Turizmin bölgesel kalkınma üzerindeki finansal etkileri: Mikro düzeyde banka mevduat yapısına dayalı karşılaştırmalı bir analiz

Öz

Bu çalışma, 2017–2025 dönemine ait üç aylık verileri kullanarak, turizm hareketliliğinin bankacılık sektörünün mevduat yapısı üzerindeki finansal yansımalarını mikro düzeyde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Antalya ve Balıkesir illeri örnekleminde Otoregresif Dağıtılmış Gecikme (ARDL) yaklaşımı kullanılarak yapılan analizler sonucunda, turizm faaliyetlerinin banka mevduatları üzerindeki etkilerinin mevduat türüne ve illere göre farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Çalışmadan elde edilen bulgular, Antalya'da turizm hareketliliğinin reel TL ve döviz mevduatları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ancak geçici etkileri olduğunu, Balıkesir'de ise turizmin reel TL mevduatları üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığını ve döviz mevduatlarıyla uzun vadeli negatif bir ilişki bulunduğunu göstermektedir. Her iki ilde de turizm hareketliliği ile altın mevduatları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilememiştir.

Anahtar Kelimeler

• Turizm
• Mevduat kompozisyonu
• ARDL modeli
• Hata düzeltme modeli
• Antalya
• Balıkesir

The financial impacts of tourism on regional development: A comparative analysis based on micro-level bank deposit structures

Öz

This study aims to analyze the financial implications of tourism mobility on the deposit structure of the banking sector at the micro level, using quarterly data from 2017–2025. Using an Autoregressive Distributed Lag (ARDL) approach in the samples of Antalya and Balıkesir provinces, the analysis revealed that the effects of tourism activities on bank deposits differ depending on the type of deposit and the province. The findings indicate that in Antalya, tourism mobility has statistically significant but temporary effects on real Turkish Lira (TL) and foreign currency deposits, while in Balıkesir, tourism has no significant effect on real TL deposits and shows a long-term negative relationship with foreign currency deposits. No statistically significant relationship was found between tourism mobility and gold deposits in either province.

Anahtar Kelimeler

• Tourism mobility
• Bank deposits
• ARDL approach
• Antalya
• Balıkesir

Kaynakça

1. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK). (2025). FinTürk — İllere Göre Seçilmiş Bankacılık Sektörü Verileri: Balıkesir ili mevduat verileri. Erişim tarihi: 24 Aralık 2025, https://www.bddk.org.tr/bultenfinturk
2. Baykul, A., ve Maden, S. I. (2017). Bölgesel kalkınma ve turizm ilişkisi: TR61 bölgesi üzerine bir değerlendirme. Uluslararası Global Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(2), 65–73. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijgtr/article/364614
3. Breusch, T. S. (1978). Testing for autocorrelation in dynamic linear models. Australian economic papers, 17(31). https://doi.org/10.1111/j.1467-8454.1978.tb00635.x
4. Brida, J. G., Cortes-Jimenez, I. and Pulina, M. (2016). Has the tourism-led growth hypothesis been validated? A literature review. Current Issues in Tourism, 19(5), 394-430. https://doi.org/10.1080/13683500.2013.868414
5. Çakır, R. A. ve Sandalcılar, A. R. (2018). Turizmin bölgesel kalkınmaya etkileri: Rize Ayder turizm bölgesi örneği. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(8), 342-360. https://dergipark.org.tr/en/pub/rteusbe/article/467029
6. Çeken, H. (2008). Turizmin bölgesel kalkinmaya etkisi üzerine teorik bir inceleme. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(2), 293-306. https://dergipark.org.tr/en/pub/akuiibfd/article/20411
7. Demirel, S. ve Şahin, A. (2023). Türkiye’de sağlık turizminin finansal piyasalara etkisi. Uluslararası Ekonomi, Siyaset, İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 6(4), 308–336. https://doi.org/10.59445/ijephss.1328237
8. Dickey, D. A. and Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American statistical association, 74(366a), 427-431. https://doi.org/10.1080/01621459.1979.10482531

