önerileri. Sağlık Profesyonelleri Araştırma Dergisi, 5(1), 49-69. https://doi.org/10.57224/jhpr.1230794
Albar, M. A. (2007). Islamic medicine: The missing dimensions. King Abdulaziz University Press.
Al-Dawoody, A. (2011). The Islamic law of war: Justifications and regulations. Palgrave Macmillan.
Al-Khathami, A. D., Mangoud, A. M., Rahim, I. A., & Abumadini, M. S. (2011). Traditional mental health training’s effect on primary care physicians in Saudi Arabia. Mental health in family medicine, 8(1), 3–5.
Al-Kuran, O., Al-Mehaisen, L., Bawadi, H., Beitawi, S., & Amarin, Z. (2011). The effect of late pregnancy consumption of date fruit on labour and delivery. Journal of obstetrics and gynaecology : the journal of the Institute of Obstetrics and Gynaecology, 31(1), 29–31. https://doi.org/10.3109/01443615.2010.522267
Alsanad, S. M. (2025). Prophetic medicine: An integrative medicine model. Eurasian Journal of Medicine and Oncology, 9(1), 46–63.
Altıntaş, A. (2012). Osmanlı hekimlerinin sağlık kuralları. Maestro.
Amina, R., Habiba, R., & Abouddihaj, B. (2024). Camel urine as a potential source of bioactive molecules showing their efficacy against pathogens: A systematic review. Saudi journal of biological sciences, 31(5), 103966. https://doi.org/10.1016/j.sjbs.2024.103966

