Kültürel miras alanlarında ziyaretçi yorumları: Priene örneği

Öz

Bu çalışma, kültürel miras alanlarına yönelik ziyaretçi yorumlarının analiz edilmesi amacıyla gerçekleştirilmiş olup, örnek alan olarak Aydın ilinde bulunan Priene Antik Kenti ele alınmıştır. Kültürel miras; bir toplumun tarihsel, estetik ve manevi değerlerini yansıtan somut ve somut olmayan unsurların bütününü ifade ederken, günümüzde turizm faaliyetlerinin merkezinde önemli bir yer tutmaktadır. Küreselleşme ve dijitalleşme ile birlikte, kültürel miras alanlarına yönelik algılar, özellikle dijital platformlarda paylaşılan ziyaretçi deneyimleri aracılığıyla şekillenmektedir. Bu doğrultuda çalışmada, çevrimiçi kullanıcı yorumlarının kültürel miras alanlarının tanıtımı, algısı ve sürdürülebilirliği üzerindeki etkileri irdelenmiştir. Çalışmada nitel araştırma desenlerinden içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Veriler, TripAdvisor platformunda 2025 Ocak ayına kadar Priene Antik Kenti’ne ilişkin paylaşılan 432 ziyaretçi yorumundan elde edilerek Maxqda 24 programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Analiz sürecinde yorumlar üç ana tema altında toplanmıştır: olumlu yargı içeren ifadeler, olumsuz yargı içeren ifadeler ve yargı içermeyen ifadeler. Olumlu yargılar temasında kalıntıların iyi durumda olması, manzara ve doğanın güzelliği, destinasyonun sakin ve keşfedilmeye değer bir yer olması gibi unsurlar öne çıkmıştır. Olumsuz yargılar temasında ise bakım eksikliği, ulaşım zorlukları, tesis ve tanıtım yetersizliği ile Efes Antik Kenti ile kıyaslamalar dikkati çekmiştir. Yargı içermeyen ifadeler temasında ise ziyaretçilerin alana ilişkin bilgi paylaşımları ve ziyaret edecek kişilere yönelik öneriler yer almıştır.

Anahtar Kelimeler

• Kültürel Miras
• Dijital Platformlar
• Ziyaretçi Yorumları
• Priene Antik Kenti

Visitor reviews on cultural heritage sites: The case of Priene

Öz

This study was conducted with the aim of analyzing visitor reviews related to cultural heritage sites, and the Priene Ancient City located in Aydın Province was taken as the sample area. Cultural heritage refers to the entirety of tangible and intangible elements that reflect the historical, aesthetic, and spiritual values of a society, while holding an important place at the center of tourism activities today. With globalization and digitalization, perceptions towards cultural heritage sites are shaped especially through visitor experiences shared on digital platforms. In this direction, the study examined the effects of online user reviews on the promotion, perception, and sustainability of cultural heritage sites. In the study, the content analysis method, one of the qualitative research designs, was used. The data were obtained from 432 visitor reviews on the TripAdvisor platform and analyzed using the Maxqda 24 software. During the analysis process, the reviews were grouped under three main themes: expressions containing positive judgments, expressions containing negative judgments, and expressions not containing judgments. In the theme of positive judgments, elements such as the good condition of the ruins, the beauty of the scenery and nature, and the perception of the destination as a calm and worth-exploring place came to the forefront. In the theme of negative judgments, lack of maintenance, transportation difficulties, inadequate facilities and promotion, and comparisons with the Ephesus Ancient City drew attention. In the theme of expressions not containing judgments, information sharing of visitors about the site and recommendations for those who will visit the site were included.

