Friganların yemek seçme motivasyonunun sosyal, kültürel ve ekonomik açıdan değerlendirilmesi

Öz

Friganlık, her türlü atık gıdanın geri dönüşümünün yapıldığı, israfa ve aşırı tüketime karşı duran bir akımdır. Çalışmanın amacı friganların yemek seçme motivasyonunu sosyal, kültürel ve ekonomik açıdan inceleyerek değerlendirmektir. Frigan yemek hareketi kapsamında aşırı tüketim ve gıda israfı konularındaki farkındalığa dikkat çekmek hedeflenmektedir. Bu çalışma aşırı üretim ve gıda israfını önlemek için friganizm gibi tüketim karşıtı toplulukların yaygınlaşması ve tüketicilerin bu hareketlere katılımının teşvik edilmesi açısından önem taşımaktadır. Çalışma verileri kolayda örnekleme yöntemi ile seçilen 413 kişi ile nicel araştırma yöntemlerinden çevrimiçi anket yoluyla toplanmıştır. Yapılan korelasyon ve regresyon analizleri sonucunda friganist tüketici davranışının sade yaşam, ileri dönüşüm ve duyarlılık olmak üzere üç boyutlu yapısının olduğu ve sosyal, kültürel ve ekonomik yemek seçme motivasyonları ile friganist tüketici davranışı arasında anlamlı bir istatistiki ilişki bulunduğu tespit edilmiştir. Yemek seçme motivasyonlarından kültür boyutunun friganizm alt boyutlarını en çok etkileyen motivasyon olduğu saptanmıştır. Friganizm gibi toplulukların, tanıtım faaliyetleriyle bilinçlendirme çalışmalarını daha geniş kitlelere ulaştırabileceği ön görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Friganizm
• Yemek seçme motivasyonları
• Tüketici davranışı
• Gıda israfı

Evaluation of the motivation behind freegans' food choices from social, cultural and economic aspect

Öz

Freeganism is a movement that opposes waste and overconsumption by recycling all kinds of leftover food. This study aims to evaluate the food choice motivations of freegans from a social, cultural, and economic perspective. It seeks to highlight awareness regarding overconsumption and food waste within the scope of the freegan food movement. This study is significant in terms of promoting the expansion of consumption-opposing communities like freeganism and encouraging consumers to participate in these movements to prevent overproduction and food waste. The data for the study were collected through an online survey using a convenience sampling method with 413 participants, employing quantitative research methods. Correlation and regression analyses revealed that freegan consumer behavior has a three-dimensional structure comprising simple living, upcycling, and sensitivity. Furthermore, a statistically significant relationship was found between freegan consumer behavior and social, cultural, and economic food choice motivations. Among these, the cultural dimension of food choice motivations was identified as the most influential factor affecting the sub-dimensions of freeganism. It is anticipated that communities like freeganism can reach broader audiences through awareness-raising activities and promotional efforts.

Anahtar Kelimeler

• Freeganism
• Food choice motivations
• Consumer behavior
• Food waste

Kaynakça

1. Aksoy, M. ve Solunoğlu, A. (2015). Gıda israfı ve frigan food akımı. I. Eurasia International Tourism Congress: Current Issues, Trends, and Indicators, 165-172.
2. Alexander, S. ve Ussher, S. (2012). The voluntary simplicity movement: A multi-national survey analysis in theoretical context. Journal of Consumer Culture, 12(1), 66-86.
3. Alkon, A. H. ve Agyeman, J. (2011). Cultivating food justice: race, class, and sustainability. MIT Press.
4. Altunışık, R., Coşkun, R. ve Yıldırım, E. (2019). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri, Spss Uygulamalı. Sakarya Yayıncılık.
5. Bak, T. (2014). Freeganizm jako subkultura ı zjawisko nowych wartości w zglobalızowanym świecie. Edukacja Humanıstyczna nr, 1(30), 17-27.
6. Balan, I. M., Gherman, E. D., Brad, I., Gherman, R, Horablaga, A. ve Trasca, T. I. (2022). Metabolic food waste as food ınsecurity factor-causes and preventions. Foods, 11(15), 1-14.
7. Belk, R. W. (2010). Sharing. Journal of Consumer Research, 36, 715-734.
8. Boso, N. I. (2023). Tüketicilerde altruistik tutumun freeganizme etkisi ve kişiliğin aracı rolü, [Yüksek lisans tezi], Anakara Başkent Üniversitesi.