Azhar, E. I., El-Kafrawy, S. A., Farraj, S. A., Hassan, A. M., Al-Saeed, M. S., Hashem, A. M., & Madani, T. A. (2014). Evidence for camel-to-human transmission of MERS coronavirus. The New England journal of medicine, 370(26), 2499–2505. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1401505
Bamosa, A. O., Kaatabi, H., Lebdaa, F. M., Elq, A. M., & Al-Sultanb, A. (2010). Effect of Nigella sativa seeds on the glycemic control of patients with type 2 diabetes mellitus. Indian journal of physiology and pharmacology, 54(4), 344–354.
Bayat, A. H. (2000). Osmanlı Devleti’nde Hekimbaşılık Kurumu ve Hekimbaşılar. Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
Beauchamp, T. L., & Childress, J. F. (2013). Principles of Biomedical Ethics (7th ed.). Oxford University Press.
Bowen, D. (1993). Muslims through discourse: Religion and ritual in Gayo society. Princeton University Press.
Brown, J. A. C. (2009). Hadith: Muhammad’s Legacy in the Medieval and Modern World. Oneworld Publications.
Campo, J. E. (2009). Evil eye. In J. E. Campo (Ed.), Encyclopedia of Islam (pp. 220-221). Facts On File, an imprint of Infobase Publishing.
Cao, H., Han, M., Zhu, X., & Liu, J. (2015). An overview of systematic reviews of clinical evidence for cupping therapy. Journal of Traditional Chinese Medical Sciences, 2(1).
Chalmers, A. F. (1999). What is this thing called science? (3rd ed.). Hackett Publishing Company.
Claresta, I., Sari, D. D., Nurohmi, S., Fathimah, F., & Damayanti, A. Y. (2020). The right wing of fly (Musca domestica) as a neutralization of drinks contaminated by microbe. Journal of Nutritional Science and Vitaminology (Tokyo), 66(Supplement), S283–S285. https://doi.org/10.3177/jnsv.66.S283
Dehlavi, S. W. (2005). Hujjat Allah al-Baligha (Trc. Marcia Hermansen). Brill.
Demir, T. (2020). İslam-Tıp etkileşiminin sosyolojik bir ürünü olarak Tıbb-ı Nebevî. Antakiyat, 3(1), 24-43.
Denizkuşları, M. (2008). Kur’an-ı Kerim ve hadislerde tıp. Hüner Yayınevi.
Diyanet İşleri Başkanlığı. (2023). Hastane Manevi Destek Hizmetleri. Erişim adresi: https://diyanet.gov.tr/
Edis, T. (2007). An illusion of harmony: Science and religion in Islam. Prometheus Books.
El-Zahabi, M. H. (1997). Al-Tibb al-Nabawi. Dar al-Kutub al-Ilmiyya.
Ernst, C. W. (2003). Following Muhammad: Rethinking Islam in the Contemporary World. University of North Carolina Press.
Estruch, R., Ros, E., Salas-Salvadó, J., Covas, M. I., Corella, D., Arós, F., Gómez-Gracia, E., Ruiz-Gutiérrez, V., Fiol, M., Lapetra, J., Lamuela-Raventos, R. M., Serra-Majem, L., Pintó, X., Basora, J., Muñoz, M. A., Sorlí, J. V., Martínez, J. A., Fitó, M., Gea, A., Hernán, M. A., … PREDIMED Study Investigators (2018). Primary Prevention of Cardiovascular Disease with a Mediterranean Diet Supplemented with Extra-Virgin Olive Oil or Nuts. The New England journal of medicine, 378(25), e34. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1800389
European Network of Health Care Chaplaincy. (2022). Standards for Health Care Chaplaincy in Europe.
Frenkel, M. A., & Borkan, J. M. (2003). An approach for integrating complementary-alternative medicine into primary care. Family practice, 20(3), 324–332. https://doi.org/10.1093/fampra/cmg315
Gatrad, A. R., & Sheikh, A. (2001). Medical ethics and Islam: principles and practice. Archives of Disease in Childhood, 84(1), 72–75. https://doi.org/10.1136/adc.84.1.72
Gillon, R. (1994). Medical Ethics: Four Principles Plus Attention to Scope. BMJ, 309(6948), 184–188.
Göle, N. (2000). Modern mahrem: Medeniyet ve örtünme. Metis Yayınları.
Guessoum, N. (2011). Islam’s quantum question: Reconciling Muslim tradition and modern science. I.B. Tauris.
Gutas, D. (2001). Greek Thought, Arabic Culture: The Graeco-Arabic Translation Movement in Baghdad and Early Abbasid Society (2nd–4th/5th–10th centuries). Routledge.
Güvenç, B. (2010). Kültürün ABC’si. Yapı Kredi Yayınları.
Ijaz, H., Tulain, U. R., Qureshi, J., Danish, Z., Musayab, S., Akhtar, M. F., Saleem, A., Khan, K. K., Zaman, M., Waheed, I., Khan, I., & Abdel-Daim, M. (2017). Review: Nigella sativa (Prophetic Medicine): A Review. Pakistan journal of pharmaceutical sciences, 30(1), 229–234.
Inhorn, M. C. (2004). Local babies, global science: Gender, religion, and in vitro fertilization in Egypt. Routledge.
İbn Haldûn. (2018). Mukaddime (Arslan Tekin, Çev., 2 cilt). İlgi Kültür Sanat Yayınları.
İbn Kayyim el-Cevziyye. (2017). Tıbbu’n-Nebevî (Abdülvehhap Öztürk, Çev.). İstanbul: Kahraman Yayınları.
İbn-i Sînâ. (2017). El-Kânûn Fi't-Tıbb (Esin Kâhya, Çev. 6 cilt). Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
Johnston, C. S., Kim, C. M., & Buller, A. J. (2004). Vinegar improves insulin sensitivity to a high-carbohydrate meal in subjects with insulin resistance or type 2 diabetes. Diabetes care, 27(1), 281–282. https://doi.org/10.2337/diacare.27.1.281
Kamali, M. H. (2013). A textbook of Hadith studies: Authenticity, compilation, classification and criticism of Hadith. Islamic Foundation.
Kaptchuk, T. J., & Eisenberg, D. M. (2001). Varieties of healing. 1: medical pluralism in the United States. Annals of internal medicine, 135(3), 189–195. https://doi.org/10.7326/0003-4819-135-3-200108070-00011
Kleinman, A., & Benson, P. (2006). Anthropology in the Clinic: The Problem of Cultural Competency and How to Fix It. PLoS Medicine, 3(10), 294.