Anahtar Kelimeler

• Cultural Heritage
• Digital Platforms
• Visitor Comments
• Priene Ancient City

Kaynakça

1. Al-Ababneh, M. (2020). Creative cultural tourism as a new model of the relationship between cultural heritage and tourism. International Journal of Hospitality and Tourism Studies, 1(1), 39–44.
2. Arkadaş, A. R., ve Ayyıldız, T. (2020). Uludağ’da faaliyet gösteren 4 ve 5 yıldızlı konaklama işletmelerinin çevrimiçi tüketici yorumlarının incelenmesi: “Tripadvisor.com” üzerinden içerik analizi. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 16(30), 2633–2658.
3. Aslan, A. (2024). Kültürel miras turizmi kapsamında unutulmaz turizm deneyimi ile davranışsal niyetler ve ziyaretçi memnuniyeti arasındaki ilişki: Göbeklitepe örneği [Yüksek lisans tezi]. Düzce Üniversitesi.
4. Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. (2025, 5 Haziran). Priene. 5 Haziran 2025 tarihinde https://aydin.ktb.gov.tr/TR-64435/priene.html adresinden erişildi.
5. Aylan, S., ve Kaya, İ. (2020). Bir hüzün turizmi destinasyonu olarak Ulucanlar Cezaevi Müzesi ziyaretçilerinin elektronik yorumlarının içerik analizi. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(1), 488–504.
6. Bayır, Ö. G., ve Köse, T. Ç. (2019). Kültürel miras ve korunmasına ilişkin ortaokul öğrencilerinin görüşleri. Kastamonu Education Journal, 27(4), 1827–1840.
7. Boyne, S., Hall, D., ve Williams, F. (2003). Policy, support and promotion for food-related tourism initiatives: A marketing approach to regional development. Journal of Travel & Tourism Marketing, 14(3–4), 131–154.
8. Brooks, G. (2001). Heritage at risk from tourism. D. Bumbaru (Ed.), Heritage at risk içinde (ss. 242–243). K. G. Saur.

