Yenilenebilir enerji eğitiminde okul dışı öğrenme ortamlarının öğrencilerin enerji kaynaklarını tanımlama ve karşılaştırma becerileri ile çevre bilinci üzerine etkisi

Öz

Bu çalışmanın amacı ortaöğretim fizik öğretim programında yer alan “Yenilenebilir ve Yenilenemeyen Enerji Kaynakları” konusunun öğretiminde okul dışı öğrenme ortamlarının kullanımının öğrencilerin enerji kaynaklarını tanımlama ve karşılaştırma becerileri ile çevre bilinci, yeşil enerji ve sürdürülebilirlik farkındalıkları üzerindeki etkilerini incelemektir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseninde yürütülmüştür. Çalışma grubunu, 2025–2026 eğitim-öğretim yılında Ankara ilinde bir Anadolu Lisesinde öğrenim gören 35 onuncu sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşmeler, kavram haritaları ve gözlem notları kullanılmıştır. Veriler, okul dışı öğrenme etkinliği öncesinde ve sonrasında toplanmış; elde edilen nitel veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Analiz sonucunda veriler, “Enerji Kaynaklarını Tanımlama ve Karşılaştırma Becerisi”, “Okul Dışı Öğrenme Deneyiminin Katkısı” ve “Yeşil Enerji, Sürdürülebilirlik ve Çevre Farkındalığı” temaları altında değerlendirilmiştir. Bulgular, okul dışı öğrenme etkinliklerinin öğrencilerin enerji kaynaklarına ilişkin bilgi ve farkındalıklarını geliştirdiğini, enerji kaynaklarını karşılaştırma becerilerini desteklediğini ve çevresel sürdürülebilirliğe yönelik bilinç düzeylerini artırdığını göstermektedir. Ayrıca öğrencilerin öğrenme sürecine aktif katılım sağladıkları, teorik bilgileri günlük yaşamla ilişkilendirebildikleri ve çevreye yönelik sorumluluk bilinci geliştirdikleri belirlenmiştir. Araştırma sonuçları, okul dışı öğrenme etkinliklerinin öğrencilerin enerji kaynaklarını tanımlama ve karşılaştırma becerileri ile çevre ve sürdürülebilirlik farkındalıklarını geliştirdiğini göstermektedir. Bu nedenle fen eğitiminde okul dışı öğrenme uygulamalarının yaygınlaştırılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yenilenebilir enerji eğitimi
• okul dışı öğrenme
• kavram haritası
• sürdürülebilirlik
• nitel araştırma
• çevre bilinci.

The Effect of out-of-school learning environments in renewable energy education on students’ ability to identify and compare energy sources and their environmental awareness

Öz

This study aims to examine the effects of using out-of-school learning environments in teaching the topic of “Renewable and Non-Renewable Energy Sources” within the secondary school physics curriculum on students’ ability to identify and compare energy sources, as well as their environmental awareness, green energy awareness, and sustainability awareness. The study was conducted using a qualitative case study design. The participants consisted of 35 tenth-grade students enrolled in an Anatolian High School in Ankara, Türkiye, during the 2025–2026 academic year. Data were collected through semi-structured interviews, concept maps, and observation notes. The data collection process was carried out before and after the out-of-school learning activity, and the qualitative data obtained were analyzed using content analysis. The findings were organized under three main themes: “Ability to Identify and Compare Energy Sources,” “Contribution of the Out-of-School Learning Experience,” and “Green Energy, Sustainability, and Environmental Awareness.” The results indicated that out-of-school learning activities improved students’ knowledge and awareness of energy sources, supported their ability to compare different energy sources, and enhanced their awareness of environmental sustainability. Furthermore, students actively participated in the learning process, were able to relate theoretical knowledge to everyday life, and developed a stronger sense of environmental responsibility. The findings also revealed that out-of-school learning activities contributed to the development of students’ ability to identify and compare energy sources, as well as their environmental and sustainability awareness. Therefore, the wider integration of out-of-school learning practices into science education is recommended.