Koenig, H. G., King, D. E., & Carson, V. B. (2012). Handbook of religion and health (2nd ed., p. 380). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195335958.001.0001
Koenig, H. G. (2008). Medicine, religion, and health: Where science and spirituality meet. Templeton Press.
Launer, J. (2018). Narrative-based practice in health and social care: Conversations inviting change (2nd ed.). Routledge.
Levin, J. (2020). Religion and medicine: A history of the encounter between humanity’s two greatest institutions. Oxford University Press.
Mandal, M. D., & Mandal, S. (2011). Honey: Its medicinal property and antibacterial activity. Asian Pacific Journal of Tropical Biomedicine, 1(2), 154–160. https://doi.org/10.1016/S2221-1691(11)60016-6
Masters, K. S., & Spielmans, G. I. (2007). Prayer and health: Review, meta-analysis, and research agenda. Journal of Behavioral Medicine, 30(4), 329–338. https://doi.org/10.1007/s10865-007-9106-7
Mehta, P., & Dhapte, V. (2015). Cupping therapy: A prudent remedy for a plethora of medical ailments. Journal of Traditional and Complementary Medicine, 5(3), 127–134. https://doi.org/10.1016/j.jtcme.2014.11.036
Miller, F. G., & Brody, H. (2003). A Critique of Clinical Equipoise: Therapeutic Misconception in the Ethics of Clinical Trials. Hastings Center Report, 33(3), 19–28.
Molan P. C. (2001). Potential of honey in the treatment of wounds and burns. American journal of clinical dermatology, 2(1), 13–19. https://doi.org/10.2165/00128071-200102010-00003
Moosa, E. (2015). What is a madrasa?. University of North Carolina Press.
Nasr, S. H. (2006). Islamic science: An illustrated study. World of Islam Festival Publishing Company Ltd.
OIC (Organization of Islamic Cooperation). (2013). OIC strategic health programme of action 2014–2023. SESRIC.
O’Neill, O. (2002). Autonomy and Trust in Bioethics. Cambridge University Press.
Öztürk, L. (2013). İslam tıp tarihi üzerine incelemeler. Ensar Yayıncılık.
Peters, F. E. (2005). Islam: A guide for Jews and Christians. Princeton University Press.
Pormann, P. E., & Savage-Smith, E. (2007). Medieval Islamic Medicine. Edinburgh University Press.
Rahman, F. (1987). Health and medicine in the Islamic tradition: Change and identity. ABC International Group.
Razi, E. (2018). Ruh sağlığı. (Hüseyin Karaman, Çev.). İz Yayıncılık.
Resmî Gazete. (2014, 27 Ekim). Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği [Yönetmelik]. Resmî Gazete, 29157.
Rassool, G. H. (Ed.). (2014). Cultural competence in caring for Muslim patients. Bloomsbury.
Sackett, D. L., Rosenberg, W. M. C., Gray, J. A. M., Haynes, R. B., & Richardson, W. S. (1996). Evidence based medicine: What it is and what it isn’t. BMJ, 312(7023), 71–72. https://doi.org/10.1136/bmj.312.7023.71
Sardar, Z. (2006). Reading the Qur’an: The contemporary relevance of the sacred text of Islam. Oxford University Press.
Shakeel, K., Rabail, R., Iahtisham-Ul-Haq, Sehar, S., Nawaz, A., Manzoor, M. F., Walayat, N., Socol, C. T., Maerescu, C. M., & Aadil, R. M. (2022). Camel milk protectiveness toward multiple liver disorders: A review. Frontiers in nutrition, 9, 944842. https://doi.org/10.3389/fnut.2022.944842
Sirois F. M. (2008). Motivations for consulting complementary and alternative medicine practitioners: a comparison of consumers from 1997-8 and 2005. BMC complementary and alternative medicine, 8, 16. https://doi.org/10.1186/1472-6882-8-16
Suyuti, J. (2007). Tıbb-ı Nebevî (Çev. M. Y. Kandemir). İstanbul: Bedir Yayınları.
Syed, W., Samarkandi, O. A., Sadoun, A. A., Bashatah, A. S., Al-Rawi, M. B. A., & Alharbi, M. K. (2022). Prevalence, Beliefs, and the Practice of the Use of Herbal and Dietary Supplements Among Adults in Saudi Arabia: An Observational Study. Inquiry : a journal of medical care organization, provision and financing, 59, 469580221102202. https://doi.org/10.1177/00469580221102202
T. C. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2022). Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği. Resmî Gazete.
TTB (Türk Tabipleri Birliği). (2017). Geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamaları hakkında etik görüş raporu. TTB Etik Kurulu.
TTB (Türk Tabipleri Birliği). (2018). Hekimlik uygulama rehberi. TTB Yayınları.
Ullmann, M. (1978). Islamic Medicine. Edinburgh University Press.
Viuda-Martos, M., Ruiz Navajas, Y., Fernández López, J., & Pérez Álvarez, J. A. (2008). Antifungal activity of lemon (Citrus lemon L.), mandarin (Citrus reticulata L.), grapefruit (Citrus paradisi L.) and orange (Citrus sinensis L.) essential oils. Food Control, 19(12), 1130–1138.
World Health Organization (WHO). (2013). WHO traditional medicine strategy: 2014–2023. WHO Press.
Yaghoobi, R., Kazerouni, A., & Kazerouni, O. (2013). Evidence for Clinical Use of Honey in Wound Healing as an Anti-bacterial, Anti-inflammatory Anti-oxidant and Anti-viral Agent: A Review. Jundishapur journal of natural pharmaceutical products, 8(3), 100–104. https://doi.org/10.17795/jjnpp-9487
Yavuz, A. (2020). Tıbb-ı Nebevî hadislerinin kaynakları ve kapsamı üzerine bir değerlendirme. Siyer Araştırmaları Dergisi, 8, 15-34.
Yıldız, İ. (2016). İslam Tıbbıyla Sağlıklı, Mutlu ve Huzurlu Bir Yaşam. Astana Yayınları.
Yılmaz, S., & Korkmaz, Z. (2021). Geleneksel tedavi ve halk hekimliği uygulamalarının toplumsal yansımaları: Karabük örneği. Karabük Üniversitesi Yayınları.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Geleneksel, Tamamlayıcı ve Bütünleştirici Tıp (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