9. Cohen, S. A., Prayag, G., ve Moital, M. (2014). Consumer behaviour in tourism: Concepts, influences and opportunities. Current Issues in Tourism, 17(10), 872–909.
10. Çetin, T. (2010). Cumalıkızık köyünde kültürel miras ve turizm algısı. Milli Folklor, 11(87).
11. Çuhadar, M., Köseoğlu, S., ve Gültepe, Ö. (2018). Isparta ilindeki konaklama işletmelerine yönelik çevrimiçi müşteri değerlendirmelerinin incelenmesi: Tripadvisor örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(1), 227–239.
12. Demir, R. (2025). Not Just Leading, But Inspiring Flow: A Structural Model Linking Altruistic Leadership to Organizational Attachment. International Journal of Contemporary Economics and Administrative Sciences, 15(2), 959–982. https://doi.org/10.5281/zenodo.18148519
13. Demir, R., Koçak, A. (2026). Pergamon Antik Kenti Ziyaretçi Deneyimleri Üzerine Bir Çalışma, Kent Akademisi Dergisi, 19(2):1-21.
14. Dinçer, M. Z., ve Alrawadieh, Z. (2017). Negative word of mouse in the hotel industry: A content analysis of online reviews on luxury hotels in Jordan. Journal of Hospitality Marketing & Management, 26(8), 785–804.
15. Dülgaroğlu, O., ve Atay, L. (2019). Troya ören yerinin destinasyon kişiliği. Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 3(1), 147–161.
16. Edson, G. (2004). Heritage: Pride or passion, product or service?. International Journal of Heritage Studies, 10(4), 333–348.
17. Emekli, G. (2006). Coğrafya, kültür ve turizm: Kültürel turizm. Ege Coğrafya Dergisi, 15(1–2), 51–59.
18. Endresen, K. (1999). Sustainable tourism and cultural heritage: A review of development assistance and its potential to promote sustainability. NWHO.
19. Ferreira da Silva, M., Vegas Macias, J., Taylor, S., Ferguson, L., Sousa, L. P., Lamers, M., ... ve Pita, C. (2022). Tourism and coastal & maritime cultural heritage: A dual relation. Journal of Tourism and Cultural Change, 20(6), 806–826.
20. Gates, C. (2017). Antik kentler: Antik Yakındoğu, Mısır, Yunan ve Roma’da kentsel yaşamın arkeolojisi (B. Cezar, Çev.). Koç Üniversitesi Yayınları.
21. Göral, R. (2015). E-WOM’a dayalı çok kriterli karar verme teknikleri ile en uygun otelin belirlenmesi ve bir uygulama. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 33, 1–17.
22. Gravari-Barbas, M. (2018). Tourism as a heritage producing machine. Tourism Management Perspectives, 25, 173–176.
23. Gümüşçü, O. (2018). Tarihi coğrafya ve kültürel miras. Erdem, (75), 99–120.
24. Güngör, E. (1989). Türk kültürü ve milliyetçilik (7. bs.). Ötüken Yayınları.
25. Hannerz, U. (1990). Cosmopolitans and locals in world culture. Theory, Culture & Society, 7(2–3), 237–251.
26. Hargrove, C. M. (2017). Cultural heritage tourism: Five steps for success and sustainability. Rowman & Littlefield.
27. Harrison, R. (2010). The politics of heritage. R. Harrison (Ed.), Understanding the politics of heritage içinde (Cilt 5, ss. 154–196). Manchester University Press.
28. Henderson, J. C. (2009). Agro-tourism in unlikely destinations: A study of Singapore. Managing Leisure, 14(4), 258–268.
29. Ho, P. S. Y., ve McKercher, B. (2004). Managing heritage resources as tourism products. Asia Pacific Journal of Tourism Research, 9(3), 255–265.
30. Huete-Alcocer, N. (2017). A literature review of word of mouth and electronic word of mouth: Implications for consumer behavior. Frontiers in Psychology, 8, 1256. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.01256
31. İnanır, A., ve Ongun, U. (2019). Yeşilova Salda’yı ziyaret eden turistlerin deneyimlerinin incelenmesi. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 3(4), 1028–1041.
32. Katelieva, M., Muhar, A., ve Penker, M. (2020). Nature-related knowledge as intangible cultural heritage: Safeguarding and tourism utilisation in Austria. Journal of Tourism and Cultural Change, 18(6), 673–689.
33. Kaya, M. C. ve Kaya, E. (2023). Uzungöl'ün turistik çekim unsurlarına yönelik çevrimiçi ziyaretçi yorumlarının analizi. International Journal Of Tourism And Destination Studies (IJOTADS), 2(1), 43-57. https://doi.org/10.5281/zenodo.7828202
34. Kocadaş, B. (2005). Kültür ve medya. Bilig, (34), 1–13.
35. Köroğlu, Ö., Cevizkaya, G., Kazoğlu, İ. H., Ar, H., Eraslan, O., Aydoğmuş, F. vd. (2014). Arkeolojik SİT alanlarına yönelik e-yorumların içerik analizi. VII. Lisansüstü Turizm Öğrencileri Araştırma Kongresi içinde (ss. 377–393).
36. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2009). Kültürel miras ve müzecilik. 10 Haziran 2025 tarihinde https://teftis.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/1279,muserrefcanpdf.pdf?0 adresinden erişildi.
37. Lindberg, K. (1999). Sustainable tourism and cultural heritage: A review of development assistance and its potential to promote sustainability. NWHO (Nordic World Heritage Office).
38. Mancı, A. R., ve Tengilimoğlu, E. (2021). TripAdvisor ziyaretçi yorumlarının içerik analizi: Göbeklitepe örneği. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 5(2), 1525–1545.