9. Büyüköztürk, Ş. (2010). Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı. (11. baskı). Pegem A Yayıncılık.
10. Büyükşalvarcı, A., Yetiş, Z. ve Taştan, D. (2021). Turuncu Bayrak Uygulamasının Otel İşletmelerinde Uygulanabilirliği: Konya Örneği. A. Kaya, M. Yılmaz ve S. Yetimoğlu (Ed.). Gastronomide Alternatif Yaklaşımlar içinde (ss. 220-255). Necmettin Erbakan Üniversitesi Yayınları.
11. Chen, P. J. ve Antonelli, M. (2020). Conceptual models of food choice: Influential factors related to foods. Individual Differences and Society Foods, 9 (12), 1-21.
12. Clark, H. ve Critcher, C. (2015). Freeganism and the politics of food waste. Critical social policy, 35(3), 392-405.
13. Corman, L. (2011). Getting their hands dirty: raccoons, frigans and urban “trash”. Journal for Critical Animal Studies, 9(3), 28-61.
14. Cuevas, R. P., Guia, A. ve Demont, M. (2017). Developing a framework of gastronomic systems research to unravel drivers of food choice. Int. J. Gastron, Food Sci, 9, 88-99.
15. Dal, N. E. (2017). Tüketim toplumu ve tüketim toplumuna yöneltilen eleştiriler üzerine bir tartışma. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(19), 1-21.
16. Djekic, I., Bartkiene, E., Szücs, V., Tarcead, M., Klarine, I., Cernelic-Bizjak, M. vd. (2021). Cultural dimensions associated with food choice: A survey based multi-country study. International Journal of Gastronomy and Food Science, 26, 1-8.
17. Dölekoğlu, C. Ö., Giray, F. H. ve Şahin, A. (2014). Mutfaktan çöpe ekmek: tüketim ve değerlendirme. Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi, 44, 1-15.
18. Edwards, F. ve Mercer, D. (2013). Food waste in Australia: The frigan respons. The Sociological Review, 60(2), 174-191.
19. Elgin, D. ve Mitchell, A. (1977). Voluntary simplicity. The Co-evolution Quarterly, 3, 4-19.
20. Frigan Info (2023). 23.12.2023 tarihinde https://Frigan.info/ adresinden erişildi.
21. Girgin, C. A., Üzüm, Ş. N., Yılmaz, E. ve Sünnetçioğlu, A. (2022). Yiyecek içecek işletmelerinde gıda israfı. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(3), 744-764.
22. Goffman, E. (1963). Stigma: Notes on The Management of Spoiled İdentity. Simon and Schuster.
23. Gregson, N., Crang, M., Fuller, S. ve Holmes, H. (2013). Interrogating the circular economy: The moral economy of resource recovery in the EU. Economy and Society, 42(1), 218-243.
24. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., Anderson, R. E. ve Tatham, R. L. (2013). Multivariate Data Analysis (8. Baskı). Pearson Education Limited.
25. Hieu P. N., Steven C. ve Sayantani M. (2014). Reverse stigma in the frigan community. Journal of Business Research, 67, 1877-1884.
26. Hubacek, K., Guan, D. ve Barua, A. (2007) Changing lifestyles and consumption patterns in developing countries: A scenario analysis for china and India. Futures, 39 (9), 1084-1096.
27. Illich, I. (2011). Tüketim Köleliği (4.baskı). (M. Karaşahan, Çev.). Pınar Yayınları.
28. Kalkan, F., Şapcılar, M. C., Adabalı, M. M. ve Büyükşalvarcı, A. (2020). An investigation on waste and wastage in hotel and restaurant businesses operating in Konya. Journal of Current Researches on Social Sciences, 10(2), 277-304.
29. Karaaslan, K. (2019). Tüketim kültürü ve freeganizm hareketi: Yeni bir ekolojik kültürün toplumsal olanaklarının araştırılması, [Yüksek lisans tezi], Gaziantep Üniversitesi.
30. Karagöz, Y. (2023). SPSS ve AMOS Uygulamalı Bilimsel Araştırma Yöntemleri ve Yayın Etiği (4.baskı). Nobel Yayıncılık.
31. Karakan, H. İ. ve Çolak O. (2021). Serpme kahvaltıdaki gıda israfı üzerine bir araştırma. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 45, 329-352.
32. Kılıç, A. F. (2022). Değişkenlerin kategori sayılarının ve dağılımlarının korelasyon katsayılarına etkisi. Ege Eğitim Dergisi, 23(1), 50-80.
33. Kılıç, S. (2013). Örnekleme yöntemleri. Journal of Mood Disorders, 3(1), 44-6.
34. Kılınç, H. ve Oğan, Y. (2024). Paleo ve Freeganizm Beslenme. K. A. Akmeşe, A. Ilgaz ve F. Özcan (Ed.). Gastronomide Yeni Eğilimler ve Beslenme Kültürü İnanışlar, Coğrafya ve Sürdürülebilirliğin Gastronomik Yansımaları İçinde (ss. 143-160). Selçuk Üniversitesi Yayınları.