9. Elektronik Veri Dağıtım Sistemi (EVDS). (2025). Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. Erişim tarihi: 24 Aralık 2025, https://evds2.tcmb.gov.tr/
10. Godfrey, L. G. (1978). Testing for higher order serial correlation in regression equations when the regressors include lagged dependent variables. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 1303-1310. https://doi.org/10.2307/1913830
11. Güngör, H. Y. ve Çemberlitaş, İ. (2022). Ekonomik, siyasi faktörler ve COVID-19’un turizm firmalarının finansal performanslarına etkisi. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (29), 122–143. https://dergipark.org.tr/en/pub/diclesosbed/article/1024559
12. Jarque, C. M. and Bera, A. K. (1987). A test for normality of observations and regression residuals. International statistical review/revue internationale de statistique, 163-172. https://doi.org/10.2307/1403192
13. Kandır, S. Y., Karadeniz, E., Özmen, M. ve Önal, Y. B. (2008). Türk turizm sektöründe büyüme göstergelerinin turizm işletmelerinin finansal performansına etkisinin incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(1), 211–237.
14. Karabulut, K., Akyol, H. ve Karakuş, K. (2020). Dış ticaret ve turizmin bölgesel kalkınma üzerindeki etkisi nedir? PMG-ARDL ve panel kantil yaklaşımlar. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (38), 297–314. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1297831
15. Katircioglu, S., Katircioğlu, S. ve Altinay, M. (2018). Interactions between tourism and financial sector development: evidence from Turkey. The Service Industries Journal, 38(9-10), 519-542. https://doi.org/10.1080/02642069.2017.1406479
16. Kavaklı, E. ve Karakaş, A. (2022). Turizmin bölgesel kalkınmaya etkisi üzerine bir inceleme. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(25), 37-50. https://doi.org/10.47129/bartiniibf.1062723
17. Kızıldemir, Ö. ve Sarıışık, M. (2017). Turizm endüstrisinin ekonomik etkilerinin bölgesel kalkınmaya etkileri: Adana’da yerel paydaşlar üzerine bir araştırma. Uluslararası Ticaret ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 1(2), 38–58. https://doi.org/10.30711/utead.349100
18. Kum, H., Aslan, A. and Gungor, M. (2015). Tourism and economic growth: the case of next 11 countries. International Journal of Economics and Financial Issues, 5(4), 1075-1081. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/363129
19. Manga, M. ve Balli, E. (2019). Turizm, Ekonomik Büyüme, Ticari Açıklık ve Finansal Gelişme Arasındaki İlişki: Türkiye Örneği. Finans Politik & Ekonomik Yorumlar, 56(647), 9-22. https://www.proquest.com/openview/c63e713edf71ac5cb9d82c08e462fe27/1?pq-origsite=gscholar&cbl=2042238
20. Mesci, M. ve Dönmez, G. (2016). Turizmin bölgesel kalkinma ve yerel halk üzerindeki etkisi: Mudurnu örneği. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(2), 21-50. https://doi.org/10.11616/basbed.vi.455230
21. Oh, C. O. (2005). The contribution of tourism development to economic growth in the Korean economy. Tourism management, 26(1), 39-44. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2003.09.014
22. Ohlan, R. (2017). The relationship between tourism, financial development and economic growth in India. Future Business Journal, 3(1), 9-22. https://doi.org/10.1016/j.fbj.2017.01.003
23. Ozturk, I. and Acaravci, A. (2009). On the causality between tourism growth and economic growth: Empirical evidence from Turkey. Transylvanian Review of Administrative Sciences, 5(25), 73-81. https://www.rtsa.ro/tras/index.php/tras/article/view/193
24. Pata, U. K. (2020). Turizm, finansal gelişme, ticari açıklık ve sermaye stokunun ekonomik büyüme üzerindeki etkileri: Türkiye örneği. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 29(4), 151–167. https://doi.org/10.35379/cusosbil.659910
25. Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of applied econometrics, 16(3), 289-326. https://doi.org/10.1002/jae.616
26. Saif-Alyousfi, A. Y., & Saha, A. (2021). Do tourism receipts affect bank profitability? Analytical evidence from 85 tourism economies. Research in International Business and Finance, 58, 101437. https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2021.101437
27. Samırkaş, M., ve Samırkaş, M. C. (2014). Turizm sektörünün ekonomik büyümeye etkisi: Türkiye örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 15(1), 63-76. https://doi.org/10.24889/ifede.268176
28. Shahbaz, M., Benkraiem, R., Miloudi, A., & Tiwari, A. K. (2019). Tourism-induced financial development in Malaysia: New evidence from the tourism development index. Tourism Economics, 25(5), 757-778. https://doi.org/10.1177/1354816618806123
29. Shahbaz, M., Kumar, R. R., Ivanov, S., & Loganathan, N. (2017). The nexus between tourism demand and output per capita with the relative importance of trade openness and financial development: A study of Malaysia. Tourism Economics, 23(1), 168-186. https://doi.org/10.5367/te.2015.0505
30. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı (2024). Konaklama İstatistikleri (Bakanlık Belgeli Konaklama Tesisleri) https://yigm.ktb.gov.tr/TR-201121/bakanlik-belgeli-tesis-konaklama-istatistikleri.html
31. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü. (2025). Aylık Bültenler. Erişim adresi: https://yigm.ktb.gov.tr/TR-201125/aylik-bultenler.html
32. Tekbalkan, M. (2017). Turizmin bölgesel kalkınmaya etkisi üzerine bir alan araştırması: Samsun–Havza örneği. Beykoz Akademi Dergisi, 5(1), 35–52. https://doi.org/10.14514/byk.m.21478082.2017.5/1.35-52