39. Mansel, A. M. (1947). Ege ve Yunan tarihi. Türk Tarih Kurumu.
40. Montalto, V., Moura, C. J. T., Langedijk, S., ve Saisana, M. (2019). Culture counts: An empirical approach to measure the cultural and creative vitality of European cities. Cities, 89, 167–185.
41. Nuryanti, W. (1996). Heritage and postmodern tourism. Annals of Tourism Research, 23(2), 249–260.
42. Oğuz, Ö. (2013). Somut olmayan kültürel miras nedir?. Geleneksel Yayıncılık.
43. Okuyucu, A. (2011). Osmaneli ilçe merkezinde kültürel mirasın korunması ve turizm amaçlı kullanımına yönelik bir araştırma [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi].
44. Onur, B. (2014). Yeni müzebilim demokratik toplumu yaratmak. İmge Kitabevi.
45. Ounanian, K., Van Tatenhove, J. P., Hansen, C. J., Delaney, A. E., Bohnstedt, H., Azzopardi, E., ... ve Frangoudes, K. (2021). Conceptualizing coastal and maritime cultural heritage through communities of meaning and participation. Ocean & Coastal Management, 212, 105806. https://doi.org/10.1016/j.ocecoaman.2021.105806
46. Öktem, E. (2020). Kültür turizmi kapsamında unutulmaz turizm deneyiminin müşteri memnuniyetine ve davranışsal niyete etkisi [Yüksek lisans tezi]. Gümüşhane Üniversitesi.
47. Özdoğan, O. N. (2014). Sürdürülebilir turizm ve kültürel miras. M. Kozak (Ed.), Sürdürülebilir turizm: Kavram - uygulamalar (ss. 47–60). Detay Yayıncılık.
48. Özen, İ. A. (2021). Text mining in conservation of world heritage sites: Case of Göreme National Park and Cappadocia rocky sites. Journal of Multidisciplinary Academic Tourism, 6(1), 37–46.
49. Rasoolimanesh, S. M., Seyfi, S., Hall, C. M., ve Hatamifar, P. (2021). Understanding memorable tourism experiences and behavioural intentions of heritage tourists. Journal of Destination Marketing & Management, 21, 100621. https://doi.org/10.1016/j.jdmm.2021.100621
50. Rodwell, D. (2008). Conservation and sustainability in historic cities. John Wiley & Sons. Saruhan, G. E. (2012). Kentsel markalaşma sürecine kültür turizminin etkisi: Antakya (Hatay) örneği [Yüksek lisans tezi]. Atılım Üniversitesi.
51. Sönmez, M. (2008). Web tabanlı CBS ile Bergama’nın turizm coğrafyasında kültürel miras değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ege Üniversitesi.
52. Stoleriu, O. M., Brochado, A., Rusu, A., ve Lupu, C. (2019). Analyses of visitors’ experiences in a natural world heritage site based on TripAdvisor reviews. Visitor Studies, 22(2), 192–212. https://doi.org/10.1080/10645578.2019.1665390
53. Şahin, H., Çolakoğlu, O. E., Kılıçdere, S., ve Atay, H. (2020). Kuşadası’nda bulunan 5 yıldızlı otel işletmelerine yönelik yapılan sosyal medya yorumlarının incelenmesi. Tourism and Recreation, 2(Ek 1), 103–110.
54. Timothy, D. J. (2011). Cultural heritage and tourism: An introduction (Vol. 4). Channel View Publications.
55. Topsakal, Y. (2019). Arslantepe Höyüğü TripAdvisor çevrimiçi yorumlarının içerik analizi ile incelenmesi. Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 3(4), 753–764.
56. Turkish Museums. (2025). Aydın Priene Örenyeri. 30 Nisan 2026 tarihinde https://www.turkishmuseums.com/museum/detail/1988-aydin-priene-orenyeri/1988/1 adresinden erişildi.
57. Türk Dil Kurumu. (2025). Kültür. Büyük Türkçe Sözlük. Erişim adresi: https://sozluk.gov.tr/
58. Türkiye Kültür Portalı. (2025). Priene. 30 Nisan 2026 tarihinde https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/aydin/gezilecekyer/priene adresinden erişildi.
59. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (UNESCO) (2008). World heritage information kit. http://whc.unesco.org/uploads/activities/documents/activity-567-1.pdf United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO). (2025). Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage. Paris: UNESCO. https://www.unesco.org.tr/Home/Page/176?slug=Somut-K%C3%BClt%C3%BCrel-Miras-%C4%B0htisas-Komitesi
60. Uslu, A. ve Kiper, T. (2006). Effects of tourism on cultural heritage: Awareness of local people in Beypazarı, Ankara. Journal of Applied Sciences, 6(11), 2440–2446.
61. Yaldız, E., Büyükşahin Sıramkaya, S., ve Aydın, D. (2017). Station streets in formation of Anatolian city identity: Konya. In A. Beşgen & N. Kuloğlı (Eds.), Proceedings of the Livenarch 5th International Congress: Rejecting/Reversing Architecture (pp. 248–263). Karadeniz Teknik Üniversitesi.
62. Yaldız, M. (2002). Güneşin ve suların ülkesi Milet Didim Priene. Milet Yayınları.
63. Yaralı, M. C., ve Özçelik Baloğlu, Ö. (2023). Dijital süreçlerin doğal ve kültürel miras turizminin gelişimine etkisi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi İhtisaslaşma Özel Sayısı, 245–264.
64. Yıldız, S. (2011). Kültürel miras alan yönetimi kapsamında Alanya Kalesi ziyaretçi yönetimi [Doktora tezi]. Akdeniz Üniversitesi.
65. Yılmaz, L. (2020). Mersin'de somut kültürel miras bilinci ve koruma üzerine bir değerlendirme. Amisos, 5(8), 156–177.
66. Zeppel, H., ve Hall, C. M. (1992). Arts and heritage tourism. In B. Weiler & C. M. Hall (Eds.), Special interest tourism (pp. 47–65). Belhaven Press.