İlhan Yıldız ^*
0000-0003-3848-6723
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

12 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

7 Eylül 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 6 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.53445/batd.1738184

IZ

https://izlik.org/JA89WY89ND

APA

Yıldız, İ. (2025). Tıbb-ı Nebevî’nin günümüze yansımaları. Journal of Integrative and Anatolian Medicine, 6(3), 121-139. https://doi.org/10.53445/batd.1738184

AMA

1.Yıldız İ. Tıbb-ı Nebevî’nin günümüze yansımaları. J. Integr. Anatol. Med. 2025;6(3):121-139. doi:10.53445/batd.1738184

Chicago

Yıldız, İlhan. 2025. “Tıbb-ı Nebevî’nin günümüze yansımaları”. Journal of Integrative and Anatolian Medicine 6 (3): 121-39. https://doi.org/10.53445/batd.1738184.

EndNote

Yıldız İ (01 Aralık 2025) Tıbb-ı Nebevî’nin günümüze yansımaları. Journal of Integrative and Anatolian Medicine 6 3 121–139.

IEEE

[1]İ. Yıldız, “Tıbb-ı Nebevî’nin günümüze yansımaları”, J. Integr. Anatol. Med., c. 6, sy 3, ss. 121–139, Ara. 2025, doi: 10.53445/batd.1738184.

ISNAD

Yıldız, İlhan. “Tıbb-ı Nebevî’nin günümüze yansımaları”. Journal of Integrative and Anatolian Medicine 6/3 (01 Aralık 2025): 121-139. https://doi.org/10.53445/batd.1738184.

JAMA

1.Yıldız İ. Tıbb-ı Nebevî’nin günümüze yansımaları. J. Integr. Anatol. Med. 2025;6:121–139.

MLA

Yıldız, İlhan. “Tıbb-ı Nebevî’nin günümüze yansımaları”. Journal of Integrative and Anatolian Medicine, c. 6, sy 3, Aralık 2025, ss. 121-39, doi:10.53445/batd.1738184.

Vancouver

1.İlhan Yıldız. Tıbb-ı Nebevî’nin günümüze yansımaları. J. Integr. Anatol. Med. 01 Aralık 2025;6(3):121-39. doi:10.53445/batd.1738184

J. Integr. Anatol. Med. (Kısaltılmış Başlık)

◆◆◆

e-ISSN: 2687-6345

◆◆◆

Bu dergi Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0) ile lisanslanmıştır.

Tıbb-ı Nebevî’nin günümüze yansımaları

Öz

Anahtar Kelimeler

The reflections of Prophetic Medicine in modern times

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

J. Integr. Anatol. Med. (Kısaltılmış Başlık)