“Can Critical Philosophy of Education Change the World?” A Discussion in the Context of Freire

Yıl 2026, Cilt: 21 Sayı: 49, 94 - 113, 24.03.2026

Recep Kayalı , Celal Yeşilçayır

https://doi.org/10.35675/befdergi.1677658

https://izlik.org/JA89DE77EC

Öz

In the history of thought, it is possible to come across theories that the path to humanisation and liberation of the individual passes through education. Brazilian philosopher Paulo Freire put forward the concept of critical consciousness in the context of the philosophy of critical education. In this way, a distance can be travelled towards the humanisation and emancipation of the individual. In this framework, he talks about educational methods such as dialogue and praxis. With the transformation in education systems, it will be possible to overthrow the order of exploitation that leads to the dichotomy of “oppressor and oppressed”. In this way, people will be able to get rid of their seemingly unchangeable fate. In a system where there is no system of oppressor and oppressed, people will be able to reach the state of "being free" and "being human" in the real sense. Critical consciousness is capable of preparing this path for humanity, and this will not be a favour. People need to be hopeful and courageous to get rid of the order of exploitation.

Anahtar Kelimeler

Freire , critical consciousness , oppressor and oppressed , dialogue , praxis

Proje Numarası

-

“Eleştirel Eğitim Felsefesi Dünyayı Değiştirebilir Mi?” Freire Bağlamında Bir Tartışma

https://izlik.org/JA89DE77EC

Öz

Düşünce tarihinde kişinin insanlaşmasının ve özgürleşmesinin yolunun eğitimden geçtiğine dair kuramlarla karşılaşmak mümkündür. Brezilyalı düşünür Paulo Freire, eleştirel eğitim felsefesi bağlamında eleştirel bilinç anlayışını ileri sürmüştür. Böylelikle kişinin insan olması ve özgürleşmesi yolunda bir mesafe kat edilebilecektir. Bu çerçevede diyalog ve praksis gibi eğitim yöntemlerinden söz etmektedir. Eğitim sistemlerindeki dönüşüm ile birlikte “ezen ve ezilen” ikilemine yol açan sömürü düzenini de yıkmak mümkün olacaktır. Böylelikle insanlar değişmez gibi görünen yazgılarından kurtulabileceklerdir. Ezen ve ezilen düzeninin olmadığı bir sistemde insanlar gerçek anlamda “özgür olma” ve “insan olma” durumuna erişebileceklerdir. Eleştirel bilinç insanlığın bu yolunu hazırlayacak mahiyettedir ve bu durum bir lütuf olmayacaktır. İnsanların sömürü düzeninden kurtulmak için umutlu ve cesur olmaları gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

Freire , eleştirel bilinç , ezen ve ezilen , diyalog , praksis

Etik Beyan

"“Eleştirel Eğitim Felsefesi Dünyayı Değiştirebilir Mi?” Freire Bağlamında Bir Tartışma" adlı çalışmamız teorik ve kaynak metin analizine dayandığı için etik kurul onayına gerek yoktur.