Anahtar Kelimeler

• Renewable energy education
• out-of-school learning
• environmental awareness
• sustainability
• concept maps
• qualitative research.

Kaynakça

1. Naseri E. Yapay zekâ ile bir şehrin sürdürülebilir enerji potansiyeli analizi: Afganistan Herat şehri örneği. Doktora Tezi, Akdeniz Üniversitesi, Antalya, Türkiye, 2025.
2. Igeland P, Schroeder L, Yahya M, Okhrin Y, Uddin GS. The energy transition: The behavior of renewable energy stock during the times of energy security uncertainty. Renewable Energy. 2024;221:119746. https://doi.org/10.1016/j.renene.2023.119746
3. Guo C, Zhang X, Iqbal S. Does oil price volatility and financial expenditures of the oil industry influence energy generation intensity? Implications for clean energy acquisition. Journal of Cleaner Production. 2024;434:139907. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2023.139907
4. Koch S. Wasser-Forum 7 Berufswelt Wasser, Berufe der Wasserwirtschaft im Schulunterricht. BDEW Bundesverband der Energie- und Wasserwirtschaft e.V. Bonn; 2017. https://www.bdew.de/wasser-abwasser/berufe-der-wasserwirtschaft-im-schulunterricht/
5. Millî Eğitim Bakanlığı. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni. Ankara: MEB Yayınları; 2024.
6. Bahrami S, Mohammadi Y. Assessing energy literacy of Iranian ninth-grade students. Journal of Turkish Science Education. 2021;18(4):707-731. https://doi.org/10.36681/
7. Boz V, Görgülü-Arı A. Teachers views about energy education and energy literacy. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi. 2021;(11):93-110. https://doi.org/10.21733/ibad.892197
8. Güven G, Göçen Kabaran G. Yenilenebilir enerji eğitimine yönelik teknoloji destekli öğretim uygulamalarının incelenmesi. 2023. https://doi.org/10.17943/etku.1095029

9. Akçay B, Kaçmaz A. Türkiye’de yenilenebilir enerji ve geri dönüşüm eğitimi alanında yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. 2024. https://izlik.org/JA36LF57SY
10. Falk JH, Dierking LD. Learning from Museums: Visitor Experiences and the Making of Meaning. Walnut Creek, CA: AltaMira Press; 2000.
11. Rickinson M, Dillon J, Teamey K, Morris M, Choi MY, Sanders D, Benefield P. A Review of Research on Outdoor Learning. Shrewsbury: Field Studies Council; 2004.
12. Behrendt M, Franklin T. A review of research on school field trips and their value in education. International Journal of Environmental and Science Education. 2014;9(3):235-245. https://doi.org/10.12973/IJESE.2014.213A
13. National Research Council. Identifying and Supporting Productive STEM Programs in Out-of-School Settings. Washington, DC: National Academies Press; 2015.
14. Arabacı S, Dönel Akgül G. Okul dışı öğrenme ortamlarına yönelik fen bilgisi öğretmenlerinin görüşleri. International Journal of Scholars in Education. 2020;3(2):276-291. https://izlik.org/JA67SD93DY
15. Demir E, Çetin F. Öğretmenlerin okul dışı öğrenme faaliyetlerine yönelik tutumları. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi. 2022;42(2):1443-1461. https://izlik.org/JA59XP85NN
16. Novak JD, Cañas AJ. The Theory Underlying Concept Maps and How to Construct and Use Them. Pensacola, FL: Florida Institute for Human and Machine Cognition;2008.http://cmap.ihmc.us/Publications/ResearchPapers/TheoryUnderlyingConceptMaps.pdf
17. Yıldırım A, Şimşek H. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. 9. Baskı. Ankara: Seçkin Yayıncılık; 2013.