Çalışan Annelerde Çocuk Bakımı Üzerine Yapılan Lisansüstü Çalışmaların Değerlendirilmesi

Öz

Çalışan annelerin çocuklarının bakımı ile ilgili yaşadıkları sorunlar günümüz koşullarında artarak devam etmekte, iş ve aile hayatında iki önemli rolün gereğini yerine getirmeye çalışan kadınlar artan ekonomik zorluklar yüzünden işlerinden ayrılamamakta ve çocuklarıyla yeterli zaman geçiremedikleri için de kendilerini suçlu hissetmektedirler. Konu ile ilgili literatürde yapılmış çalışmaların incelenmesi bu zorlukların bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmesini sağlayacaktır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de çalışan annelere yönelik YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde bulunan Lisansüstü Tezlerini derleyerek çalışmalarda tespit edilen temel problemleri analiz etmektir. Birçok çalışma, çocuk bakımının çocukların gelişimleri üzerindeki etkisini konu edinmiş ancak çalışan annelerin çocuk bakımı hususunda yaşadıkları sorunlar konusunda yeterli çalışma yapılmamıştır. Bu çalışma “çalışan anneler ve çalışan anne” anahtar kelimeleri kullanılarak YÖK Ulusal Tez Merkezi’ndeki 1980-2025 yılları arasında yayımlanan 51 adet lisansüstü tez üzerinden yapılmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniği kullanılan bu çalışmada çalışan annelerin çocuk bakımı konusunda yaşadıkları sorunlar incelenmiş olup bu konudaki devlet politikalarının yeniden düzenlenmesi, annelerin yasal izinlerinin ve haklarının artırılması gerektiği yönünde sonuçlara ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• çalışan anneler
• çocuk bakımı
• kadın istihdamı
• gündelik hayat

Evaluation of Postgraduate Studies on Child Care among Working Mothers

Öz

The problems experienced by working mothers regarding the care of their children continue to increase in today's conditions. Women who try to fulfill the requirements of two important roles in work and family life cannot leave their jobs due to increasing economic difficulties and feel guilty for not spending enough time with their children. Examining the studies in the literature on the subject will provide a holistic approach to these difficulties. The aim of this study is to analyze the main problems identified by these studies by compiling the postgraduate theses on working mothers in Turkey in the YÖK National Thesis Center. Many studies have investigated the impact of childcare on children's development, but not enough studies have been conducted on the experiences of working mothers regarding childcare. This study was conducted on 51 postgraduate theses published between 1980- 2025 in the YÖK National Thesis Center using the keywords “working mothers, working mother”. Using document analysis technique, which is one of the quantitative research methods, this study examined the problems experienced by working mothers in childcare and concluded that the state policies on this issue should be reorganized and the legal permissions and rights of mothers should be increased.

Anahtar Kelimeler

• working mothers
• childcare
• woman employment
• everyday life

Kaynakça

1. Açıkgöz, B. (2014). Çalışan Annelerde Başa Çıkma Stratejilerinin İş-Aile Çatışması Üzerindeki Etkileri: Zonguldak Örneği (Doktora Tezi), Bülent Ecevit Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Zonguldak.
2. Akdeniz, G. (2020). Çalışan Annelerin Okul Öncesi Çocuklarında Anne Tutumlarının Yıkıcı Davranışlar Üzerine Etkisinin İncelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Gelişim Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
3. Akyol, A. (2018). Anneliğin Kadın Çalışanların Etkileri: Yorumsamacı Bir Alan Araştırması (Doktora Tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
4. Alp, A. (2007). Yeni Çalışma Biçimleri ve Değişen Aile Yapısı Bağlamında Çalışan Kadınlar (Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
5. Arpino, B. & Luppi, F. (2020). Childcare Arrangements and Working Mothers’ Satisfaction With Work‒Family Balance, Demographıc Research, 42(19), 549-588.
6. Arslan, M. (2012). İş-Aile ve Aile-İş Çatışmalarının Kadın Çalışanların İş Doyumları Üzerindeki Etkisi. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 99–114.
7. Aydın Yılmaz, E. S. (2021). Cinsiyet Adaleti Perspektifinden Türkiye’de Kadının İş Gücüne Katılımı. KADEM Kadın Araştırmaları Dergisi, 7(1), 1–24
8. Başak, S., Kıngır, S., & Yaşar, Ş. (2013). Kadının Görünmeyen Emeği: İkinci Vardiya. Ankara: Anka Kadın Araştırma Merkezi.

9. Daban Durgut Z., Şahin MK. (2023). Çocuğu 0-6 Yaş Grubu Olan Doktor Annelerde Tükenmişlik ve Algılanan Stres Arasındaki İlişki: Kesitsel Bir Çalışma. TJFMPC, 17(2):226-32.
10. Eşigül Yaghmaei, S. N., & Taymaz, B. (2024). Çalışan Kadınlarda İş Güvencesizliği Algısı ve Bakım Sorumluluğu. Çalışma ve Toplum, 3(82), 993-1022.
11. Fidan, F. (2011). Çalışan Kadının Sorunu: Çatışan Roller, Sorumluluklar ve Beklentiler – Gıda Sektörü Örneği. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, (32), 185–201.
12. Garip, S. (2023). Sosyal Bilimlerde Nicel Araştırma Geleneği Üzerine Kuramsal Bir İnceleme. Uluslararası Sosyal Alan Araştırmaları Dergisi, 12(1), 1-19.
13. İldiri, N. (2024). Çalışan Anneler ve Ergenler Arasında İş/Akademik Katılım ve İhtiyaç Memnuniyeti: Bir Aktör-Partner Karşılıklı Bağımlılık Modeli (Yüksek Lisans Tezi). İzmir Ekonomi Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İzmir.
14. Kılbaş, E. P., & Cevahir, F. (2023). Bilimsel Araştırmalarda Örneklem Seçimi ve Güç Analizi. BSHR, 3(1), 1–15.
15. Kocacık, F., & Gökkaya, V. (2005). Türkiye’de Çalışan Kadınların Sorunları. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 6(1), 198.
16. Küçükkoç, G. (2021). Çalışan kadınlarda iş aile çatışması ve tükenmişlik üzerine bir araştırma (Yüksek lisans tezi), Pamukkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Pamukkale Üniversitesi.
17. Önel, N. (2006). İş Aile Çatışmasının Çalışan Kadının Aile İçi İlişkileri Üzerine Etkileri (Yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya Üniversitesi.
18. Petticrew, M. & Roberts, H. (2006). Systematic Reviews in the Social Sciences: A Practical Quide Blackwell Publishing.
19. Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç., & Nas, E. (2021). Bir Araştırma Yöntemi Olarak Doküman Analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227–256.
20. Umutlu, S., & Öztürk, M. (2020). İş Yaşamında Kadın ve Karşılaştığı Sorunlar. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(3), 297–306.
21. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (9. Baskı). Ankara Seçkin Yayınları.
22. Zeybekoğlu Akbaş, Ö., & Dursun, C. (2020). Koronavirüs (COVID-19) Pandemisi Sürecinde Özel Alanına Kamusal Alanı Sığdıran Çalışan Anneler. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(5), 78–94.