35. Kozak, M. (2021). Veri analizi: Bilimsel araştırma: tasarım, yazım ve yayım teknikleri (5.baskı). Detay Yayıncılık. Köksalan, N. (2021). Tüketim kültürünün yaygınlaşmasında sosyal onayın rolü: kavramsal bir inceleme. Meriç Uluslararası Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 5(12), 27-39.
36. LaPierre, N. (2014). Viable friganism?, Journal Article, 1-16.
37. Lee, M. S., Motion, J. ve Conroy, D. (2009). Anti-consumption and brand avoidance. Journal of Business Research, 62(2), 169-180.
38. Lyasov, A. (2017). Türk misafirlerin gıda israfı tutumları üzerine beş yıldızlı otel işletmelerinde bir araştırma: alanya örneği, [Yüksek lisans tezi], Süleyman Demirel Üniversitesi.
39. Maxwell, S. E. (2000). Sample size and multiple regression analysis, Psychological Methods, 5(4), 434-458.
40. More, V. C. (2011). Dumpster dinners: An ethnographic study of friganism. Journal for Undergraduate Ethnography, 1-13.
41. Nguyen, H. P., Chen, S. ve Mukherjee, S. (2014). Reverse stigma in the frigan community. Journal of Business Research, 67(9), 1877-1884.
42. Orhunbilge, N. (2017). Uygulamalı regresyon ve korelasyon analizi. (3.baskı). Nobel Akademik Yayıncılık. Rayma, N. ve Mohamed Ali, S. A. (2016). Factors affecting consumer buying behavior. International Journal of Applied Research, 2(10), 76-80.
43. Roy, M. ve Akbar, D. (2025). Pro-environmental behaviour to minimize food waste in agricultural supply chain. IGI Global Scientific Publishing.
44. Schmidt, K. ve Matthies, E. (2018). Where to start fighting the food waste problem? Identifying most promising entry points for intervention programs to reduce household food waste and overconsumption of food. Resources, Conservation & Recycling, 139, 1-14.
45. Schneider, F. (2008). Wasting food an insistent behaviour. Shaw Conference Centre Edmonton, 1-10.
46. Shepherd, R. (1999). Social Determinants of Food Choice. Proc. The Nutrition Society, 58(4), 807-812.
47. Stuart, T. (2009). Waste: Uncovering the global food scandal. Penguin Books.
48. Şahin, E. Ö. (2025). Gıda israfı ve sürdürülebilirlik üzerine sistematik bir literatür incelemesi. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 60(1), 941-958.
49. Şahin, S. K. ve Bekar, A. (2018). Küresel bir sorun “gıda atıkları”: Otel işletmelerindeki boyutları. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 6(4), 1039-1061.
50. Şalkamoğlu, B. ve Çalışkan, S. (2024). Freeganizmin sürdürülebilirliğe etkisine dair bir inceleme. Aydın Gastronomy, 8(2), 441-448.
51. Taş, S. (2020). Tüketim karşıtı yaşam tarzları: friganizm, gönüllü sadelik ve minimalizm. Toplum ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 6, 38-64.
52. Tezcan, N. (2011). Parametrik olmayan regresyon analizi. Atatürk Ü. İİBF Dergisi, 10. Ekonometri ve İstatistik Sempozyumu, 341-352.
53. Villi, B. (2021). Aşırı tüketime karşı bir yaşam biçimi olarak “friganizm”. Ş. Karabulut (Ed.). Pazarlama ve Organizasyon Perspektifinden Kuramlar ve Tartışmalar içinde (ss. 131-141). Gazi Kitapevi.
54. Viswanathan, M. ve Rosa, J. A. (2010). Understanding subsistence marketplaces: Toward sustainable consumption and commerce for a better world. Journal of Business Research, 63, 535-537.
55. Yaşlıoğlu, M. M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46, 74-85.
56. Yurt, İ. (2023). İsraf ve tüketime bir tepki: Çöpteki hazine “frigan food”. ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(1), 729-742.
57. Yüksel, İ. Z. (2022). Yeme motivasyonu, [Bitirme Projesi], Bahçeşehir Üniversitesi.
58. Zalega, T. (2013). Freeganizm – nowy trend konsumencki w zachowaniach nabywczych miejskich gospodarstw domowych w Polsce w okresie kryzysu (wyniki badań). Zarzadzanie Innowacyjne W Gospodarce I Bıznesie, 16, 93-106.
59. Zalega, T. (2015). New consumer trends. M. Burchard-Dziubińska (Ed.). Towards a green economy, from ideas to practice içinde (ss. 79-92). Łódź Üniversitesi Yayınevi.
60. Zeybek, P. (2024). Gönüllü sade yaşam tarzının arz talep boylamında turizmin sürdürülebilirliğine olan etkisi, [Yüksek lisans tezi], Kapadokya Üniversitesi.