TR
EN
Çok Aşamalı LLM Çıkarımı ve Denetlenebilir Operasyon Planlama ile Türkçe Finans Haberlerinden Alana Özgü Bilgi Grafı İnşası
Öz
Dijital finans haber akışının sürekliliği ve çeşitliliği, metinden güvenilir bilgi çıkararak bunları alana özgü bir bilgi grafında biriktirmeyi kritik, ancak gürültüye açık bir sorun hâline getirmektedir. Önerilen yaklaşım, varlık, ilişki ve öznitelik çıkarımını üç aşamaya ayırmakta ve ardından denetlenebilir bir operasyon planlama katmanıyla her aday bilginin ekleme, güncelleme veya eleme kararını şema ve kanıt temelli politikalara göre belirlemektedir. 200 haberlik bir veri kümesi üzerinde, yöntemimiz ürettiği düğüm sayısını baz çizgiye kıyasla %19,56, ilişki sayısını ise %21,19 oranında azaltarak grafın kompaktlığını korurken hatalı verileri filtrelemiştir. Ayrıca, vektör tabanlı aday arama ile desteklenen bir güvenlik ağı mekanizması, ihtiyaç halinde büyük ya da küçük dil modelini devreye sokarak adlandırma varyantlarını kanonik temsillerde birleştirmektedir.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Bu çalışma, kamuya açık kaynaklardan elde edilen metin verileri üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışma; insan katılımcı, deney hayvanı veya kişisel veri içeren bir araştırma kapsamında olmadığından etik kurul onayı gerekmemektedir. Çalışmanın tüm süreçlerinin araştırma ve yayın etiğine uygun yürütüldüğü, etik kurallara ve bilimsel atıf gösterme ilkelerine uyulduğu beyan edilir.
Kaynakça
- A. Hogan et al., “Knowledge Graphs,” ACM Comput. Surv., vol. 54, no. 4, Jul. 2021, doi: 10.1145/3447772.
- S. Auer, C. Bizer, G. Kobilarov, J. Lehmann, R. Cyganiak, and Z. Ives, “DBpedia: A Nucleus for a Web of Open Data,” Springer-Verlag, 2007, pp. 722–735. doi: 10.1007/978-3-540-76298-0_52.
- F. M. Suchanek, G. Kasneci, and G. Weikum, “Yago: a core of semantic knowledge,” in Proceedings of the 16th international conference on World Wide Web, New York, NY, USA: ACM, May 2007, pp. 697–706. doi: 10.1145/1242572.1242667.
- D. Vrandečić and M. Krötzsch, “Wikidata: a free collaborative knowledgebase,” Commun ACM, vol. 57, no. 10, pp. 78–85, Sep. 2014, doi: 10.1145/2629489.
- X. Dong et al., “Knowledge vault: a web-scale approach to probabilistic knowledge fusion,” in Proceedings of the 20th ACM SIGKDD international conference on Knowledge discovery and data mining, New York, NY, USA: ACM, Aug. 2014, pp. 601–610. doi: 10.1145/2623330.2623623.
- B. Abu-Salih, “Domain-specific knowledge graphs: A survey,” Journal of Network and Computer Applications, vol. 185, p. 103076, Jul. 2021, doi: 10.1016/j.jnca.2021.103076.
- B. P. Jeyaraman, B. T. Dai, and Y. Fang, “A Comprehensive Review of Financial Knowledge Graphs,” World Scientific Annual Review of Artificial Intelligence, 2025, doi: 10.1142/s2811032325300014.
- K. Oflazer, “Türkçe ve Doğal Dil İşleme,” Türkiye Bilişim Vakfı Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi, vol. 5, no. 2, 2016.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Bilgi Sistemleri Geliştirme Metodolojileri ve Uygulamaları
Bölüm
Araştırma Makalesi
Erken Görünüm Tarihi
12 Eylül 2026
Yayımlanma Tarihi
-
Gönderilme Tarihi
27 Aralık 2025
Kabul Tarihi
5 Şubat 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Sayı: Advanced Online Publication
APA
Şimşek, A. R., & Tantuğ, A. C. (2026). Çok Aşamalı LLM Çıkarımı ve Denetlenebilir Operasyon Planlama ile Türkçe Finans Haberlerinden Alana Özgü Bilgi Grafı İnşası. Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi, Advanced Online Publication. https://doi.org/10.54525/bbmd.1850314
AMA
1.Şimşek AR, Tantuğ AC. Çok Aşamalı LLM Çıkarımı ve Denetlenebilir Operasyon Planlama ile Türkçe Finans Haberlerinden Alana Özgü Bilgi Grafı İnşası. bbmd. 2026;(Advanced Online Publication). doi:10.54525/bbmd.1850314
Chicago
Şimşek, Abdullah Rauf, ve Ahmet Cüneyd Tantuğ. 2026. “Çok Aşamalı LLM Çıkarımı ve Denetlenebilir Operasyon Planlama ile Türkçe Finans Haberlerinden Alana Özgü Bilgi Grafı İnşası”. Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi, sy Advanced Online Publication. https://doi.org/10.54525/bbmd.1850314.
EndNote
Şimşek AR, Tantuğ AC (01 Eylül 2026) Çok Aşamalı LLM Çıkarımı ve Denetlenebilir Operasyon Planlama ile Türkçe Finans Haberlerinden Alana Özgü Bilgi Grafı İnşası. Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi Advanced Online Publication
IEEE
[1]A. R. Şimşek ve A. C. Tantuğ, “Çok Aşamalı LLM Çıkarımı ve Denetlenebilir Operasyon Planlama ile Türkçe Finans Haberlerinden Alana Özgü Bilgi Grafı İnşası”, bbmd, sy Advanced Online Publication, Eyl. 2026, doi: 10.54525/bbmd.1850314.
ISNAD
Şimşek, Abdullah Rauf - Tantuğ, Ahmet Cüneyd. “Çok Aşamalı LLM Çıkarımı ve Denetlenebilir Operasyon Planlama ile Türkçe Finans Haberlerinden Alana Özgü Bilgi Grafı İnşası”. Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi. Advanced Online Publication (01 Eylül 2026). https://doi.org/10.54525/bbmd.1850314.
JAMA
1.Şimşek AR, Tantuğ AC. Çok Aşamalı LLM Çıkarımı ve Denetlenebilir Operasyon Planlama ile Türkçe Finans Haberlerinden Alana Özgü Bilgi Grafı İnşası. bbmd. 2026. doi:10.54525/bbmd.1850314.
MLA
Şimşek, Abdullah Rauf, ve Ahmet Cüneyd Tantuğ. “Çok Aşamalı LLM Çıkarımı ve Denetlenebilir Operasyon Planlama ile Türkçe Finans Haberlerinden Alana Özgü Bilgi Grafı İnşası”. Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi, sy Advanced Online Publication, Eylül 2026, doi:10.54525/bbmd.1850314.
Vancouver
1.Abdullah Rauf Şimşek, Ahmet Cüneyd Tantuğ. Çok Aşamalı LLM Çıkarımı ve Denetlenebilir Operasyon Planlama ile Türkçe Finans Haberlerinden Alana Özgü Bilgi Grafı İnşası. bbmd. 01 Eylül 2026;(Advanced Online Publication). doi:10.54525/bbmd.1850314