Destekleyen Kurum

-

Proje Numarası

-

Teşekkür

-

Kaynakça

• AA. (2024a). İsrail'in ABD kamuoyunu etkilemek için oluşturduğu yüzlerce sahte sosyal medya hesabı ifşa oldu https://www.aa.com.tr/tr/dunya/israilin-abd-kamuoyunu-etkilemek-icin-olusturdugu-yuzlerce-sahte-sosyal-medya-hesabi-ifsa-oldu/3169232/ adresinden 15 Aralık 2024 tarihinde alındı. AA. (2024b). Filistinli yetkililer: Netanyahu'nun ABD Kongresi'ndeki konuşması "yalanlarla dolu". https://www.aa.com.tr/tr/dunya/filistinli-yetkililer-netanyahunun-abd-kongresindeki-konusmasi-yalanlarla-dolu/3284804/ adresinden 16 Aralık 2024 tarihinde alındı. Adorno, T. W., & Horkheimer, M. (2014). Aydınlanma diyalektiği (N. Ülner & E. Öztarhan Karadoğan, Çev.). Kabalcı Yayıncılık.
• Aydın, M., & Akto, A. (2021). Paulo Freire ve eğitim felsefesi. Şarkiyat, 13(3), 1176-1191. https://doi.org/10.26791/sarkiat.1037987
• Ayhan, S. (1995). Paulo Freire: Yaşamı, eğitim felsefesi ve uygulaması üzerine. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 28(2), 193-205. Başdemir, H. Y. (2012). Türk eğitim sisteminin yapısal sorunları ve bir öneri. Liberal Düşünce Dergisi, (67), 35-52.
• Bursalıoğlu, Z. (2002). Okul yönetiminde yeni yapı ve davranış. Pegem Akademi.
• CGTNTÜRK. (2024). Savaş ekonomisi ABD'de askeri-endüstriyel kompleksi nasıl zengin ediyor? https://www.cgtnturk.com/savas-ekonomisi-abdde-askeri-endustriyel-kompleksi-nasil-zengin-ediyor/ adresinden 17 Aralık 2024 tarihinde alındı.
• Çepni, S. (2021). Martin Buber ve Paulo Freire bağlamında diyalektik ilişkiden diyalojik ilişkiye. Uluslararası Sosyal Bilimler ve Eğitim Dergisi, 3(5), 213-238.
• Demir, A. (2018). Ölümsüzlük ve yapay zekâ bağlamında trans-hümanizm. AJIT-E: Academic Journal of Information Technology, 9(31), 95-104. https://doi.org/10.5824/1309-1581.2018.1.006.x
• Freire, P. (2019). Yüreğin pedagojisi (Ö. Orhangazi, Çev.). Ütopya Yayınevi.
• Freire, P. (2021a). Eleştirel bilinç için eğitim (D. Hattatoğlu, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
• Freire, P. (2021b). Özgürlüğün pedagojisi etik, demokrasi ve medeni cesaret (G. Kurt Gevinç, Çev.). Yordam Kitap.
• Freire, P. (2022). Kültür işçileri olarak öğretmenler (Ç. Sümer, Çev.). Yordam Kitap.
• Freire, P. (2023). Ezilenlerin pedagojisi (D. Hattatoğlu & E. Özbek, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
• Gatto, J. T. (2018). Eğitim: Bir kitle imha silahı (M. A. Özkan, Çev.). EDAM.
• Gürgan, U., & Demirel, N. (2021). Ergenlerin sosyal medya kullanımlarının sosyal ilişkilerine ve sosyal kaygı düzeylerine etkisi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 8(3), 79-104.
• Hakkıoğlu, M. (2022). Distopya edebiyatında post-truth ya da iktidarın hakikatine teslim olmak. M. Hakkıoğlu & M. A. Tüzen (Eds.), Edebiyat ve iktidar dolaylı bir gerçeklik (s. 153-190) içinde. Çizgi Kitabevi.
• Kantarcı Bingöl, Z., & Aybar, Ö. (2020). Paulo Freire’de bankacı eğitim modeline karşı problem tanımlayıcı eğitim modeli. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 4(4), 307-323. https://doi.org/10.47525/ulasbid.824150
• Kantarcı Bingöl, Z. (2022a). Paulo Freire’de okuryazarlık yöntemi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (30), 702-721. https://doi.org/10.29000/rumelide.1192658
• Kantarcı Bingöl, Z. (2022b). Bir özgürleşme praksisi olarak eğitimin diyalogcu mahiyeti: Freire’ci bir değerlendirme. H. Şahin (Ed.). Eğitim bilimleri çalışmaları (s. 105-148) içinde. Livre de Lyon.
• Kantarcı Bingöl, Z. (2023). Paulo Freire’de öğretme eyleminin etik doğası. Uluslararası Beşeri Bilimler ve Eğitim Dergisi, 9(19), 178-192. https://doi.org/10.59304/ijhe.1185337
• Kayan, A., & Küçük, A. (2022). Küresel iklim krizinin oluşmasında politik kararların hükümet politikalarının etkisi. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (31), 501-526.
• Kılıç, A. (2021). Eğitimde fırsat ve imkân eşitsizliğinin radikal söylemi: “Ezilenlerin pedagojisi”. Uluslararası Ders Kitapları ve Eğitim Materyalleri Dergisi, 4(2), 51-57. https://doi.org/10.53046/ijotem.943529
• Kükürt, R. O. (2015). A critical analysis of ontological foundations of modern education understanding. Journal of Education and Future, (7), 79-98.
• Milli Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli ortak metni. https://tymm.meb.gov.tr/ortak-metin/ adresinden 12 Aralık 2024 tarihinde alındı.
• Nagel, T. (2010). Das problem globaler gerechtigkeit, H. Hahn & C. Broszies (Eds.), Globale gerechtigkeit (s. 104-145) içinde. Suhrkamp Verlag.
• Özsoy Somuncuoğlu, S. (2023). Özgürleştiren eğitim: Paulo Freire’nin eleştirel pedagojisi. F. Çakmak (Ed.), Sosyal & Beşerî bilimler alanında akademik çalışmalar (Cilt 1, s. 115-133) içinde. Gece Kitaplığı Yayınevi.
• Robinson, K. (2018). Yaratıcı çocukların geleceğini düşünenler için eğitimde yaratıcılık devrimi (D. Boyraz, Çev.). Sola Yayınları.
• Shaull, R. (2023). İngilizce basıma önsöz. Freire, P. Ezilenlerin pedagojisi (D. Hattatoğlu & E. Özbek, Çev.), (s. 45-51) içinde. Ayrıntı Yayınları.
• Şenşekerci, E., & Bilgin, A. (2008). Eleştirel düşünme ve öğretimi. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(14), 15-43.
• Şahinkaya, A. (2024). P4C’ye farklı yaklaşımlar. Temaşa Felsefe Dergisi, (21), 6-22. https://doi.org/10.55256/temasa.1378165
• Uzun, Ö., Yıldırım, V., & Uzun, E. (2016). Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan ergenlerde sosyal medya kullanım alışkanlıkları ve sosyal medya bağımlılığı, benlik saygısı ve algılanan sosyal destek ilişkisi. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 10(3), 142-147. https://doi.org/10.21763/tjfmpc.16425
• Yeşilçayır, C. (2023). Şüphe, eleştirel düşünce ve doğru bilgi ilişkisi. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 7(2), 479-490.
• Yeşilçayır, C. (2019). İnsan hakları felsefesi. Çizgi Kitabevi.
• Yıldırım, A. (2011). Eleştirel pedagoji Paulo Freire ve Ivan Illich'in eğitim anlayışı üzerine. Anı Yayıncılık.
• Yılmaz, Z. (2016). Paulo Freire’nin felsefesinde özgürleşmenin aracı olarak eğitim. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, 22, 299-313.